Epidemiologia raka jelita grubego - Współczesna Onkologia (2006) vol. 10; 3 (136) Epidemiologia raka…

Embed Size (px)

Text of Epidemiologia raka jelita grubego - Współczesna Onkologia (2006) vol. 10; 3 (136) Epidemiologia...

  • Wspczesna Onkologia (2006) vol. 10; 3 (136)

    Epidemiologia raka jelita grubego

    Epidemiology of colorectal cancer

    Jan Korniluk, Gabriel Wciso, Pawe Nurzyski, Rafa Stec, Lubomir Bodnar, Beata Obrocka, Cezary Szczylik

    Klinika Onkologii, Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie

    Stany Zjednoczone i Europa Zachodnia

    Z przeprowadzonych analiz oraz obserwacji wynika, e w ka-tegorii struktury zachorowa i zgonw obecna dekada nie b-dzie ju nalee do chorb ukadu sercowo-kreniowego, pierw-sz pozycj na tej licie zajm nowotwory zoliwe. Przyjmuje si,e w Stanach Zjednoczonych w cigu najbliszych 50 lat nast-pi podwojenie zachorowalnoci na nowotwory zoliwe, z 1,3 mlnw 2000 r. do 2,6 mln w 2050 r., z niekorzystnym profilem umie-ralnoci 550 tys. w 2000 r. i przewidywanym ok. 1 mln w 2050 r.Wedug danych Narodowego Instytutu Raka (National Cancer In-stitute) w styczniu 2000 r. w Stanach Zjednoczonych byo ok. 9,6mln osb chorych na nowotwory. Ryzyko zachorowania i zgonujest najwysze w grupie chorych powyej 65. roku ycia.

    Nowotwory zoliwe jelita grubego o utkaniu gruczoowymznajduj si na 3. miejscu pod wzgldem zachorowalnocii zgonw spord wszystkich nowotworw zarwno w gru-pie kobiet, jak te mczyzn. W 2003 r. na raka jelita grubegozachorowao ok. 150 tys. mczyzn i kobiet, 72 800 (11 proc.)zachorowa odnotowano wrd mczyzn, a 74 700 (11 proc.)wrd kobiet, przy 28 300 (10 proc.) zgonw w grupie m-czyzn i 28 800 (11 proc.) w grupie kobiet.

    Pierwsz pozycj w zachorowaniu na nowotwory zajmujeu mczyzn rak gruczou krokowego (33 proc.), drug rak pu-ca (14 proc.), w umieralnoci pozycje tych dwch nowotwo-rw s zamienione, pierwsze miejsce okupuje rak puca (31proc.), a drugie gruczo krokowy (10 proc.). Natomiast wrdkobiet w zachorowaniach prym wiedzie nowotwr piersi (32proc.), na drugiej pozycji, podobnie jak u mczyzn, znajdujesi rak puca (12 proc.), z podobnie odwrconym wzorem zgo-nw, gdzie na pierwszym miejscu z 25 proc. s nowotworypuc a na drugim z 15 proc. piersi.

    Dziki wczesnej diagnostyce, rozpoznaniu i leczeniuod lat 90. XX w. obserwuje si znaczn redukcj umieralnocina rne nowotwory, w tym raka jelita grubego. Takie postpo-wanie przyczynio si do rozpoznawania i leczenia raka jelitagrubego we wczesnej fazie jego rozwoju (stopie I, II) u ok. 5070proc. chorych, a tym samym pozwolio na osignicie ok. 60-procentowego odsetka trwaych wylecze. Jedynie rak pucaosign swj najwyszy ustabilizowany szczyt od ok. 2000 r.

    W krajach Europy Zachodniej dziki licznym badaniom pro-filaktycznym w ostatecznej fazie uzyskano porwnywalne,a nawet lepsze wyniki leczenia nowotworw, ze spadkiemumieralnoci, ktry w niektrych krajach jest odnotowywanyju od lat 70. XX w.

    Polska

    W Polsce rwnie obserwuje si dosy dynamiczny wzrost za-chorowa na nowotwory zoliwe i na pocztku XXI w. na choro-

    b nowotworow zapada co roku ok. 120 tys. osb. Rwnie naj-wikszy odsetek zapadajcych na nowotwory stanowi chorzypo 65. roku ycia, z jedn zasadnicz rnic dotyczc umieral-noci w tej grupie chorych, bowiem jest ona jedn z najwyszychna wiecie. Niepokojcy jest przedzia wieku redniego (4564lata), w ktrym zgony z powodu nowotworw szczeglnie w gru-pie mczyzn stanowi 1/3 wszystkich zgonw na nowotwory.

    Przykadem tendencji wzrostowej zapadalnoci na nowo-twory moe by rak jelita grubego. W 1991 r. w Polsce odnoto-wano 7849 nowych zachorowa na ten nowotwr i by on 3.przyczyn zgonu po nowotworach puc i gruczou krokowegou mczyzn oraz 3. po raku puca i gruczou piersiowego u ko-biet. Natomiast w 1996 r. wg danych Zakadu Epidemiologii Cen-trum Onkologii w Warszawie zachorowalno wynosia cz-nie 10 455, (M 5422, K 5033). Odnotowano 7 593 zgony (M 3761, K 3832) w przebiegu tego schorzenia. Wzrost zacho-rowa w analizowanym 5-letnim okresie wynis ok. 35 proc.,a liczba zgonw w 1996 r. bya niewiele mniejsza od liczby za-chorowa w 1991 r. Wspczynnik zachorowa na 100 tys.mieszkacw by zaleny od lokalizacji nowotworu, dla rakaokrnicy wynosi 12,3 u mczyzn i 8,8 u kobiet, dla raka od-bytnicy z kolei 12,1 u mczyzn i 5,8 u kobiet. Rak okrnicy byna 7. miejscu pod wzgldem przyczyny zgonu na nowotworywrd mczyzn, na 6. u kobiet. Rak odbytnicy by 4. nowotwo-rem powodujcym zgon u mczyzn, natomiast 7. u kobiet.

    Od 1998 r. umieralno z powodu nowotworw zoliwychjelita grubego wrd mczyzn jest drug nowotworow przy-czyn zgonw.

    Brak prewencji wtrnej na masow skal przyczynia sido wzrostu liczby zachorowa i zgonw na ten nowotwr. Nie-stety, w Polsce w ok. 6070 proc. rozpoznaje si i leczy raka je-lita grubego w III i IV stopniu zaawansowania, dlatego tylko po-niej 20 proc. chorych na szans na trwae wyleczenie.

    W Polsce, podobnie jak w innych krajach, obserwuje sispektakularny spadek zachorowa i zgonw w przebiegu ra-ka odka, natomiast niezagroon pozycj wrd zgonwzajmuje rak puca u mczyzn, u kobiet natomiast zgony z po-wodu raka puca mog w niedalekiej przyszoci zaj obec-n pozycj nowotworw piersi.

    Pimiennictwo

    1. DeVita V T, Hellman S, Rosenberg SA, et al. Cancer: PrinciplesPractice of Oncology. 7th Edition. Philadelphia, USA, 2005, 217-41.

    2. Tyczyski JE, Wojciechowska U, Didkowska J, Tarkowski W, Zatoski W.Atlas umieralnoci na nowotwory zoliwe w Polsce w latach 19911995.Centrum Onkologii Instytut im. M. Skodowskiej-Curie, Warszawa, 1998.

    3. Zatoski A, Didkowska J. Epidemiologia nowotworw zoliwych.Onkologia Klin Krzakowski M (red.). 2001, 22-50.