Hoofdstuk 1 de Functie Van Onderzoek

Embed Size (px)

Text of Hoofdstuk 1 de Functie Van Onderzoek

1De functie van onderzoekStel je een onderzoek eens voor als een reis: de onderzoeksreis. Op de weg van je onderzoek van beginpunt naar eindpunt (je rapport) kom je langs allerlei kruisingen en zijwegen. Deze vertegenwoordigen de keuzes die je tijdens je onderzoek kunt maken. Bill Trochim laat deze route tot leven komen in zijn (zie figuur 1.1). Ontwerp, uitvoering en evaluatie van onderzoek, zo stelt Trochim, zijn onderling afhankelijk, staan niet los van elkaar. Daarmee wil hij zeggen dat je als lerende onderzoeker altijd kritisch naar je eigen werk kijkt, zowel tijdens je onderzoek als achteraf. Ook beoordeel je het onderzoek van collegas; door naar elkaars methoden te kijken, leer je van elkaar.

Bron: www.socialresearchmethods.net

Figuur 1.1 De onderzoeksweg volgens Trochim Zonder basis, zonder uitgangspunten lijkt het onderzoek een hobbelige zandweg vol kuilen, modder en stenen. De weg is onregelmatig, je zakt erin weg. De basis voor onderzoek, het asfalt als het ware, zijn de uitgangspunten van onderzoek, de doelen, de onderzoeksvragen, de methoden. Zonder de struc-

De functie van onderzoek

17

tuur van deze uitgangspunten (zeg maar de verkeerstekens en -regels) verzandt het onderzoek en kun je het niet uitvoeren (Trochim, 2002). Zomaar aan een project beginnen lijkt een hachelijke onderneming, zoals ook het voorbeeld in kader 1.1 laat zien.Bezint, eer ge begint Anna heeft zojuist haar opleiding aan de hogeschool afgerond. Voor haar eerste project bij een grote accountant wordt haar gevraagd om het grote personeelsverloop vanuit de organisatie aan te pakken, een interventie dus. Anna is enthousiast, haar eerste grote opdracht. Meteen gaat zij aan het werk. Ze overlegt met de afdeling Personeel & Organisatie. Die weten wel wat er aan de hand is: het verloop is zo groot omdat de werknemers niet voldoende financile prikkels krijgen om voor de accountant te blijven werken. Met incentives (ofwel beloningen), verlofregelingen, studiemogelijkheden en extra bonussen kan het verloop in een jaar tijd worden teruggebracht tot een acceptabel niveau, zo wordt Anna verzekerd. Anna schrijft haar plan van aanpak en bedenkt een aantal financile prikkels. Vervolgens presenteert ze het plan aan de directie. Deze is welwillend en ze mag haar maatregelen uitvoeren. Evaluatiemomenten (hoe gaat het, is het verloop al teruggelopen, hoeveel heeft het gekost?) worden per kwartaal ingesteld. Anna krijgt een vol jaar om de maatregelen in te voeren. Al na een half jaar blijkt dat deze maatregelen erg veel geld kosten en dat het verloop niet afneemt. De maatregelenKader 1.1

wordt voortijdig door de directie afgeblazen. Een gedegen onderzoek had Anna kunnen helpen. Zij had het onderwerp dan strikt kunnen afbakenen door in overleg te treden met de directie en niet zomaar hun doelstelling over te nemen. Met een vooronderzoek had zij het probleem tot de ware proporties kunnen terugbrengen: Is er sprake van personeelsverloop? Zo ja, in welke mate? Wat zijn de factoren die aan dit personeelsverloop ten grondslag liggen? Hoe kan het verloop worden teruggedrongen? Wat zijn de verwachte terugloopcijfers van deze maatregelen? Op welke termijn moeten deze effecten worden verwacht? Met een onafhankelijke houding had zij zich niet laten verleiden door subjectieve uitspraken van de personeelsafdeling, maar had zij de mening van deze afdeling vergeleken met de mening van de overige betrokkenen. Anna had dan ontdekt dat geld bij de verminderende motivatie van de medewerkers helemaal geen rol speelt, dat machtsstrijd en een slechte werksfeer oorzaken zijn van het verloop. Maatregelen waren dan niet in

lijken geen effect te hebben. Het project

18

Wat is onderzoek?

Vervolg de financile sfeer gezocht, maar in de relationele sfeer. Met coaching, teambuilding en waar nodig personeelswisselingen hadden de problemen aangepakt kunnen worden. Kortom, Anna had een goed (voor)onderzoek moeten organiseren, door een gedegen onderzoeksplan en een goede planning te presenteren. Dat kost misschien in het begin veel geld, en iets meer tijd. In dit geval had zich dat zeker terugverdiend. Nu druipt Anna teleurgesteld af.

De geschetste situatie lijkt een worse case-scenario. In de praktijk komt het echter maar al te vaak voor dat men zonder goede basis een maatregel of verandering doorvoert. Dit kan voor een organisatie totaal verkeerd uitpakken en veel geld kosten. Vaak komt men er te laat achter dat de oorzaak van de gesignaleerde problemen heel ergens anders ligt (zie kader 1.2).Onrust Na een periode van onrust in een bedrijf organiseert de vakbond een staking om een loonsverhoging af te dwingen. Na de stakingsdag gaan de partijen (werkgever, werknemers en vakbond) opnieuw om de tafel zitten en ze spreken een kleine maandelijkse verhoging van 2,5 procent af. Toch wordt in de maanden daarna duidelijk dat er veel personen bij het bedrijf vertrekken. Onderzoek naar de reden van dit verloop toont het volgende aan: oorzaak van de onrust waren niet de te laag gewaardeerde lonen, de oorzaak lag bij de directeur van het bedrijf. Men had gehoopt dat hij door de staking zou verdwijnen. Toen dat niet gebeurde, veranderde een aantal werknemers alsnog van baan.Kader 1.2

Leerdoelen Aan het einde van dit hoofdstuk ben je bekend met enkele basisprincipes van (wetenschappelijk) onderzoek, kun je onderscheid maken tussen de verschillende stromingen en ken je de voorwaarden voor een wetenschappelijke houding. Verder kun je de verschillende fasen in een onderzoek herkennen, evenals verschillende onderzoeksterKader 1.3

men.

De functie van onderzoek

19

1.1

Onderzoek moet je leren

Onderzoeken betekent niet alleen dat je kennis opdoet over onderzoek doen. Je kunt uit een boek leren hoe je een plan maakt, een onderzoeksontwerp, een probleemstelling. Ook kun je leren hoe je een analyse maakt, daarna een rapport schrijft en verslag doet. Bij het daadwerkelijk uitvoeren van een onderzoek komt echter heel wat meer kijken. Je moet de opgedane kennis en vaardigheden kunnen combineren, je moet een soort helikopterview ontwikkelen ten aanzien van je onderzoek. Onderzoek doen is daarom veel meer nog een vaardigheid dan een kunde. Onderzoek moet je leren door het te doen!De rij bij de kassa Stel dat je boodschappen gedaan hebt bij een grote supermarkt. Als je bij deKader 1.4

staan: het weekend komt eraan! Je kijkt naar de rijen en het aantal wachtenden voor de kassa. Je neemt de kortste rij.

kassa aankomt, zie je dat er lange rijen

Misschien heb je het niet zo snel in de gaten, maar als je een probleem hebt of een vraag, gebruik je vaak onderzoekstechnieken om het antwoord te vinden. Kijk eens naar het voorbeeld in kader 1.4: Je vraag is: hoe kom ik zo snel mogelijk langs de kassa? Om je vraag te beantwoorden observeer je de rijen. Verder tel je het aantal wachtenden. Je conclusie is dat de wachttijd gering is in de kortste rij. Je gaat staan in de rij met de minste wachtenden.De treinreis Je hebt s avonds afgesproken met een vriendin in Amsterdam. Jullie gaan samen eten. Je moet om 19.30 uur op het Centraal Station van Amsterdam zijn, daarvoor moet je vanuit Utrecht de trein nemen. Het is druk, de treinen hebben vertraging. Je kijkt eerst op het bord in de vertrekhal. Daar wordt vermeld dat de trein naar Amsterdam tien minuten verKader 1.5

zichter, wellicht beschikt hij over de laatste informatie. Je vraagt hem naar de verwachte vertraging. Hij stelt je gerust, de trein heeft maar vijf minuten vertraging. Je loopt naar het perron. De reizigers staan bedrukt te kijken. Je informeert nog eens, je medereizigers mopperen: nu wel een kwartier vertraging Je belt je vriendin in Amsterdam, ze kan tien minuten later van huis vertrekken.

traging heeft. Er loopt ook een perronop-

20

Wat is onderzoek?

Bij het voorbeeld in kader 1.5 heb je de volgende stappen gezet: Je vraag is: wat is de verwachte aankomsttijd in Amsterdam? Om je probleem op te lossen, gebruik je verschillende methoden: ekijktophetbord. J einformeertbijdeperronchef. J evraagtjemedepassagiers. J Het antwoord op je vraag is dat de verwachte aankomsttijd waarschijnlijk tien minuten na de geplande aankomsttijd ligt. Zowel voor als tijdens je treinreis heb je een soort onderzoek opgezet, je hebt een vraag geformuleerd en een methode bedacht (observatie, vraaggesprek), je hebt informatie verzameld, een antwoord op je vraag geformuleerd en je conclusies getrokken. In feite hebben we allemaal wel eens onderzoeksactiviteiten ondernomen, ook zonder het zelf te weten. In dit boek doe je ervaring op met de logische volgorde van elk onderzoek, neem je kennis van de stappen die in ieder onderzoek gezet moeten worden. Deze stappen zijn overal hetzelfde, of je nu de treintijden wilt voorspellen (wat een hachelijke onderneming lijkt) of een complex onderzoek naar oorzaken van bepaalde ziekten wilt opzetten. De geschetste voorbeelden zijn zeer eenvoudig. Verricht je onderzoek voor een opdrachtgever, praktijkonderzoek dus, dan komt daar heel wat meer bij kijken. De opzet van het onderzoek is meestal uitgebreid, er kunnen veel mensen aan je onderzoek meewerken, je voert omvangrijke en ingewikkelde analyses uit, je schrijft een lijvig onderzoeksrapport en je presenteert dit bij de opdrachtgever. Toch volgen zowel complexe als eenvoudige onderzoeken hetzelfde stramien. Is iedereen die iets onderzoekt, ook een echte onderzoeker? Nee, dat niet. Onderzoekers hebben een drietal kenmerken, eigenschappen waarop zij zich van niet-onderzoekers onderscheiden. Deze zijn: houding, kennis en vaardigheid.houding Een onderzoeker onderscheidt zich allereerst door zijn of haar houding. Deze

moet we zagen het al in het voorbeeld van Anna onafhankelijk zijn. Maar dat is nog niet alles. Als onderzoeker streef je naar openheid van je onderzoe