Kaligrafia Sztuka Liter

  • View
    2.365

  • Download
    2

Embed Size (px)

Text of Kaligrafia Sztuka Liter

KALIGRAFIASZTUKA LITERSZTUKA PISANIA

PIOTR GRZEGORZ MDRACH

KALIGRAFIASZTUKA LITERSZTUKA PISANIA

LITERA WCALE NIE JEST, JAK TUSZY NIEKTRY, CZYM DOWOLNYM, CO NIE MA SWEJ ARCHITEKTURY, ANI UZASADNIONYM NA PIERWIASTKU WIECZNYM! STARA JAK SOWO, ONA CZYNI JE STATECZNYM. RZECZ O WOLNOCI SOWA Cyprian Kamil Norwid

PIOTR GRZEGORZ MDRACH

KALIGRAFIASZTUKA LITERSZTUKA PISANIA

Warszawa 2010

Ilustracje Piotr Grzegorz Mdrach Skad i amanie Magdalena Baraska Rysunek na okadce Dominik Jagieo Zrealizowano ze rodkw Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Patronat medialny

Wydanie pierwsze ISBN 978-83-931723-2-0

Fundacja HEREDITAS 2010 Wszelkie prawa zastrzeone. Cao ani adna cz niniejszej ksiki nie moe by reprodukowana bez pisemnej zgody wydawcy.

yjemy w czasach niebywaego rozwoju informacji wizualnej, ktra otacza nas jak powietrze. Graczny przekaz uderza, atakuje nas na kadym kroku. Poczwszy od znaczkw pocztowych a do niebotycznych rozmiarw bilbordw. wiat litery, wiat pisma jest przeogromny.

Pikna litera moe by ozdob kadego dziea: rcznie nakrelonych plansz informacyjnych, dyplomw, ksiek, plakatw, szyldw, reklam, opakowa, tablic upamitniajcych, pomnikw i innych obiektw przekazu wizualnego i dzie plastycznych. Pikna i czytelna litera powinna by take tworzona przez nas na co dzie, podczas pisania nie tylko listw z yczeniami, ale kadej notatki, kadej recepty i innych zapisw. Rola litery, ktra jest podstawowym ich skadnikiem, jest wiodca. A litery speniaj dobrze sw rol wtedy, gdy s pikne i czytelne. Dlatego tak wana jest nauka sztuki kaligrai, sztuki komponowania liter, komponowania tekstw. 1.Inicja to sowo pochodzce od aciskiego initium (pocztek), oznacza liter wersalikow, ktra zaczyna rozdziay lub poszczeglne czci ksiki. Litera ta wyrnia si wielkoci, ksztatem oraz zdobnictwem. Inicjaw uywamy do zdobienia kolumn z tekstami, zarwno w rkopisach, jak i w drukach. Styl litery penicej rol inicjau powinien by dobrany do stylu caego wydawnictwa, a przede wszystkim do stylu uytego kroju liternictwa. Inicjay zaczto stosowa bardzo dawno temu. Ju teksty pisane na papirusach, a potem na pergaminach, ozdabiano bogato opracowywanymi pierwszymi literami tekstu. Do rozkwitu sztuki inicjaw doszo we Woszech na pocztku XVI w. Podstawowym rozrnieniem inicjaw jest ich konstrukcja otwarta lub zamknita. Otwarte s otoczone rysunkiem swobodnie otaczajcym liter. Inicjay zamknite s cile otoczone geometryczn ramk. Inicja w tekcie moemy umieci wpasowujc go w kolumn tekstu (wtedy ma on wysoko kilku wersw) albo bazujc na dolnej linii pierwszego wersu i wtedy gruje on nad caym tekstem.

INICJA ROMASKI

INICJA GOTYCKI

RENESANSOWY INICJA OTWARTY

BAROKOWY INICJA ZAMKNITY

7

2. Jednym z pierwszych narzdzi do pisania rcznego byo piro ptasie, wymagajce dobrego i sprawnego przygotowania. Dzisiaj chyba ju nikt nie pisze pirami ptasimi. S jednak jeszcze s osoby, ktre lubi trzyma w rku takie wanie narzdzie, piszc kaligracznie. Dla nich produkuje si pira ptasie uzbrojone w stalwki.

Kaligraa to wyraz pochodzcy od greckich sw kalos (pikny) i grafo (pisz). Sztuka piknego pisania stawia nacisk przede wszystkim na estetyczny wyraz komponowania liter i ukadw literniczych wykonywanych rcznie. W kaligrai nie ma znaczenia, jakimi narzdziami dochodzi si do kocowego efektu. Wiadomo jednak, e wspaniaych efektw nie osiga si bez dobrze wywiczonych umiejtnoci i bez dobrego warsztatu technicznego. Pismo kaligraczne powinna cechowa prostota, czytelno, staranno i potoczysto, a nawet powczysto. W dobie coraz wikszych uatwie w posugiwaniu si narzdziami sucymi do ukadania liter, tekstw, napisw panuje oglne przekonanie, e tworzenie kompozycji literniczych jest dziecinnie proste. Na przekonanie to miao wpyw przede wszystkim zlikwidowanie lekcji kaligrai w szkoach podstawowych. Od tego czasu wyranie widoczny jest brak szacunku dla pisania piknymi literami. Wszelkiego rodzaju litery samoprzylepne, plotery, programy komputerowe nie stworz tekstw, ktre bd zgodne ze sztuk liternicz. Do tego potrzebna jest wiedza, ktra tworzona bya przez wieki. Kaligraa, kompozycja liternicza to rozlega dziedzina nauki

8

i sztuki plastycznej. Poza wiedz potrzebne s jeszcze chci do wiczenia sprawnoci technicznej, podstawowe umiejtnoci plastyczne oraz inwencja twrcza. Nauka liternictwa to ich waciwe ksztatowanie, komponowanie, ustawianie, aranacja, techniczne wykonywanie, a nie tylko jake czste obecnie wolne od zasad mechaniczne ukadanie na monitorze komputera. Przemylane konstruowanie liter i napisw pokazuje, jak dobrze je rozumie, a co za tym idzie uczy mdrze je stosowa: z precyzj i wraliwoci na proporcje. Uczy koncentracji i cierpliwoci. To, jak przenosimy nasze myli na papier nie tylko w treci, ale i w formie jest odbiciem naszej duszy, naszych nastrojw. Jest take wyrazem naszego sposobu zewntrznego komunikowania si z otoczeniem. Wiedza o liternictwie jest dzi niezbdna dla tych wszystkich, ktrzy w swej pracy staraj si wykorzysta si wyrazu pisma. Ale myl, e rwnie dla tych, ktrzy moc swych sw chc podkreli piknymi literami i efektownie zakomponowanymi wersami. Mam nadziej, e tych kilka stron moich wywodw, na ktrych zamierzam przybliy sztuk kaligrai, bdzie pomoc dla osb zajmujcych si tym zawodowo, ale te wszystkich czynicych to z zamiowania.

W czasach totalnego powicenia si klawiaturom urzdze cyfrowych, starajmy si, aby w kontakcie z piknym liternictwem ludzie mieli podobne przeycia emocjonalne, jakie pyn z obcowania z dzieami sztuki malarskiej, sztuk gracznych czy rzebiarskich...

HISTORIA PISMA Europejskie pimiennictwo opiera si na niewielu stylach literniczych. Wieki ewolucji przekazu pisemnego tylko nieznacznie zmieniy pierwsze znaki, ktre suyy komunikacji ludzkiej.

3. Rysunki koci odnalezionych podczas wykopalisk archeologicznych

i datowanych na 40000-15000 lat p.n.e., z widocznymi rytami, dokumentujcymi sukcesy odniesione w walce tymuzbrojeniem, czyli pierwszymi notatkami dokumentujcymi histori.

9

Ju sze milionw lat temu nasz praprzodek znaczy na swej broni, jak stanowiy koci zwierzt, prawdopodobnie kolejne swoje zdobycze. Wyrane kreski znaleziono na wielu wykopaliskach archeologicznych. Z biegiem czasu powstaway piktogramy odpowiadajce codziennym wydarzeniom, a wreszcie rysunki, ktre tworzyy cae opowieci. 5. W Babilonie w czasach pomidzy 3000 a 2700 lat przed nasz erporozumiewano si pismem klinowym.

datowane jest na trzy tysice lat przed Chrystusem. Pierwsze wizerunki tego pisma odnalezione zostay w dolinie rzek Tygrysu i Eufratu na terenie dzisiejszego Iraku.

4. Hieroglify egipskie w tym ksztacie funkcjonoway ok. 3000 lat p.n.e.. Przekaz realizowany znakami albo rysunkami rozwija si rwnolegle. Niektre ludy tworzyy rne skpe znaki, takie jak pismo klinowe. Inne rozwijay rysunkowy system odnotowywania swoich historii. Ten sposb do perfekcji doprowadzili Egipcjanie w hieroglifach. Za pierwsze pismo na wiecie uznaje si wynalezione przez Sumerw pismo klinowe. Jego powstanie

6.

Na Cyprze znaki o ksztatach zblionych do liter wspczenie nam znanych byy uywane w okresie od 3000 do 2800 lat p.n.e..

10

Pismo to powstawao na glinianych tabliczkach, przy uyciu bambusowych lub trzcinowych rylcw. Z pocztku byo pismem wyrazowym, gdzie jeden znak oddawa cay wyraz. Pniej przeksztacio si w pismo sylabowe, by w kocu po wielu przemianach sta si pismem literowym.

szybko rozpowszechnili swj wynalazek na obszarze basenu Morza rdziemnego.

7.

Ruchliwa nacja fenicka stworzya okoo 1000 lat p.n.e. bardzo czytelny krj pisma.

8.

Okoo 1600 lat p.n.e. rwnie na Krecie powstawaa baza do stworzenia wspczesnego alfabetu aciskiego.

Pierwsze pismo alfabetyczne zostao stworzone dopiero przez Fenicjan. To im zawdzicza swoje pochodzenie wikszo wspczesnych alfabetw. Fenicjanie, nard kupcw i eglarzy, zamieszkujcy tereny dzisiejszego Libanu, czerpali z dowiadcze Egipcjan w tworzeniu pisma hieroglicznego czy sumeryjskiego pisma klinowego. Wynaleziony przez nich alfabet, skadajcy si z dwudziestu dwch znakw fonetycznych, sta si najdoskonalsz metod zapisu mowy. Fenicjanie w trakcie swoich podry i wypraw handlowych

9.

Liternictwo greckie z przeomu 8 i 7 w. p.n.e. jest ju bardzo podobne do rzymskiej antykwy.

11

Jako pierwsi skorzystali z fenickiego wynalazku pisma Grecy, ktrzy szybko przystosowali je do swoich potrzeb. Sowo alfabet wywodzi si wanie od dwch pierwszych liter alfabetu greckiego: alfa i beta. W Jonii ok. 403 r. p.n.e. uksztatowa si antyczny alfabet grecki, zawierajcy dwadziecia cztery znaki. Po raz pierwszy bya to harmonijna kompozycja, w ktrej kada litera posiadaa jednakow wysoko. Klasyczny alfabet grecki opanowa ca Grecj i stopniowo rozprzestrzeni si na terenie Italii. Z zainteresowaniem zosta przyjty w Cesarstwie Rzymskim. Udoskonalenia i adaptacja alfabetu greckiego spowodoway wyksztacenie alfabetu aciskiego. Skada si on pierwotnie z dwudziestu jeden znakw. Rzymianie zaokrglili litery przejte od Grekw. Alfabet ten posiada tylko litery wielkie. Po wielu przemianach alfabet aciski zosta rozbudowany do dwudziestu szeciu znakw, a kady z narodw, ktry przej ten system, dodawa swoje nowe znaki lub modykowa zastane, tak aby odzwierciedli brzmienie ojczystego jzyka. Estetyka pisania, przekazywana z epoki na epok, z pokolenia na pokolenie i pomidzy ludami ugruntowaa dopiero kapita jako oglnowiatowy krj literniczy, wprowadzony przez antycznych Rzymian. Krj

10. Kapitaa rzymska.

12

alfabetu aciskiego wywodzi swe korzenie od alfabetu fenickiego, greckiego i etruskiego. Powsta ponad 600 lat p.n.e. w Rzymie. Uksztatowa si w I w. p.n.e. Pismo to okrelamy mianem zarwno kapitay, jak i antykwy. Pocztkowo byo wykuwane lub ryte w twardym materiale (kamieniu, metalu). Stosowano je na tablicach informacyj