Click here to load reader

DE PROBLEMATE CRITICO SECUNDUM DOCTRIN.A.M · PDF fileQuaestio de valore cognitionis humanae apud sophistas graecos, qui semina scepticismi in anterioribus philosophis latentia evolvebant,

  • View
    226

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of DE PROBLEMATE CRITICO SECUNDUM DOCTRIN.A.M · PDF fileQuaestio de valore cognitionis humanae...

  • DE PROBLEMATE CRITICO SECUNDUM DOCTRIN.A.M IACOBI BALMES

    Orationem in sollemni huius Collegii ~Laximi studiorum exordio a me prolatam per has quoque ephemerides palam facere haud inutile fore iudica-vimus quo latius et facilius philophiae christianae saeculo elapso apud nos instauratoris sensa quam notissima redderentur.

    Quare, castigatis erroribus typographicis qui nimirum irrepserant, ope-ram diligenter contulimus illi lucubrationi perpoliendae aliisque augendae balmesianis locis, vel maxime uberiore dilucidatione et declaratione idearum quae illic perpaucis et obiter absoluta solummodo reperiuntur.

    Iam, positis quae animadvertenda censui, ad ipsam orationem gradum transgrediamur.

    Cum propter rei gravitatem, A. O., tum maxime quod praesenti anno omnium Iacobi Balmes operum accuratissima editio in lucem prodierit (r): mihi opportunum ac vobis non iniucundum fore '\risum est, si in hac solemni studiorum instauratione, ad mentem tam praestantis ingenii viri de proble-mate critico fundamentali, quod vocatur, nonnihil dissererem; quo et hunc faustum eventum celebraremus, et philosophum no.stratem maximi nos facere, ut aequum est, ostenderemus.

    Quaestio de valore cognitionis humanae apud sophistas graecos, qui semina scepticismi in anterioribus philosophis latentia evolvebant, primum mota, periodo vero classica scepticismi iarn fere plene evoluta sernperque ex sensu communi realistice enodata, opera primum et ingenio hellenorum gentis praestantissimo, aevo deinde christiano philosophorum praesertim scholastico-rum mente robusta; recentioribus nostris temporibus in problemah!m omnium philosophiae gravissimum cessit. Immo, nova de hac re disciplina philoso-

    (I) Obras completas del Dr. D. Jaime Balmes, Pbro. Primera edicin critica, orde-nada J! anotada por el P . IGNACIO CASANOVAS, S. l. Barcelona, 1925-1926, 32 vol. Hanc edi-tionem semper citabimus.

    103

  • 2 M. FLOR1

    phica arta est, cuius nomen a titulo celeberrinil opens Emmanuelis Kant on-ginem petivi t.

    Sed pro dolor! Infelicissimus sane terminus ille fuit ad quem tandem pervenit criticista Regiomontanus (Koenisberg) per suam inquisitionem: du-bium vide!icet de valore obiectivo cognitionis nostrae, ita ut rerum sensibi-!ium so]um phaenomena, i. e. apparentias seu modos quibus res nos afficiunt, non vero res ipsas prout in se sunt, supersemibilium autern nihil penitus co-gnoscamus.

    Dolendum vero maxime quod huiusmodi agnostic1smus speculativus "Criticae rationis purae", simu1 cum dogmatismo morali ' ' Criticae rationis practicae ", ingentem illam "philosophicam eversionem" a suo auctore intentam vere perfecerit, ita ut toti saecu1o x1x notam indiderit. Et re quidem vera ex illis daabus famosis Criticis promanat veluti e venenato fonte omnis recens philosophia, etiam -z,italistica, quae vocatur atque antiintellectualistica seu neo-romantica. Immo ultimis decenniis philosophi non scholastici viam huius cri-ticismi ialsi adeo sunt ingressi ut nomine philosophiae critica cognitionis eius-demque psychologia fere unice intelligatur (2). Quare nemini mirum videatur si aetas nostra quae criticis disquisitionibm; iere tota continetur, simul etiam agnosticismi peste infecta prorsus inveniatur. Quod si de problemate critico innumeras quae in dies elucubraciones eduntur ocu1is perlustraveris multo-rum mentes, vel etiam catho1icorum, tenebris misere obvolvi non raro com-peries (3). Curus mal origo et radix inde nobis repetenda videtur, quod vesti-gia kantiana premendo a via philosophiae perennis magis quotidie aberratur; a via, inquam, sensus conmi.unis, tam praeclare per nostrum Balmes hone-stata, ut axiomatis instar hoc principium statuerit a quo in philosophando num-quam deflexerit, nimirum: la filosofa y el buen sentido forman una especie de alianza y se comprometen a no hostilizar.se jams. Et alibi: la sobri'.edad es tan necesaria aJ, espiritu para sus adelan~os como al rnerpo para la salud, tzo hay _sabiurfa sin Jr-rudencia_. no hay filosofa ..1--in cordura (4).

    Quod si philosophus noster occasione secundi centenarii ab ortu Kantii, nuper celebrati ( 1924), tanquam primus inter philosophi germani impugnato-res a viro protestantico, in universitate Monasterii (1fiinster) professore,

    (2) FRIDE:iucus KLrnKE, S. I. Inslituticr1 es 1-/is!oriae Philosophwe, vol. 11, p. 35 (1923). En iudicitnn quod de nostro philosopho i:1 hoc egregio opere emittitur : "Balmes admittit systema pbiloso:hiae ~cholasticae, cuius fundamrntales doctrinas curn eximia claritate et in forma origina~i expcnit et contra diversa systenrata moderna, praesertim sceptici.smi, sub-i.ectivism~ et rationcli.nr.i acule et p~oiunde deien' que es tanto ms . eligrose, cu311l.:o ?t'.s se em.~iehe con formas air..Jliticas" (op. c. vol. XVIII, l. L, n. 67).

    (4) Op. c. vol XVI, Filosofa .f:wdammtal, nn. 13 et 337- Ct!I! !a Sm11a Teolgica. ella (la Fiiosofe frmdamental) es mi libr.:1 scriliebat Fr. Matthia Garca, O. P. A ctas del Centenario de Ea/mes, t. II, p. 205. Vich, 19ro.

    104

  • DE PROBLEMATE CRITICO 3

    agnitus est, id sine dubio huic optimae qua excellet philosophia balmesiana, qualitati tribuendum (5).

    Putamus igitur non parum utilitatis allatum iri ad resistendum moder-nac pseudophilosophiae si dictamina huiusmodi sensus communis, quae a Philosophi temporibus ad haec usque tempora omnium fere philosophorum mentes feliciter informaverant, in memoriam iterum revocarentur, praesertim cum de problemate critico solvendo disceptatur.

    Nihilominus ad quaestionem certitudinis quod attinet omnes scitis, O. A., philosophiam balmesianam a nonnullis inculpari quod naevis haud parvi mo-menti obscuretur; videlicet: quod Balmes fuerit auctor dogmatismi exagge-rati problema criticum reicientis, et quod fideismo atque scepticismo viam latam aperuerit (6). Utramque hanc accusationem dissipare, alteram praeser-tim utpote gravissimam consilium nostrum est, agentes de solutione proble-matis critici eiusque valore iuxta sen;;um communem. Qua ratione non modo Balmes vindicabitur; verum etiam so!idissima solutio sensus communis, quin etiam ea unice possibilis esse ostendetur.

    Quo vero melius positio nostri philosophi hac super re definiatur decla-randum in primis nobis est quid nomine problematis critici fundamentalis inteUigant philosophi recentiores quidque de illo sentiant.

    I. - DE SOLUTIONE SENSUS COMMUNIS

    l. QUID PROBLEMA CRITICUM FUNDA}{EXTALE

    Emm. Card. Iviercier qui inter recentes criteriologos prnceps habetur, problema ita ponit: "dum intellectus meus alicui obiecto firmiter adhaeret, possum esse securus quale sit me illud cognoscere? Brevius: '"sunine capax videndi'. me cognoscere veritatem.?" (7). Cum autem iudicium cui insit certi-tudo constituatur per synthesim inter subiectum et praedica.tum, quaeritur utrum haec symhesis fiat sub influxu motivi a iudicante distincti et indepen-dentis, an e contra erumpat modo caceo ex eius subconscientia, seu ex forma quadam subiecto a priori nsita. Aliis verbis: estne omnis adhaesio ments effectus cuiusdam dispositionis mere subiectivae, an e contra sunt adhaesio-nes generatae per obiectivam manifestationem relationis quae iudicio expri-mitt:.r? Quoniam vero iudicia duplicis ordinis sint, idealis videcet et realis,

    (5) Estudios Eclesisticos, t. III (1!}24), p. 348. Cfr. etiam op. c. Actas del Cmte-nario, lucubrationem optima10 P. Segarra, 3. J. Balmes y Ka11t, pp. lEI- 182.

    (6) Cfr. BoNNET, S. I. Critica, p. 30. \N ettern (Belgium), 1924; MER.CJER, Critmolo-gie Gnrale, nn. 44-49. Lom;ain, 1923; P. CuEV.'1.S, S . I. infra citand,us, et ]f:ANYIERE, Cri-teriol.Jgia, pp. 93, 208, 296. .

    !f Op. c. n. 9.

    105

  • 4 M. FLORt

    problema criticum duplex etiam est seu potius in duas veluti partes dispescitur. Prirr~ pars, quae vocari potest problema. primu.m ftmdamtntale, ~ic se habet: an unio praedicati et subiecti iacta per iudicium subiciatur necne maniiesta-tioni id~ntitatis obiectivae subiecti et praedicati et debeatur huiusmodi ma-nifestationi? Versatur igitur primum problema generale circa obiectivitatem iudiciorum ordinis idealis. Secundu.m autetn problema praesupponit obiectivi-tatem illius relationis quae iudicio e:xprimitur et versatur circa valorem termi-norum seu extremorum eiusdem relationis (S); ac proinde tandem aliquando integrum problema prout a Card. :rviercier statuitur formula hac generali con-tinetur: intellectv.s meus estn.e ~apax assequendi verumf'

    Recentissime clarissimus P. Picard, S. l. de problemate critico erudite et profunde agens, f ere si cut Card. :Mercier ita illud exposuit: "ponere pro-blema criticu-m fundamenta/e, ait, idem est atcue ponere hmu: ultiman: quae-stionem radicalem.: "~imme aptu.s ad aliqu.id quodcumqtte illud sit cum, certi-tudir.e cognoscendu111.?" Tamen, ipse putat, multos etiam eorurn qui proble-ma se magni facere existimant, illud inconsulto e medio tollere. Quos inter vel ipsum Scholae Lovaniensis conditorem adnumerare non dubitat (9).

    Idcirco, si ei credideris, et huic illustri Scholae, et propugnatoribus theoriae trium ''eritatum, de recta ments applicatione, non autem de valore rationis, quaestio tamum exordiri potest.

    Alii denique problema aperte reiciunt si ve ut impossihile ( I o), aut inutile. sive quia adeo nocivum iUud reputant ut eo ipso quod de motivis ac funda-mentis certitudinis quae-stio instituatur, eiusdem existentiam periclitari non dubitent (r r).

    In omnibus istis assertionibus quid veri ialsive contineatur, ciare appa-rebit, si haec duo accurate distinguamus, nempe: pasitioriem problematis et rationem. illud ponendi. Quoad primum, ni fallimur, orones convenire debent atque dissensio solum quoad secundum est pos.sibilis; nisi quaestio fiat de ipsa notone problematis ac proinde me:e de voce. Problema enim, prout ab Aristotele definitur, "est propositio per quam interrogatur de

Search related