Mensur Seferović - Trinaesta hercegovačka nou brigada

Embed Size (px)

DESCRIPTION

hercegovina

Text of Mensur Seferović - Trinaesta hercegovačka nou brigada

ssP

VOJNOIZDAVAKI I N O V I N S K I CENTAR JNA i ARHIV HERCEGOVINE Za izdavae: naelnik mr Stevan STANOJEVI, pukovnik, pomonik naelnika za izdavaku delatnost Ivan MATOVI, pukovnik i Zulfikar DANKI Biblioteka RATNA PROLOST NARODA I N A R O D N O S T I JUGOSLAVIJEKNJIGA TRISTA DVADESET OSMA

Monografije jedinica NOV i PO JugoslavijeKNJIGA STO DVADESET ETVRTA

UREIVAKI

ODBOR

BIBLIOTEKE

General-pukovnik Rahmija KADENI, predsednik, Ali UKRIJA, Risto DUNOV; general-pukovnici: Milan DALJEVI i Dako PUAC; general-potpukovnici: Melodije KOTEVSKI, Veljko MILADINOVI, Svetozar ORO, Zika STOJSI, loco TARABI, Fabijan TRGO i mr Avgust VRTAR; pukovnici: Ahmet ONLAGI, Viktor KUAN, Mio LEKOVlC, Radomir PETKOVlC i Rajko SARENAC, glavni i odgovorni urednik ODBOR KRETA, IZVRSNI ZA OBILJEAVANJE REVOLUCIONARNOG NOB I SOCIJALISTIKE REVOLUCIJE U ODBOR RADNIKOG POHERCEGOVINI

Demal MUMINAGI, predsjednik, Svetozar ORO, Rade GALEB, Ante RAMLJAK, Danilo B I L A N O V l C , Enver CEMALOVI, Zulfikar DANKI, Jure GALI, Tida KARABEG, Danilo K O M N E N O V I , Sveto KOVAEVI, Vjekoslav KRIANOVI, Bozo MADAR, Asim PERVAN, Ibro ATOR, Edin CELEBI, sekretar, glavni i odgovorni urednik Sveto KOVAEVI UREIVAKI ODBOR ZA O 13. HERCEGOVAKOJ MONOGRAFIJU BRIGADI:

Danilo K O M N E N O V I , predsjednik, Lazar CVORO, Krsto DABOVI, Drago UKANOVI, Milan GRK, Milan KNEEVI, Milorad KUJACl, Fadil NUMI, Luka RATKOVI, Salko REPEA i Drago V U K O V I Urednik Sneana TMUI, profesor Recenzenti Danilo K O M N E N O V I , general-potpukovnik Zika STOJI, general-potpukovnik

MENSUR SEFEROVI

TRINAESTA HERCEGOVAKA NOU BRIGADA

Beograd, 1988.

UDK 355.486(497.1) 13. hercegovaka NOU brigada SEFEROVI, Mensur Trinaesta hercegovaka NOU brigada / Mensur Seferovi. - Beograd : Vojnoizdavaki i novinski centar, 1988 (Beograd : Vojna tamparija). - 351 str. ; 24 cm Tira 2000 primeraka. a) Brigade u NOR - Trinaesta hercegovaka udarna

U ovoj monografiji prikazan je ratni put 13. hercegovake NOU brigade od njenog formiranja 14. maja 1944. u Hercegovini do maja 1945. u Sloveniji kada je brigada zavrila svoj pobedonosni put ka slobodi. Knjiga je i pria o ljudima, o obinim borcima i stareinama, o patnjama i stradanjima, ali i o veri u budunost i u pobedu nad okupatorom i domaim izdajnicima. Dokumentovana je brojnim fotografijama iz rata, faksimilima dokumenata, skicama. U prilogu sadri spiskove stareinskog sastava i boraca koji su proli kroz brigadu i tako dali znaajan doprinos u pobedonosnom pohodu brigade ka slobodi i konanom osloboenju zemlje.

CIP - Katalogizacija u publikaciji Centralna biblioteka JNA

Umjesto predgovora... Autorov projekt ove monografije prihvaen je poetkom 1983. od Odbora za pisanje ove knjige, poslije rasprave i sugestija njegovih lanova. Tako se kristalisala idejna osnova ove publikacije. Mora se istai da je pisac ove monografije obavio veoma iroko istraivanje raspoloivih arhivskih fondova, da je koristio relevantne istorijske publikacije, te da je, oslonjen na te dokaze, izveo svoju rekonstrukciju svih bitnih komponenata ratnog ivota ove brigade. Uz te autentine izvore autor je u tom pregnuu koristio brojne zapise, sjeanja i svjedoenja irokog kruga svojih saboraca s ratnog puta Brigade. Tako se u ovom poslu angaovalo mnotvo etnih, bataljonskih i brigadnih rukovodilaca ove jedinice, koji su se rado odazivali i dali dokaza o svome raspoloenju da doprinesu u pisanju ovog istorijata. Prema tome istoriografski pristup u izradi monografije je nesumnjiv to potvruje i bogat nauni aparat. .. .. . Ovo kazivanje, za razliku od dijela naih publikacija ove vrste veoma produbljeno i cjelovito zahvata, pored vojne aktivnosti, tokove i procese unutranjeg ivota Brigade. Za itaoca je posve jasno predstavljen postojan i plodan tok vaspitno-obrazovne aktivnosti u jedinicama, u kojima su borci i starjeine sticali jedinstvene poglede o ciljevima NOP-a i njegove vojske i normama ponaanja u borbi za ostvarenje tih ciljeva. Nosioci ovakvog preobraaja zaostale ljudske svijesti, vidno se istie, bili su komunisti i skojevci a organizatori aktivnosti su tabovi preko svoje vojne i politike strukture. Intenzitet u procesu ovog ratnog kolovanja narastao je pojaanim prilivom i zarobljenika iz neprijateljskih jedinica i organizacija. . . To to e ovi manje ili vie posrnuli ljudi postati ravnopravni borci i u Brigadi nai svoj pravi put u ivot veliki je uspjeh i dokaz vaspitnog i demokratskog duha u redovima ove jedinice... ... Erudicija, darovitost, stvaralaki zanos, te bogato iskustvo autora u literarnom stvaranju i oblikovanju pisane rijei manifestuju se u ovom monografskom djelu na respektivan nain. Srena je okolnost da je na pisac lino i neposredno doivio i zapamtio ratni ivot Trinaeste. Proitavanjem ovog rukopisa doivljava se i prava ratna proza koja, tu i tamo, i epski zazvui. Takvim stilom, pitkim i zanimljivim, opisana surova ratna zbivanja ljepe se doivljavaju i itaju. Nalazim da je ovo posebna vrijednost ovog rada koji e kao knjiga stei popularnost i italaku bazu. Jedino tome nee pogodovati redovno predugo sloena reenica... Iz recenzije Danila Komnenovia

5

... Drug Seferovi je uspeo da ispria osnovna obeleija brigade i njenog borakog sastava, vetinu voenja u borbi i njen ukupni doprinos oslobodilakoj borbi tokom svog, kako kae autor, 365 dana dugog postojanja i ratovanja... ... Uspeo je da verno oslika, ispria i prikae sve dogaaje koji su se deavali u brigadi i sa brigadom, uzimajui uvek u obzir i susedne jedinice i da d odgovarajue ocene o njihovim uspesima i neuspesima, uzrastanjima i padovima, ne proputajui nita znaajnije bez obzira na to da li se radi o dobrim ili loim primerima i na naoj i na neprijateljskoj strani .. ... Autor je ne samo uspeo da ispria mukotrpno stvaranje brigade i bratstvo i jedinstvo nego je ovim i ovakvim tekstom dao i neto vie od onoga to obino monografije daju. On nije pisao samo hronologiju dogaaja preuzetih iz operativnih dnevnika i izvetaja, ve je u tekstu dao dosta prostora i preivelim borcima i rukovodiocima da kau i iznesu svoja vienja, a i sam je svojim stilom pisanja doprineo da to bude jedna od boljih napisanih monografija o naim ratnim jedinicama... Iz recenzije 2ike Stojia

6 i

Prvo poglavlje

Formiranje brigade i prve borbe(maj - jun 1944)vrijeme kada je 4500 vojnika njemake 369. legionarske divizije, etnikog Nevesinjskog i Trebinjskog korpusa i 9. ustako-domobranskog posadnog zdruga svojim uzastopnim napadima pokualo da znatnije oslabe borbene mogunosti 3000 boraca 29. hercegovake NOU divizije i partizanskih odreda u istonoj Hercegovini, kako bi, u slijedeim zamanijim operacijama u ljeto 1944. oslobodile komunikacije koje od Mostara vode ka Jadranu i Crnoj Gori i, na taj nain, uvrstile ire dubrovako zalee i spremnije doekali eventualno savezniko iskrcavanje, tab 29. hercegovake divizije obavijestio je 14. maja 1944. svoje tri brigade na poloajima oko Nevesinja, Gacka i Bilee da se, prema direktivi Vrhovnog taba NOV i POJ, formira 13. hercegovaka NOV brigada, naznaivi je odmah udarnom." Dva dana kasnije, 16. maja, kuriri su prenijeli odreenije poruke vojnog i politikog rukovodstva Hercegovine: prvom porukom 2 ' je tab Divizije zahtijevao da 11. hercegovaka NOU brigada svoj 4. bataljon preda komandantu 13. brigade Danilu Komnenoviu 3 ' dotadanjem komandantu 12. hercegovake NOU brigade, da tab nove, etvrte po redu, hercegovake brigade kroz pola sata kree za Stare Dulie, gdje treba da doe 4. bataljon najhitnije, a drugom porukom 4 ' je Oblasni'> Naredba br. 465 taba 29. NOU divizije od 14. maja 1944. o formiranju 13. hercegovake NOU brigade (original, pisan na maini, latinicom, Vojnoistorijski institut, (dalje VIII), Beograd, Arhiva NOP-a, k. 1143 A, fascikla 10, dok. 5/1); U orepacijskom dnevniku 29. hercegovake divizije pogreno je upisano da je 13. juna 1944. izvreno sveano formiranje 13. brigade. Bila je to prva brigadna smotra, tj. formiranje 13. brigade oznaava samo jedan datum - 14. maj 1944, (VII, ANOP-a, k. 1043 A, f. 8, dok. 7); U relaciji taba 29. divizije od 21. jula 1944. takoe je pogreno napisano da je na dan 13. juna o. g. formirana XIII hercegovaka brigada (VII, ANOP-a, kut. 1143 A, fas. 7, dok. 1); U Zborniku dokumenata i podataka o NOR-u jugoslovenskih naroda (VII, tom II, knjiga 12, dok, 208), isto tako, u fusnoti, pie da je Stab 29. NOU divizije 14. maja obavijestio svoje jedinice o naredbi Vrhovnog taba o formiranju XIII NOU brigade i odredio vrioce pojedinih funkcija u tabu brigade, a zatim, pogreno, da je Brigada formirana 25. maja 1944. u Solakovoj Kuli, od 4. bataljona 11. hercegovake NOU brigade i Mostarskog NOP odreda, d a j e popunjena 13. juna 1944. bataljonom 'Savo Belovi' Junohercegovakog NOP odreda. 2> VII, ANOP-a, kut. 1143, fas. 7.1. dok. 4. 3> Narodni heroj, general-potpukovnik JNA u penziji, roen u selu Poplatu kod Stoca 1915. Krajem rata komandant Bosansko-hercegovake divizije KNOJ-a. lan KPJ od 1942. Uoi penzionisanja bio je naelnik uprave u SSNO i naelnik taba armije, zavrio WA JNA. Nosilac Partizanske spomenice 1941, lan Savjeta SR BiH. ivi u Beogradu. 4> VII, ANOP-a, film 7, Institut za radniki pokret u BiH, str. 623-624. I Ugljea Danilovi, lan PK KPJ za BiH, u svojoj III knjizi Sjeanja-lanci i ratni dnevnik (izdanje Vojnoizdavakog i novinskog centra u Beogradu i sarajevske Svjetlosti, 1987. godine), na str. 452, pored ostalog, pie (3. maja 1944. u selu Velimlju) da e se formirati Mostarska brigada od Mostarskog odreda i jednog brigadnog bataljona, a na str. 455:

U

komitet KPJ za Hercegovinu upoznao Mjesni komitet KPJ za Mostar da se na tromei Konjica, Nevesinja i Mostara organizuje i razvija 13. brigada, da su tab te brigade i jedan bataljon 29. divizije upravo toga dana ve kreijuli na sektor, da e se sa formiranjem Mostarske brigade, kako je p r e m toj poruci nova jedinica trebalo da se zove, popraviti situacija na tom sektoru,