Dövme Teknolojileri

Embed Size (px)

Text of Dövme Teknolojileri

T.C. MLL ETM BAKANLII

MEGEP(MESLEK ETM VE RETM SSTEMNN GLENDRLMES PROJES)

METAL TEKNOLOJS

AIK SICAK KALIPLARI

ANKARA 2006

Milli Eitim Bakanl tarafndan gelitirilen modller; Talim ve Terbiye Kurulu Bakanlnn 02.06.2006 tarih ve 269 sayl Karar ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eitim Okul ve Kurumlarnda kademeli olarak yaygnlatrlan 42 alan ve 192 dala ait ereve retim programlarnda amalanan mesleki yeterlikleri kazandrmaya ynelik gelitirilmi retim materyalleridir (Ders Notlardr). Modller, bireylere mesleki yeterlik kazandrmak ve bireysel renmeye rehberlik etmek amacyla renme materyali olarak hazrlanm, denenmek ve gelitirilmek zere Mesleki ve Teknik Eitim Okul ve Kurumlarnda uygulanmaya balanmtr. Modller teknolojik gelimelere paralel olarak, amalanan yeterlii kazandrmak koulu ile eitim retim srasnda gelitirilebilir ve yaplmas nerilen deiiklikler Bakanlkta ilgili birime bildirilir. rgn ve yaygn eitim kurumlar, iletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modllere internet zerinden ulalabilirler. Baslm modller, eitim kurumlarnda rencilere cretsiz olarak datlr. Modller hibir ekilde ticari amala kullanlamaz ve cret karlnda satlamaz.

NDEKLERAIKLAMALAR ....................................................................................................................ii GR ....................................................................................................................................... 1 RENME FAALYET - 1 ................................................................................................... 3 1. SICAK MAKNELER.................................................................................................... 3 1.1. Hava ekileri (ahmerdan) ......................................................................................... 3 1.2. Dme ekiler ............................................................................................................. 4 1.3. Vidal (Friksiyon) Presler .............................................................................................. 5 1.4. Eksantrik Presler............................................................................................................ 6 1.5. Hidrolik Presler ............................................................................................................. 7 1.6. Scak Makinelerinde alrken Alnacak Gvenlik nlemleri ................................ 8 1.7. Kalplarn Scak Makinelerine Balanmas ............................................................... 9 1.7.1. Kalplarn Merkezlenmesi ...................................................................................... 9 UYGULAMA FAALYET............................................................................................... 15 LME VE DEERLENDRME..................................................................................... 16 RENME FAALYET-2 ................................................................................................... 18 2. AIK SICAK KALIPLARI........................................................................................... 18 2.1. Ak Scak Kalplarnn Tanm ve Kullanm Alanlar............................................ 18 2.2. Ak Scak Kalplarnn Yapmnda Kullanlan Malzemeler................................... 18 2.3. Ak Scak Kalplarnn Yapm Teknii.................................................................. 19 2.4. Ak Scak Kalplarnn Resimlerini izme ............................................................ 19 2.5. ahmerdan, Dme eki, Preslerde alma ve Bakmlarn Yapma ....................... 20 UYGULAMA FAALYET............................................................................................... 22 LME VE DEERLENDRME..................................................................................... 24 MODL DEERLENDRME .............................................................................................. 27 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 29 KAYNAKLAR....................................................................................................................... 30

i

AIKLAMALAR AIKLAMALARMODLN KODU ALAN DAL/MESLEK MODLN ADI MODLN TANIMI SRE N KOUL YETERLK MODLN AMACI 521MMI215 Metal Teknolojisi Isl lemcilii Ak Scak Kalplar Bu modl scak kalp dvmeciliinde kullanlan ak scak i kalplar renenim materyalidir. 40/24 Tek Yzl ve Maal Kalplar modln alm olmak. Ak kalplarda almak. Genel Ama Gerekli ortam ve ekipman salandnda tekniine uygun olarak scak i kalplarn makineye balayabilecek ve ak scak i kalplarnda scak ekillendirme yapabileceksiniz. Amalar Amaca uygun olarak scak i kalplarn makineye balayabileceksiniz. Amaca uygun olarak ak scak i kalplarnda scak ekillendirme yapabileceksiniz. ETM RETM ORTAMLARI VE DONANIMLARI LME VE DEERLENDRME Ortam: Metal teknolojileri atlyesi Donanm: Presler, ahmerdan, dme eki vb,. scak i takmlar, ak scak i kalb, anahtar takm, balama pabucu, tav frn veya s kayna, demirci oca, elik malzemeler. Modln iinde yer alan her faaliyetten sonra, verilen lme aralaryla kazandnz bilgileri lerek kendi kendinizi deerlendirebileceksiniz. retmen, modl sonunda size lme arac ( test, oktan semeli, doru yanl vb) uygulayarak modl uygulamalar ile kazandnz bilgi ve becerileri deerlendirecektir.

ii

GR GRSevgili renci, Bu modlde, metal teknolojileri alannda scak ekillendirme ilemlerinden olan ak scak i kalplarnn almaya hazrlanmas ve bu kalplarda scak ekillendirmenin yapl hakknda bilgi verilecektir. Kalpla dverek ekillendirme, zellikle otomotiv sanayinde hayati neme sahip, yksek darbe ve gerilmeler altnda alan makine paralarnn yapmnda kullanlmaktadr. Bundan dolay, kalpla dverek ekillendirme mukavemet isteyen makine paralarnn imalatnda byk bir nem arz etmektedir. Son yllarda kalp teknolojisinin gelimesiyle karmak ekilli paralar scak i kalplarnda seri olarak retilmektedir. Bu da imalat hzn artrmakta, imalat kayplarn azaltmakta ve bunun sonucu olarak da para maliyetini en aza indirmektedir. Bu modln sonunda, ak scak i kalplarnda retimin inceliklerini ve bu kalplarn endstride kullanlma amalarn reneceksiniz. Bu alanda kendinizi gelitirdiiniz taktirde, sanayimizin ihtiya duyduu nitelikli insan gc ihtiyacn karlayacaksnz.

1

2

RENME FAALYET-1AMARENME

FAALYET - 1

Bu renme faaliyeti kapsamnda gerekli ortam salandnda, tekniine uygun olarak ak scak i kalplarn balayabileceksiniz.

ARATIRMAScak i makinelerinin alma sistemlerini inceleyerek snfa bir sunu hazrlaynz. Kalplarn, merkezlenmesini ve scak i makinelerine balanmasn aratrarak snfa bir sunu hazrlaynz.

1. SICAK MAKNELERScak ekillendirme ilemlerinin gerekletirilmesi, i parasnn ilem scaklna kadar stlmas ve zerine darbeler oluturulmas ile salanr. Darbelerin ekiler veya varyozlar ile meydana getirilmesi hem zaman asndan hem de kullanlacak insan gcnn snrlar asndan yeterli olmayabilir. Scak olarak ekillendirilmesi gereken paralar boyutlar, says bakmndan eki ve varyoz ile biimlendirmeye uygun deil ise scak i makinelerine ihtiya duyulur. Scak i makineleri u ekilde snflandrlr: Hava ekileri (ahmerdan), Dme ekiler, Vidal (friksiyon) presler, Eksantrik presler, Hidrolik presler.

1.1. Hava ekileri (ahmerdan)Basnl hava etkisiyle (pnmatik) alan, hareketli bir tabla (eki veya ko) ile hareketsiz (sabit ya da rs) bir tabla arasna yerletirilen i parasnn dorudan dvlmesine yarayan makinelerdir (Resim 1.1). Hava ekici u ksmlardan olumaktadr: Elektrik motoru, Gvde, Krank mili ve biyel kolu, Kompresr, eki silindiri, eki gvdesi, eki paletleri, rs. 3

Makinenin gvdesindeki eki silindirine verilen hava, ekici iterek parann dvlmesini salar. Hava, eki silindirine ters ynde verildiinde ise eki kalkar. Bu ekilerle ekme, iirme, yayma, scak ve souk kesme, ocak kayna, bkme ve ak kalplama ile n biimlendirme iilikleri yaplr. Bu ekiler kapal kalpla dverek ekillendirmede kullanlmamaldr. Aksi halde dvme annda eki pistonu, rs altl veya eki silindiri hasar grebilir.

Resim 1.1: Hava ekici (ahmerdan)

1.2. Dme ekileralma ekillerine gre bu ekiler, iki kolon arasnda belirli bir ykseklie karlan ekicin, rs zerine drlmesi ile dvme yapan makinelerdir (Resim 1.2). ekicin drlmesi, makinenin alma sistemine gre tahtal, kayl, buharl, pnmatik ve hidrolik sistemlerle gerekletirilir. ekilerin normal dme ykseklii iki metre kadardr. zel kaldrma nitesi ile zorland zaman, drt metreye kadar kaldrlabilmektedir. Bu ykseklik, ekillenecek paralarn ktlesinin bykl ve kkl ile orantldr. Ancak dme yksekliinin artmas karlnda vuru says azalr. Normal olarak dme ekilerinin vuru saylar dakikada 50-60 arasnda deiir. Bu ekilerin rs (taban) ksmlar elik dkm veya blok elikten yaplr. Tabanlarn oturma yzeyleri, temelleri ok salam betonarme ekilde yaplm altlklar zerine oturtulmutur.

4

Resim 1.2: Dme ekici

1.3. Vidal (Friksiyon) PreslerBu preslerde hareketini bir elektrik motorundan alan st balk, kare dili ok byk adml bir vida ile aa yukar hareket eder ve i parasn ekillendirmek iin gerekli olan darbeyi, hzl bir ekilde aa inii esnasnda salar. Scak dvme ilerinde 25 ila 2500 tona kadar kuvvet elde edilebilmektedir. Koun aa doru hareketinde volann enerjisi ve koun hz, ko i parasna temas edene kadar artar. Volan enerjisinin tm i parasn ekillendirmek ve presi elastik olarak zorlamak iin harcandktan sonra volan, vida ve ko durur. Bundan sonra volan, dier disk tarafndan dndrlerek ko yukar karlr. Vidal presler, enerjisi snrl makinelerdir. Yani, ekillendirme ilemi ko enerjisi tarafndan yaplmaktadr. Ko hzlar 0.6 ila 1.2 m/s arasndadr. Bu preslerle, cvata balar, otomobil dilileri, demiryolu balant paralar, perin gibi malzemelerin dvme ile ekillendirme ilemleri yaplr. Scak dvme kalplnda vidal presler kapal kalplarla dverek ekillendirme iin elverilidir (Resim 1.3).

5

Resim 1.3: Vidal pres

1.4. Eksantrik PreslerScak ekillendi