Din, Göçmenler Ve Entegrasyon - Tuomas MARTIKAINEN

Embed Size (px)

Text of Din, Göçmenler Ve Entegrasyon - Tuomas MARTIKAINEN

  • M.. liiliya Fakltesi Dergisi 38 (2010/1), 263-276

    Din, Gmenler ve Entegrasyon

    Tuomas MARTIKAINEN* ev. Nebile ZMEN**

    Bat toplumlanndaki gmenlerin dini faaliyetleri, son on yl boyunca, ara-trmaclann giderek artan ilgisine mazhar olmutur. Aka belirtilmi olmamasna ramen, temel ilgi alanlanndan biri, gmenlerin zellikle yerel ve ulusal toplurnlara entegrasyonunu etkileyen kltrel, etnik ve dini gemilerinden kaynaklanan davran biimleridir. zellikle Avrupa'da ilginin ou mslman topluluklara ynelmitir (mesela; Haddad & Smith, 2002; Nielsen, 1995), fakat dier dini gelenekler ile ilgili almalar da art gstennektedir (mesela, Baumann, 2000; Knott, 1997; Min & Kim, 2002). Buna mukabil, gmen yerle-imi ve entegrasyonu sadece nadiren gndeme getirilnekte veya geni mzakere-lere konu olmaktadr (u iki yazar istisnadr: Baumann, 2000; Rex, 1996).

    Dini aratrmalarda entegrasyon ile ilgili kuramsal akln olmamasnn nemi yoktur, nk gmen alan toplumlarn tm, entegrasyon srecini etkileyen, kendilerine has kltrel, yapsal ve politik niteliklere sahiptir. stelik gmenlerin, bu olguyu daha da karmaklatran, epey farkl g nedenleri ve eitli gemileri bulunmaktadr. Uluslararas g, bir olgu olarak, bat toplumla-

    rn da farkl ekillerde etkilemektedir ve bu olgu gittike karmak bir hal almak-tadr (Castles & Miller, 2003: 1-9). Bundan dolay, bu kesin millt-snr varsaymlarmn, dnceyi ilk bakta grnenden daha ok ynlendirdii dnlebil-mektedir. Kavramsal aklama, dinin farkl lkelerdeki gmen nfus arasndaki rol zerine karlatrmal analizlere daha fazla zemin salayacaktr. Bu nedenle, gmenlerin dini aktiviteleri ve entegrasyon konusundaki zel nitelikleri kadar genel niteliklerine de, zellikle dinin sklkla entegrasyon srecini etkileyen temel bir faktr olarak tanmlandna dikkat edilmelidir. Hatta uzun zaman sonra dil ve dier kltrel grnmlerin rol azalrken, dini kimlik ve cemaatler, gmen

    kuaklarnn en direnli nitelikleri olmay srdrmektedirler (Baumann, 2002: 95-98; Warner, 1998).

    G almalar ve etnik aratrmalarnda, gmen yerleimi, ve entegrasyonu konusundaki teorik tartmalarda, erken dnemlerdeki asimilasyon teorileri,

    Tuomas MARTIKAINEN, Religion, Immigrans and lnegration, AMID (AMID- Akademiet for Migrationsstudier i Danmark) Working Paper Series 43/2005, Published by: AMID Aalborg University s.l-13'ten eviri yaplntr.

    ** M Sosyal Biiin1ler Enstits Din Sosyolojisi Bilim Dal Doktora rencisi.

  • 264 ~ Tuomas Martikainen (ev. Nebile zmen)

    yerini ada okkltrclk teorilerine brakm bulunmaktadr. Oysa bundan nce, hem milli politikalar hem de kuramsal dnceler, asimilasyonu entegras-yonun son aamas olarak kabul etmekteydiler, son zamanlarda, aratrmaclarn

    yan sra, birok devlet de gmen yerleimi ve ev sahibi toplum arasndaki ilikilerin daha karn1ak olduunu kabul etmektedir. Bu yn deitirme, byk lde 1960'lardan itibaren bat toplumlarnda etnik eitliliin gelimesine yol aan uluslararas gn deien yapsnn bir yansmas sonucu gereklemitir. (Castles & Miller, 2003; Kivisto, 2002). Srasyla, okkltrc yaklam, kltr gerekli grdnden dolay, postmodern dnrler tarafndan eletirilmektedir. (Featherstone & Lash, 1999). Globalleme tartmalar, (mesela; Appadurai, 1996; Hel d ve dierleri, 1999), uluslararlk tart malar (e.g., Hannerz, 1996; Levitt, 2001) ve diaspora tartmalar da (e.g. Cohen, 1997; Wahlbeck, 2002) bu endieye eklenmitir ve gmen yaanlarnn global gelimeler ve ulusar

    balantlada birok ynden i ie getii gsterilmitir. Bu makale, din, gmenler ve entegrasyon arasndaki ilikiyi mzakere ede-

    cektir. Aada grlecei gibi, ilk olarak entegrasyon ksaca tanmlanacaktr. kinci olarak, gmenlerin yeni bir ev sahibi topluma yerleimi srecine deinilecektir, sonra da dinin bu srece kendine zg etkisi ele alnacaktr. Bu blmde

    ayn zamanda din ve gmen yerleimi zerine nceki bulgularla ilgili tartma da yaplacaktr. nc olarak makale entegrasyon srecini daha iyi anlamann yollar zerine bir tartma ile bitirilecektir bylece, Bat'da gmenlerin dini faaliyetleri zerine sregelen tartmalara yeni bir ik tutulabilecektir. Makale, globalleme ile ilgili konulardan, medyann rol ve farkl gmen kuaklarnn deneyimlerinden geni kapsaml bahsetmeyecektir. Bu bak alanna makalenin ilerleyen ksmlarnda yer verilecektir.

    Entegrasyon .Gmenlerin yeni ev sahibi topluma yerlemeleri sreci hakknda ok sayda

    teorik model bulunmaktadr. Bunlarn bir ksmna aada temas edilecektir; fakat bu blmn temel hedefi, entegrasyon sreci ile ilgili eitli odak noktala-

    rnn yerini saptamak amacyla bir proje sunmaktr. Bu konu ile ilgili aratrma literatrnde, burada ele alnan "entegrasyon" (integration) gibi birka kavram daha kullanlmaktadr. En ok bilinen kavramlar arasnda "asimilasyon" (assimilation) ve "akkltrasyon" (acculturaiton) bulunmaktadr. Fakat ayrca, "okkltrclk" de gnmzde yaygn bir kavramdr. eitli grler olduka farkl ieriklere sahip olsa da, fakat aslnda bunlar, yeni gelenlerin, bir ulus-devlet gibi mevcut bir sosyo-politik topluluun yesi olma srecini aklamaktadr.

    ou zaman bu grler, sreten beklenen sonu hakknda normarif dncele-ri ifade eder. (genel bir tartma iin baknz: Bloch, 2002: 80-98; Casdes & Miller, 2003: 21-49; Kivisto, 2002: 13-42; Rex, 1996). Bununla beraber, ak seik yaltma politikalar, entegrasyon tartmasnda hesaba katlmaldr, yle ki

  • Din, Gmenler ve Entegrasyon ~ 265

    toplumun ana grn bir kenara brakrsak, bu, btn gmenlerin ev sahibi toplumun tam yesi olmak istememeleri veya kabul edilmemeleri kanlmaz durumudur. Bu tr gruplarn rnekleri kleler, misafir iiler, yasad gmenler ve marjinal dindar gruplardr. Bununla birlikte, onlar bile eitli ekillerde top-lum iinde zgrce rgtlenmilerdir.

    ncelikle, etkili olan iki eski teoriye bir gz atalm ve daha sonra bunlarn nasl eletirildiini grelim. Chicago Sosyoloji Okulu 1920'lerde, gmen yerle-imi hakknda klasik bir yaklam sergiledi. Bu yaklam, entegrasyon u veya kendi terimleri ile asimilasyonu, "rk ilikileri dngs" diye adlandrlan drt dereceye

    ayrmt. Bunlar, temas, atma, uyum ve asimilasyondur. Bu dng, baz d faktrler engellemedii mddete kanlmaz bir surette meydana gelen, evrimsel bir modeldi. Asimilasyon son merhalede etnik gruplar arasndaki farkllklarn yok olmasn gerektinnekteydi. zellikle milletler aras evlilik nemli grlmek-teydi. Bu model Amerikan Erime Potas (melting pot) dncesinin bir ifadesi idi. Milton Gordon, Assimilation in American Life (1965) adl eserinde, asimilas-yonun yedi evresi ya da dzeyi olarak bilinen farkl bir model nerdi. Bu evreler kltrel veya davransal asimilasyon, yapsal asimilasyon, evlilikle asimilasyon, kimlik asndan asimilasyon, tutumsal kabullenme (nyargnn ortadan kalkma-s), davransal kabullenme asimilasyonu (ayrmcln yok olmas) ve yurtta olma yoluyla asimilasyondur. (Kivisto, 2002: 27-29).

    Sonraki aratrmalar, evrimsel bak alarndan dolay bu teorileri eletirmi-lerdir. Bu modeller ayn zamanda, aka veya dolayl olarak gmenlerin sonun-da asimile olaca homojen bir toplum fikrini barndrmaktadrlar. zellikle 1960'lardan itibaren, bu sorunda tam anlamyla dikkate alnnayan etnisitenin, sosyal ilikilerde ve kelimenin tam anlamyla asimilasyonda, daimi bir faktr

    olduu ortaya kmtr. Milton Gordon her ne kadar yapsal zellikler iinde gndeme getirse ve her iki durumda da "entegre olmama" ihtimali sz konusu olsa bile, bu modellerin entegrasyonun olas sonular konusunda olduu kadar, ev sahibi toplum hakknda da fazlasyla statik bir resim sunduklar grlmekteydi. Bugn entegrasyon, gerek muhtemel sonular bakmndan, gerekse de ev sahibi toplum asndan ok daha karmak bir sre olarak grlmektedir. (Bloch, 2002: 80-82).

    Aada nerildii gibi, ben entegrasyonu, 'benzer olmak' zerine vurgular konusunda hem asimilasyon hem de akkltrasyon (kltrel etkileim) olarak, genel anlamyla kullanmay tercih ediyorum. te yandan 'okkltrclk' (multiculturalism) farklla daha fazla vurgu tar. Bu balamda entegrasyon, bireysel gmen veya gmen gruplarn, yeni ev sahibi toplumun farkl sosyal

    alanlar ve blmlerine dahil olmalar sreci olarak tanmlanmtr. Entegrasyon hem gmenlerin hem de ev sahibi toplumun birbirleriyle etkileimlerinin bir sonucu olarak yeni durumlara uymalar yolu ile gerekleen iki ynl bir sretir. Entegrasyonunuluslararas boyutlar da bulunmaktadr.

  • 266 ... Tuomas Martikainen (ev. Nebile zmen)

    G, toplumun tm alanlarna etkide bulunma potansiyeline sahiptir. Bunlar burada, entegrasyonun kltrel, yapsal ve politik alanlar olarak ele alnacaktr. Kltrel entegrasyon, hem gmenlerin ve gmen topluluklarnn yerel deerlerle, kurallarla ve davran modelleriyle ilikisi ve uyumu, hem de ev sahibi toplumun gmenlerin kltrel hayatlarnn tezahrlerine ynelik oluturduu reaksiyonlarla alakaldr. Kltrel entegrasyontn mekan sivil toplumdur ve -gnmz dnyasnda- gitgide artarak medyadr. Baarl ve olumlu kltrel entegrasyon kendini aka gl etnik ilikilerde gsterir. Yapsal entegrasyon

    aracl ile gmenler farkl sektr, kurum, kurulu ve organizasyonlara girmeyi baarrlar ve kendileri de bu kurumlarn paralel formalarn yaratrlar. Bu tr sektrler, kurumlar ve organizasyonlar, ekonomi, eitim, siyasi partiler ve dini topluluklan iernektedir. Yerel igc piyasasnda ortaklk, yapsal entegrasyo-

    ntn en nemli gstergelerinden biridir. Ayn zamanda, etnik- ii rgtlenmelere bilim adamlar (mesela, Baumann, 2002; Casdes & Miller, 2003: 228-229)

    tarafndan nemli bir rol atfedilir. Politik entegrasyon ise devletin gmenlerle ibirlii yollarn ifade eder. Belli bal konular, ev sahibi topluma btnyle katlm gerektiren, vatandalk elde edebilme ve dier yasal haklar kapsamakta-dr. Bylece gmenlerin kendilerinin politik karar vericiler durumuna gelmeleri de ayn derecede nemlidir. Aynncla karI yasa yapmak kadar, vatandalk elde etme ile ilgili imkanlar veya snrllklar da politik entegrasyontn parasdr. (Mesela, Kivisto, 2002).

    Entegrasyontn bu ekilde tanmlanmas, srecin sonulan bakmndan taraf-sz bir tanmlamadr. Vurgularn, byk apl gn gereklilii zerinde youn

    lamas, daima her