Możliwości przyspieszenia wdrażania dyrektyw NATO w obszarze

  • View
    213

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Możliwości przyspieszenia wdrażania dyrektyw NATO w obszarze

  • BEZPIECZESTWO PRACY 1/2004

    20

    Cyan Magenta Yellow Black Pantone 295CV str. 20

    BEZPIECZESTWO PRACY 1/2004

    21

    Cyan Magenta Yellow Black Pantone 295CV str. 21

    dr hab. in. KONRAD TOTT Centralny Instytut Ochrony Pracy Pastwowy Instytut Badawczy

    Moliwoci przyspieszenia wdraania dyrektyw NATOw obszarze ergonomii techniki wojskowej

    Wprowadzenie Producenci, pracodawcy i uytkowni-

    cy maszyn maj wiele pracy przed sob, by dostosowa produkowane i eksploato-wane w Polsce maszyny do wymaga dyrektyw i norm europejskich.

    Wielka odpowiedzialno stoi rwnie przed organami rzdowymi, nadzoruj-cymi tworzenie narzdzi prawnych, legalizujcych proces dostosowywania produkcji i eksploatacji maszyn do wymaga obowizujcych w Unii Eu-ropejskiej.

    Wcale nie mniejsze problemy do rozwizania maj w Polsce ci, ktrzy odpowiadaj za uytkowanie i obsugi-wanie techniki wojskowej.

    W zwizku z przystpieniem Polski do NATO musi w stosunkowo niedu-gim czasie nastpi zgodno norm obowizujcych w polskiej armii z nor-mami NATO. Czy jest to realne w wie-tle powanych ogranicze budetowych w ostatnich latach? Czy potrafimy stworzy wymagane systemy organi-zacyjno-techniczne, tak by dyrektywy i normy europejskie oraz normy NATO mogy by speniane w procesach wy-twarzania, uytkowania, obsugiwania i badania maszyn, ktre s i w przyszo-ci bd eksploatowane w wojsku? Czy w doprowadzaniu do zgodnoci przepi-sw krajowych do norm i dyrektyw eu-ropejskich oraz NATO-wskich potrafimy wychodzi poza dotychczasowe bariery resortowe? Oto gar dylematw, ktre powinny sta si przedmiotem rozwiza systemowych.

    W zasygnalizowanym obszarze postu-lowanej zgodnoci procedur badawczych techniki wojskowej z normami NATO, powinny by uruchomione projekty ba-dawcze, tzw. celowe, ktre przy udziale odpowiednich placwek naukowo-badawczych w cigu kilku miesicy dostarczyyby propozycji racjonalnych rozwiza.

    Dalsze rozwaania zostan ograniczo-ne do wycinka sygnalizowanego obszaru problemu w sferze techniki wojskowej, a mianowicie do ergonomii. Po pierwsze, z racji penoprawnego funkcjonowania wymaga ergonomicznych w normach NATO. Po drugie, z racji publikowania tego artykuu w miesiczniku Bez-pieczestwo Pracy, wydawanego przez Centralny Instytut Ochrony Pra-cy Pastwowy Instytut Badawczy, a w szczeglnoci dlatego, e wanie pod adresem Instytutu formuowana jest koncepcja wsppracy w badaniach pro-blemw ergonomii techniki wojskowej.

    W tym artykule zostan omwione NATO-wskie procedury badawcze, opublikowane przez Wojskow Agencj Standaryzacyjn MAS w AVTP Allied Vehicle Testing Publications i wpro-wadzone w NATO w formie dyrektyw STANAG 4357 i STANAG 4358.

    O wyborze zilustrowania prezentowa-nych tu rozwaa badaniem pojazdw wojskowych zadecydoway dwie prze-sanki. Po pierwsze, pojazdy wojskowe s bardziej znane czytelnikowi, do ktrego kierowana jest ta publikacja, ni wyrzut-nie rakiet czy haubice artyleryjskie. Po drugie, jest to problematyka realizowana

    przez Wojskowy Instytut Techniki Pan-cernej i Samochodowej w Sulejwku, ktry bdzie wdraa na gruncie polskim natowskie procedury badawcze doty-czce pojazdw wojskowych.

    Gwne obszary badania pojazdw wojskowych

    Przed wprowadzeniem do eksplo-atacji lub po dokonaniu modernizacji okrelonego typu pojazdu wojskowego musi on przej specjalistyczne badania, ktrych program okrela 11 obszarw gwnych, poprzedzonych zbiorem za-sad oglnych.

    W kadym obszarze s precyzowane zadania badawcze, przez okrelenie ich:

    zakresu wyposaenia i przyrzdw warunkw przeprowadzania bada procedur badawczych danych wejciowych badanych zja-

    wisk i wielkoci form prezentacji wynikw.Na rysunku (s. 22) zostaa przed-

    stawiona struktura jedenastu obszarw gwnych, ze szczeglnym uwzgld-nieniem obszaru 03 (bada trakcyjnych) i obszaru 09 (ergonomii).

    Przedstawiony program bada pojaz-dw wojskowych wg procedur NATO uzupeniany jest badaniami powiza interpersonalnych, badaniami podze-spow, procedurami rozwiza alterna-tywnych oraz wykazem kilkudziesiciu STANAG-w bdcych w okrelonych relacjach do bada przewidzianych w normach STANAG 4357 i STANAG 4358.

    Ergonomia w badaniu pojazdw wojskowych

    W dotychczasowej praktyce bada techniki wojskowej sprawy ergonomii nie byy wyranie akcentowane. Nie mona co prawda zarzuci projektantom i konstruktorom techniki wojskowej,

    Autor postuluje w artykule ustanowienie tzw. celowych projektw badawczych, ktre pozwoliyby na doprowadzenie do zgodnoci norm obowizujcych w polskiej armii z normami NATO. Jako przykad wsppracy placwek naukowo-badawczych autor omwi aspekty ergonomiczne w badaniach pojazdw wojskowych.

    Possibilities of acceleration in the implementation of NATO directives in the field of the ergo-nomics of military technologyIn this article, the author argues for establishing so-called goal-oriented research projects, which would make it possible to harmonize Polish army and NATO standards. The ergonomic aspects of research on military vehicles are an example of cooperation between scientific research institutes.

  • BEZPIECZESTWO PRACY 1/2004

    22

    Cyan Magenta Yellow Black Pantone 295CV str. 22

    BEZPIECZESTWO PRACY 1/2004

    23

    Cyan Magenta Yellow Black Pantone 295CV str. 23

    e nie brali pod uwag uwarunkowa ich przyszych uytkownikw. Jednak bardziej obowizywaa zasada optymalizacji pa-rametrw taktyczno-technicznych, we-dle kryteriw maksymalizacji efektw i skutecznoci techniki na polu walki, ni poszukiwania pewnych kompromisw ze wzgldu na kryteria ergonomiczne.

    Z opinii specjalistw, ktrzy powici-li swoj aktywno zawodow badaniom techniki wojskowej wynika, e znaczny procent najciszych wypadkw mona byoby unikn, gdyby obowizyway takie procedury, jak w analizowanym przykadzie wg STANAG 4357 i 4358.

    Pomiary przestrzeni roboczej Odpowiednia przestrze robocza

    pojazdu jest warunkiem koniecznym do satysfakcjonujcego wspdziaania systemu czowiek-maszyna. Przestrze robocza powinna by dostosowana do okrelonej populacji uytkownikw. Przeprowadzone badania statyczne i dy-namiczne przestrzeni roboczej zaogi prowadz do oceny waciwego lub nie-waciwego jej rozplanowania. Badania dynamiczne przeprowadzane s na dro-

    gach utwardzonych i gruntowo-pofado-wanych. Wykorzystywana jest przy tym aparatura do pomiarw odlegoci, ktw i si (na drkach sterownych).

    W badaniach stacjonarnych s oceniane: wejcia do i wyjcia z obszaru roboczego moliwoci ewakuacji i udzielenia pomocy swoboda ruchw oraz maksymalne i minimalne

    zasigi dostpy wpywajce na efektywno pracy

    operatorw funkcjonowanie stanowisk roboczych podczas

    pracy cigej lokalizacja oraz widoczno wskanikw

    i przecznikw siy niezbdne do pokonania oporw (ele-

    mentw sterujcych, wazw) przy rnych ktach przechylenia i pochylenia pojazdu

    dostpno i sposb przechowywania wyposa-enia osobistego

    atwo przeprowadzania obsugi przez operatorw/czonkw zaogi

    zabezpieczenia przed obraeniami i przypadko-wymi wczeniami elementw sterujcych

    ocena siedziska i uprzy bezpieczestwa.

    W badaniach trakcyjnych badane s: bezpieczne kierowanie pojazdem w nierwnym

    terenie bezpieczne dziaanie elementw sterujcych siy na drkach przy manewrach skrtw czytelno wskaza wskanikw.

    Badanie pola widzenia zaogiZapewnienie maksymalnego pola

    widzenia czonkom zaogi zarwno w dzie, jak i w nocy oraz we wszyst-kich warunkach pogodowych jest warunkiem koniecznym prawidowego dziaania systemu czowiek-pojazd. Obserwacje przez urzdzenia zarwno optyczne, jak i optoelektryczne mog by ograniczone czynnikami pogo-dowymi, wpywajcymi na stan ze-wntrznych powierzchni przyrzdw. Ocena moliwoci obserwacji pola przez czonkw zaogi musi by dokonywana z uwzgldnieniem wykonywanych przez nich zada.

    Wykorzystywana jest do tego aparatu-ra do pomiaru: odlegoci, kta, poziomu owietlenia, czasu, prdkoci, warunkw atmosferycznych (cinienia, wilgotnoci, temperatury).

    Ponadto wykorzystywane s: komora klimatyczna oraz urzdzenia do wytwa-rzania lodu i mgy na przyrzdach obser-wacyjnych.

    W badaniach stacjonarnych dzien-nych i nocnych s okrelane:

    widoczno podoa w zakresie 360 widoczno zewntrzna na wyso-

    koci oczu pionowy kt obserwacji owietlenie drogi w kierunku jazdy

    przy grnej i dolnej granicy wizki wia-ta, w rnych warunkach owietlenia, cznie z zaciemnieniem.

    W badaniach trakcyjnych (poligo-nowych) badania s przeprowadzane w warunkach dziennych i nocnych przy maksymalnie bezpiecznej prdkoci, przy jedzie do przodu i do tyu. Badania trakcyjne powinny by powtarzane a do uzyskania statystycznego poziomu ufno-ci oszacowania mierzonych wielkoci na poziomie minimum 95%.

    Badanie haasuCige oddziaywanie haasu moe

    powodowa obnienie zdolnoci psy-chofizycznych operatorw sprztu. Pod wpywem dugotrwaego oddziaywania na czowieka haasu o znacznych pozio-mach mog nastpowa nieodwracalne zmiany w narzdzie suchu. Poziom haasu w pojazdach koowych i gsie-nicowych powinien by okrelony z do-kadnoci nie mniejsz ni 1,5 dB.

    W badaniach stacjonarnych prze-prowadzane s pomiary haasu dla wszystkich istotnych wariantw pracy silnika gwnego i wyposaenia pomoc-niczego pojazdu. Badania trakcyjne s przeprowadzane na drodze prostej przy kilku przedziaach prdkoci oraz w wa-runkach poligonowych z maksymaln, bezpieczn prdkoci.

    Badanie komfortu jazdy drga i wstrzsw

    Drgania mechaniczne mog by czynnikiem ograniczajcym wydajno czowieka, szczeglnie w warunkach obcienia drganiami o wysokim po-ziomie intensywnoci. Due obcienie drganiami moe negatywnie wpywa na ukad kostny i miniowy oraz na kr-enie krwi i funkcjonowanie narzdw wewntrznych czowieka.

    Badanie zagroe toksycznychSpalanie paliw powoduje wydzielanie

    si gazw toksycznych, ktre w rnym stopniu zalenym od stenia, wpywaj na zdolnoci psychofizyczne. Przy wy-sokich steniach mog one powodowa utrat przytomnoci, a nawet mier. Pr