Click here to load reader

SHY-66 Modul 5.14 Kitaplar ve Test soruları

  • View
    2.783

  • Download
    15

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Piyasada dolaşan kitaplar bir araya getirilmiştir. Sınırlandırma sınavlarında herkesn sorumlu oldugu Module 5.14 ELEKTROMANYETİK ÇEVRE konusunu içermektedir. (HIRF,EMC,EMI)

Text of SHY-66 Modul 5.14 Kitaplar ve Test soruları

RENME FAALYET - 2 RENME FAALYET - 2AMAUygun ortam salandnda elektrik ve elektronik sistemlerde EMC etkilerine kar nlemleri tekniine uygun olarak alabileceksiniz.

ARATIRMAElektronik cihazlarn zerinde yazl CE iaretinin ne anlama geldiini aratrnz. Topladnz bilgileri arkadalarnzla tartnz.

2. ELEKTROMANYETK EVRE2.1. EMC Elektromanyetik UyumlulukEMC-Elektromanyetik uyumluluk elektrik-elektronik sistemlerin elektromanyetik bir ortamda istenilen verimlilikte almasdr. Yani bir sistem veya cihazn iinde bulunduu elektromanyetik ortamda istenilen fonksiyonlar tam olarak yerine getirebilmesidir. Bu cihaz veya sistemler aadaki temel zelliklere sahip olmaldr. EMI kaynaklarn yeterince bastrabilmelidir. Kublaj yollar yeteri kadar azaltlm ve zayflatlm olmaldr. Elektromanyetik ortamlarda alacak cihazlar yeterince glendirilmi olmaldr. Bir cihazn elektromanyetik alanlardan etkilenmemesi ancak elektromanyetik giriime kar baklna baldr. Ayrca elektromanyetik giriime kar baklk dk ise elektromanyetik giriim nedeniyle cihazn veya sitemin ilevini yerine getiremez hale gelmesi alnganlk olarak adlandrlr. Tipik alnganlk sonularndan bazlar unlardr; Sistem ileyiinde dzeltilebilecek kk hatalar Haberleme sistemlerindeki grltler Navigasyon sistemlerindeki hatalar Kritik olmayan veri toplama hatalar Bu sonular nispeten daha nemsiz gibi grnse de: Byk sistemlerin devre d kalmas

23

Kritik cihazlarn kontrol kayb Hayati haberleme kayb Temel navigasyon hatas eklinde olduka tehlikeli sonular da oluturabilir. EMC problemleri birka milimetre boyutundaki bir chip ya da birka cm lik alan kapsayan bir bask devre iin sz konusu olabilecei gibi yzlerce metre kare alana yayl byk tmleik bir sistem iin de sz konusu olabilir. Cihazlarn tasarmndan retimine kadar EMC problemleri gz nnde bulundurulmaldr. Bu nlemlerin tasarm aamasndan balayarak uygulanmas nlemleri basitletirdii gibi maliyeti de azaltr. Cihaz retildikten sonra ortaya kan EMC problemlerini gidermek olduka zor ve pahaldr. EMC standarlar lkelerin uymas gereken zorunlu standartlar olmutur.1 Ocak 1996dan itibaren lkemizde uygulanmas zorunlu olan 89/336/EEC sayl Elektromanyetik Uyumluluk (EMC) Direktifi; ileyii dier cihazlar bozabilecek veya dier cihazlardan etkilenip bozulabilecek btn elektrikli ve elektronik cihazlara uygulanacak temel gerekleri belirlemektedir. Ulusal radyo ve televizyon alclar Sanayi retim ekipman Mobil radyo donanm Mobil radyo ve ticari telsiz telefon donanm Tbbi ve bilimsel aletler Bilgi teknolojisi donanm Ev aletleri ve elektronik ev eyalar Hava ve deniz radyo (telsiz) ekipmanlar Elektronik eitim aralar Telekomnikasyon alar ve ekipmanlar Radyo ve televizyon yayn vericileri Lambalar ve floresan lambalar EMC Direktifi elektrikli ve elektronik cihazlarla elektrikli ve elektronik bileenlerden oluan tesisatlar da kapsar. Bu aralar olaan elektromanyetik ortamlarda yeterli elektromanyetik bakla sahip olabilecek ekilde yaplmaldr. CENELEC tarafndan gelitirilen bir dizi standartta, genel asgari dzeyler ve test metotlar gsterilmektedir. Bu aralara test ilemleri yapldktan sonra uygunluk belgesi verilmektedir. Uygunluk deerlendirmesi tamamlandnda cihazn veya ambalajn zerinde, grevli onaylanm kurulua kullanlan ayrt edici iaretle birlikte belirli harf byklklerinde yazlm CE iareti bulunmaldr. Uak sistemlerindeki tm elektrik elektronik cihazlar bu standartlara uygun olmak zorundadr.

24

Elektromanyetik uyumluluk (EMC-Electromagnetic Compatibility) cihazlarn kendi balarna olduklar gibi, evrelerinde baka cihazlar olduunda da tasarland gibi almasn salayan ve bu adan tm sistemlerde mevcut olmas istenen bir durumdur.

2.2. EMI Elektromanyetik GiriimBir elektronik sistemin bir elemannn, dier bir alt eleman ile veya dier sistemlerle olan elektromanyetik parazit problemi, elektriksel sistemlerle almaya balandndan beri bilinmektedir. EMI bir cihaz veya sistemden kaynaklanan ve baka cihaz ya da sistemin normal almasn olumsuz ynde etkileyen elektromanyetik yaynm olarak tanmlanmaktadr. rnek olarak; cep telefonu aldnda veya floresan lamba aldnda TV ekranndaki grnt bozulmas, yksek gerilim hatlarnn altndan geen bir arata radyonun parazit yapmas, hava alanlarndaki radar sistemlerinin tanabilir bilgisayarlarn ekrann bozmas, ambulansta telsiz veya cep tel kullanrken kalp pilinin etkilenmesi verilebilir. Evimizdeki bir elektrikli sprge veya bir DC motor ieren elektrikli ev aletleri altrld zaman, televizyon ekrann yzeyinde oluan izgileri grebiliriz. Bu problem, DC motorun fralarnda oluan ark nedeniyle meydana gelir. Bu ark nedeniyle ortaya kan grlt iareti spektral olarak ok zengindir ve bu iaretin TV antenine dorudan nmas ve cihazn AC g kablosu vastasyla evdeki ortak g ebekesine geii ile bu problem oluur. Gnmzde teknolojinin hzl geliimi ile teknolojinin her yerde kullanlr hale gelmesi, zellikle iletiim teknolojisinin ok hzl deimesiyle kullanlan cihazlarn gelimesi ve kullanmnn artmas bu cihazlardan kaynaklanan elektromanyetik kirliliin ok byk boyutlara ulamasna yol amtr. Tm akm tayan kablolar, cep telefonlar, baz istasyonlar, evimizde kullandmz tm elektrik elektronik cihazlar, TV ve radyo istasyonlar, yksek gerilim enerji hatlar, bilgisayarlarn ekranlar gibi bir ok cihaz doal olmayan EMI kaynaklar olup, elektromanyetik enerji retirler. Doal EMI kaynaklar ise ; baz uzak yldzlar,dnya,canllar,atmosferik dearj (yldrm) dr. Bobin ve transformatrler, yksek gl mknatslarn yaknna monte edildiklerinde alma kararllklar bozulabilir. rnein, rezonans devresinin frekans kayabilir. zellikle vakum tpleri parazitlere kar ok duyarldr. Mikrodalga devrelerinde lme ilemi yaplrken, llen sonucun kesin olarak doru olduundan emin olunmas iin mikrodalga lmelerinde nlem almak gereklidir. Elektrik elektronik bir cihaz idealde istenilmeyen enerji yaynlamamaldr ve arzu edilmeyen herhangi bir enerjiye kar da duyarl olmamaldr. Ayrca dier parazit kaynaklar arasnda, dnyann manyetik alann da sayabiliriz. Dnyann manyetik alan da zaman zaman deneysel aratrmalarda kesin sonucun elde edilmesini engelleyici bir etki oluturabilmektedir. Yaplarda kullanlan elikler ve dier ferromanyetik zellikli cisimler, istenmeyen manyetik zellikli evre oluturabilir. Modern yap tekniinde, tavanlarn dk tutulmas ve binann dayankl olmas iin elik ubuklarn fazlaca kullanlmas manyetik problemlerin artmasna neden olmutur. Bu yzden

25

laboratuvar aratrmalar ve cihaz retiminde performans olumsuz ynde etkileyen manyetik alanlardan korunma nlemleri gerekir. Haberleme alanndaki imalat srasnda, retilen cihazlarn elektronik devreleri ve devre elemanlarn, civarndaki srekli mknatslar, transformatrler eklinde veya telefon hatlarnn oluturduu elektrik ve manyetik alanlarn etkilerine kar korumak iin parazit etkilerinden yaltlarak ekranlanmas gibi nlemler almak gerekir. nlem alnmad takdirde, rnein manyetik erit zerindeki bilgiler, kuvvetli elektromanyetik alanlarn etkisi sonucu, zarar grebilir ve hatta bu bilgiler tamamen yok olabilir. Elli yl ncesine kadar elektrik ve manyetik alanlarn atmosferdeki seviyesi olduka dk deerlerde iken gnmzde bu deer olduka yksek boyutlara ulamtr. Manyetik alanlar cihazlar zerinde olumsuz etki yapt gibi insan sal asndan da tehdit oluturmaktadr. nsan salna etkisi srekli aratrlmaktadr.1994 te ABD ve Finlandiya da yaplan bir aratrmada elektromanyetik alanlarn ok sk etkisinde kalan iilerde Alzheimer hastalnn normal insanlar gre erkeklerde 4,9 kat, kadnlarda 3,4 kat daha fazla olduu grldn ortaya koymutur. Elektromanyetik alanlarn insanlarda kansere neden olup olmad ise kesin olmayp aratrlmalara devam edilmektedir. EMI iin temel korunma yntemleri unlardr; Ekranlama Topraklama Kablo ve konnektrler Filtreler EMI yntemlerinin temel ilkeleri olarak unlar sayabiliriz: EMC etkileri en batan en sona her aamada gz nnde tutulmaldr. Tasarmda elektrik dipol (anten) gibi davranacak uzun balantlardan kanlmaldr. Gerekmedike yksek hzl elemanlar kullanmamaldr. En yksek frekansl bileenler gz nnde bulundurulmaldr. Daha hzl eleman kullanmna geite mutlaka devre yerleim dzeni yeniden ele alnmaldr.

2.2.1. EkranlamaEkranlama; kart, devre ya da cihaz dzeyinde iki ortam birbirinden elektromanyetik anlamda izole etmektir. Ekranlama ile ekran iindeki elektromanyetik enerjinin darya kamasn engelledii gibi, tersine dardan ieriye elektromanyetik enerjinin girmesi de nlenmi olur. Ekranlamann etkisi ekranlanacak kaynan cinsine baldr. Elektrik dipol gibi davranan kaynaklar Manyetik dipol gibi davranan kaynaklar

26

inden akm geen iletken tel paralar elektrik dipol gibi, iinden akm geen halka eklindeki paralar ise manyetik dipol gibi davranr. Elektrik dipol yaknnda gl elektrik alan, manyetik dipol yaknnda gl manyetik alan oluur. ki kaynan uzak alanda etkilerinde fark yoktur. Bu nedenle; elektrik dipol gibi davranan giriim kayna yaknnda elektriksel ekranlama, manyetik dipol gibi davranan giriim kayna yaknnda manyetik ekranlama yaplmas gerekir. Ekranlamada performans etkileyen faktrler unlardr; Kullanlacak malzemenin zellikleri Ekranlama homojen iyi iletken malzemelerin engelleyici olarak kullanlmas ile yaplr. Ekranlamada kullanlacak iletken malzemenin manyetik geirgenliinin yksek olmas yksek yutulma, dk yansma oluturur. Manyetik ekranlamada kaln ekranlama, elektrik alannn ekranlanmasnda ince ekranlama malzemeleri kullanlr. Ekranlamada kullanlacak malzemeler performansa gre gruba ayrlr. Bunlar; Yksek performansl malzemeler; elik, bakr, paslanmaz elik gibi malzemelerden yaplm tamamen metal kutular. Standart performansl malzemeler;letken metal tabakalar, metal parackl plastikler(iletken boyalar,Cu-Ni kaplama,inko spreyi gibi) Zayf performansl malzemeler; Dokuma srasnda iletken elyaf ve kuma elyaf kartrlm metalletirilmi kuma yaplar, selloz elyafna metal elyaflar yerletirilmi veya kt yapraklara karbon eklenmi iletken kt malzemeler alma frekans Elektrik alannn ekranlanmasnda dk frekanslarda yanstlma, yksek frekanslarda yutulma eklinde gerekletirilirken, manyetik ekranlama dk frekanslarda yutulma eklinde gerekletirilir.

Search related