ZMIANY SPOECZNE W JAPONII W XIX I XX WIEKU

  • View
    214

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of ZMIANY SPOECZNE W JAPONII W XIX I XX WIEKU

  • ZMIANY SPOECZNE W JAPONII W XIX I XX WIEKU WYBRANE ZAGADNIENIA

    universitas

    ZMIANY SPOECZNE

    W JA

    PONII W XIX I XX W

    IEKU

    Autorzy pokazuj Japoni jako kraj podlegajcy nieustan-nym i wieloaspektowym przemianom na przestrzeni kilku wiekw, od nowoytnoci a do pocztku obecnego stu-lecia. Tematyka poszczeglnych artykuw obejmuje pro-blemy zwizane z wyborem japoskiej drogi modernizacji w poowie XIX wieku, przeobraenia struktury gende-rowej, problemy etniczne w ujciu historyczno-socjolo-gicznym, a take sposb w jaki gbokie zmiany spoeczne i gospodarcze wpywaj na ksztat kultury niematerialnej, zmieniajc wita i ceremonie religijne na odlegych wys-pach. Tom zawiera take analizy ewoluujcego po roku 1945. japoskiego systemu politycznego, dynamicznego rozwoju spoeczestwa obywatelskiego poczwszy od lat 1970., i wreszcie procesu oraz warunkw ksztatowania si w cigu ostatnich dwch dekad spoeczestwa infor-macyjnego.Prezentowane w niniejszym zbiorze szerokie spektrum te-matw, a take interdyscyplinarno i rnorodno meto-dologiczna w podejciu do zachodzcych w Japonii zja-wisk spoecznych powoduj, e ksik t polecamy zarwno studentom i badaczom tego kraju, jak rwnie wszystkim osobom zainteresowanym Japoni, ktre po-szukuj pogbionej i aktualnej wiedzy na jej temat, opartej na rzetelnych, w znacznym stopniu japoskich, materiaach rdowych.

    www.universitas.com.pl

    ISBN 978-83-242-1603-1

    49,00 z z VAT

    9 788324 216031ww

    w.u

    niv

    ers

    itas.c

    om

    .pl

    un

    ivers

    itas p

    ole

    ca:

    un

    ivers

    itas p

    ole

    ca:

    ww

    w.u

    niv

    ers

    itas.c

    om

    .pl

  • ZMIANY SPOECZNE W JAPONII W XIX I XX WIEKU

  • ZMIANY SPOECZNE W JAPONII W XIX I XX WIEKU

    WYBRANE ZAGADNIENIA

    redakcjaElbieta KostowskaWatanabe

    Krakw

  • PawelTekst maszynowyISBN 97883-242-1585-0

  • Spis treci

    Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

    ELBIETA KOSTOWSKA -WATANABE

    Transformacja Japonii w okresie Meiji i Taish nowi ludzie w nowych czasach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

    ALEKSANDRA SZCZECHLA

    Literacki obraz kobiety w powieci japoskiej pierwszych dekad XX wieku . . . 91

    GRAYNA KRAMM

    Zmiany wierze i obrzdw religijnych japoskich spoecznoci wyspiarskich . . 153

    STANISAW MEYER

    Instytucja obywatelstwa w Japonii a status mniejszoci etnicznych i narodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227

    KAROL AKOWSKI

    Mechanizm sztucznej zmiany wadzy w Partii Liberalno -Demokratycznej . . . 295

    BEATA BOCHORODYCZ

    Rozwj spoeczestwa obywatelskiego w Japonii w dobie globalizacji. Rola presji midzynarodowej i pastwa w rozwoju grup poytku publicznego od koca lat 1970 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355

    IWONA MERKLEJN

    Od spoeczestwa medialnego do spoeczestwa informacyjnego. Kierunki zmian w wiecie japoskich mediw na przeomie XX i XXI wieku . . . 409

    Noty o autorach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 469

    Indeks nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 473

    Japonia.indd 5Japonia.indd 5 2012-02-23 11:54:422012-02-23 11:54:42

  • Japonia.indd 6Japonia.indd 6 2012-02-23 11:54:422012-02-23 11:54:42

  • Przedmowa

    Obraz Japonii, kraju cieszcego si w Polsce duym zainteresowa-niem, jest w znacznej mierze obrazem statycznym. Zosta zbudo-wany na naszej wiedzy o tradycyjnej japoskiej kulturze, z dodatkiem in-formacji o nowoczesnym przemyle i osigniciach gospodarczych. Nie powinno to dziwi, jako e kraje od nas odlege wydaj si zamknitymi i niezmiennymi caociami tym bardziej, im rzadszy mamy z nimi kon-takt i im mniej wieci o tych krajach do nas dociera. Tymczasem aden kraj nie trwa w niezmienionej postaci, poniewa zmiany s wpisane w y-cie spoeczne. Wraz z upywem czasu zmienia si jego kultura, gospodar-ka, wiadomo spoeczna i wiele innych obszarw spoecznego bytu.

    Autorzy niniejszego tomu postawili sobie za zadanie pokazanie Japo-nii jako kraju podlegajcego nieustannym przemianom. Poszczeglne teksty dotycz zmian zachodzcych w rnych okresach, poczwszy od XVII wieku a do pocztku wieku XXI. Czytelnik moe w ten sposb pozna Japoczykw, ktrzy borykaj si z wyborem drogi modernizacji, zmagaj si z konsekwencjami podjtych decyzji, przeywaj okresy en-tuzjazmu na zmian z okresami rozczarowania, buntuj si i niepokoj, a czasem zachwycaj tym, co przychodzi wraz z nowymi czasami.

    Tekst Elbiety Kostowskiej -Watanabe dotyczy przemian zwizanych ze zmianami ustrojowymi, ktre Japonia przesza w drugiej poowie XIX i na pocztku XX wieku, w okresach Meiji (18681912) i Taish (19121926). Pokazano w nim, jak duy wpyw na podejmowane wtedy decyzje miao dziedzictwo kulturowe poprzedniego okresu szogunatu Tokugawa (16031868) i z jakimi trudnociami borykay si elity polityczne d-ce do szybkiej modernizacji nie tylko gospodarki, ale rwnie a na-wet przede wszystkim wasnego spoeczestwa, ktre musiao ponie koszty niezwykle gbokich zmian spoecznych i nauczy si y w no-

    Japonia.indd 7Japonia.indd 7 2012-02-23 11:54:422012-02-23 11:54:42

  • 8 Przedmowa

    wym, nieznanym i dziwnym wiecie. Stworzona wwczas pastwowa administracja zaja si uksztatowaniem nowych Japoczykw, ktrzy nadawaliby si do realizacji pastwowych celw i potrafili y w moder-nizujcej si Japonii.

    Tekst Aleksandry Szczechli pokazuje zmiany kulturowe i spoeczne okresw Meiji i Taish w kontekcie przeobrae struktury genderowej i stanowi osadzon w kontekcie zmian kulturowych literack analiz powieci Aru onna (Pewna kobieta), autorstwa Arishimy Takeo, jednego z najbardziej znanych intelektualistw swojej epoki. Powie Aru onna swj ostateczny ksztat zyskaa w 1919 roku, po omiu latach od dru-ku pierwszej czci, co sprawia, e moliwe staje si uchwycenie zmian w sposobie ujmowania tematu i konstruowania postaci przez narratora. Kontrowersyjne w swoim czasie dzieo pozostao do dzi interesujce, tyle ze wzgldu na posta gwnej bohaterki kobiety radykalnie prze-ciwstawiajcej si zastanym normom kulturowym, cho mimo to nieda-jcej si utosami z duchem przemian co ze wzgldu na odzwiercied-lon w powieci ewolucj sposobw opowiadania.

    Zmianom spoecznym, nawet tym ocenianym pozytywnie, towarzyszy zwykle poczucie utraty, poniewa zanikaj stare obyczaje, wierzenia i ce-remonie. Grayna Kramm, autorka trzeciego tekstu w niniejszym tomie, opisuje zmiany, jakim podlega religia i zwizane z ni wita i ceremo-nie na rit, czyli odlegych wyspach. Rit s to mae wyspy oddalone od gwnych wysp japoskiego archipelagu, ktre odgrywaj szczegln rol w pielgnowaniu dawnych japoskich tradycji. Historia niektrych kultywowanych obrzdw liczy nawet kilkaset lat. Gwatowny rozwj gospodarczy Japonii w poowie XX wieku przynis ze sob wiele zmian na rit, midzy innymi odpyw ludnoci wyspiarskiej do miast, starzenie si spoeczestwa oraz zmiany w strukturze zatrudnienia. Procesy te wpyny na dotychczasowy przebieg ceremonii religijnych na wyspach. Niektre ze wit ulegy niewielkim zmianom, inne przeszy prawdziw transformacj. Zamieszczony tutaj tekst to prba zastanowienia si nad zachodzcymi zmianami, ich przyczynami i konsekwencjami. Autorka przedstawia wita i ceremonie religijne obchodzone na kilku wybra-nych japoskich wyspach rit oraz zmiany, jakie w nich zaszy w cigu ostatnich kilkudziesiciu bd kilkunastu lat. Tekst w caoci oparty jest

    Japonia.indd 8Japonia.indd 8 2012-02-23 11:54:422012-02-23 11:54:42

  • Przedmowa 9

    na materiaach wasnych, zebranych przez autork dziki uprzejmoci mieszkacw opisanych wysp, a w przypadku wyspy Tsushima na prze-prowadzonych przez autork badaniach terenowych i materiaach ze-branych podczas tyche bada.

    Kolejny tekst, autorstwa Stanisawa Meyera, dotyczy problemw et-nicznych w Japonii. Autor zwraca uwag Czytelnika na fakt, e Japonia jest krajem o nadspodziewanie zoonej strukturze etnicznej, a mimo to prowadzi zachowawcz polityk wobec swoich mniejszoci, odmawia-jc przyjcia do wiadomoci, e mniejszoci stanowi integraln cz japoskiego spoeczestwa, i e przysuguj im prawa respektujce ich odmienno kulturow oraz szczegln pozycj w konfiguracji spoecz-nej. Polityka ta jest pokosiem ideologii pastwa homogenicznego, ktra dopomoga Japoczykom w sposb bezbolesny zdystansowa si od skomplikowanej przeszoci, i ktra ley u podstaw mitu zaoyciel-skiego nowoczesnej Japonii. Autor omawia histori japoskich mniej-szoci oraz ich obecn sytuacj.

    W tekcie opisany jest take rozwj instytucji obywatelstwa w Japonii i sposb, w jaki Japonia radzia sobie z absorpcj nowych ludw wraz z postpujc ekspansj terytorialn. Autor uwaa, e za dyskryminacj i marginalizacj mniejszoci sta nie tyle nacjonalizm i ideologia rasistow-ska, ile tradycja prawna, ktra na swj sposb bya opresywna wobec wszystkich poddanych Japonii. We wspczesnym japoskim prawie na-dal jest widoczna spucizna po dawnej Japonii, chociaby w stosowanym rwnie obecnie systemie rejestrw rodzinnych (koseki). Autor tekstu stawia tez, e system ten stoi za dyskryminacj kobiet oraz mniejszoci spoecznych.

    Nastpny tekst dotyczy zmian politycznych. Karol akowski przedsta-wia w nim ewolucj mechanizmu sztucznej zmiany wadzy pomidzy frakcjami reprezentujcymi rne opcje ideologiczne w Partii Liberalno- -Demokratycznej. Ugrupowanie to zdoao utrzyma si u sterw rzdu niemal nieprzerwanie w latach 19552009 midzy innymi dziki duej elastycznoci programowej i personalnej. Wymieniajc niepopularnego premiera na osob, ktra najbardziej odpowiadaa oczekiwaniom opinii publicznej, partia dominujca wielokrotnie stwarzaa pozory jakocio-wej zmiany na japoskiej scenie politycznej. W tekcie zosta zanalizo-

    Japonia.indd 9Japonia.in