Faktorët që ndikojnë në formimin e reshjeve intensive në Shqipëri

  • View
    234

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

  • 0

    Falenderime

    Falenderimi m special i takon udhheqsit shkencor t ktij punimi,Prof. Asc. Dr. Vangjel Mustaqi, i cili me shum durim dhe dashamirsika udhhequr t gjith punn, nga fillimi deri n finalizimin e saj. Dodoja t theksoj se njohurit dhe eksperienca e gjat e udhheqsit nfushn e meteorologjis kan br q vrejtiet dhe sugjerimet shumt rndsishme t tij t prbjn nj kontribut kryesor n realizimin estudimit.

    Nj falenderim i madh kam pr kolegt e Dep. t Meteorologjis pranInstitutit Hidrometeorologjik (sot njihet si INEUM) pr gadishmrin qkan treguar n przgjedhjen dhe miratimin e tems s studimit siedhe gjat gjith punimit.

    N veanti, falenderoj drejtuesit e athershm t InstitutitHidrometeorologjik, Prof. Dr. Mithat Sanxhaku dhe Dr. ManjolaBanja, pr ndihmn n lidhje me gjetjen e bursave studimore tpjesshme gjat zhvillimit t moduleve specifike t punimit pranUniversiteteve dhe Qendrave Meteorologjike Europiane. Nuk mund tharroj t falenderoj teknicienin me eksperienc t gjat pune nRrjetin Kombtar Meteorologjik, t ndjerin Viktor Prifti i cili kakontribuar n mbledhjen dhe kontrollin e t dhnave meteorologjike.Po ashtu do doja t falenderoja kolegt dhe shrbimin Meteoalb prsuportin financiar dhe moral, gjat realizimit t studimit.

    Nj falenderim shkon pr Prof. Dr. David Schultz nga InstitutiMeteorologjik Finlandez pr kontributin e tij n przgjedhjen emetodave t studimit si edhe pr kolegt e Dep. t Meteorologjis sUniversitetit dhe Qendrs Meteorologjike, t Ishujve Balear, Spanj.

    Nj falenderim t veant kam ruajtur pr kolegt dhe profesort qdo t kontribuojn me profesionalizmin e tyre n recensn dhevlersimin prfundimtar t ktij studimi!

    Faleminderit!

    Me shum respekt

    Tanja Porja(kandidate pr gradn Doktor i Shkencave)

    UNIVERSITETI POLITEKNIK I TIRANSFAKULTETI I INXHINIERIS MATEMATIKEDHE INXHINIERIS FIZIKEDepartamenti: FIZIK

    Faktort q ndikojn n formimin ereshjeve intensive n Shqipri

    [Disertacion i paraqitur pr mbrojtjen e grads shkencoreDOKTOR]

    Disertanti Udhheqs ShkencorTanja Porja Prof. Asc. Vangjel Mustaqi

    Tiran, m 28 dhjetor 2010

  • 1

    Pasqyra e lnds

    Hyrje

    Kapitulli I. Reshjet atmosferike

    I.1 Formimi dhe rnia e reshjeve 1

    I.2 Reshjet atmosferike dhe shprndarja n hapsir koh 6

    I.3 Klimatologjia e reshjeve n Shqipri 8

    I.4 Historik 15-vjecar i reshjeve intensive n Europ 10

    Kapitulli II. Faktort reshje-formues

    II.1 Faktort e prgjithshm reshje-formues 15

    II.2 Qarkullimi i prgjithshm i atmosfers 15

    II.3 Relievi i Shqipris 18

    II.4 Qendrat ciklonare dhe frontet atmosferike 20

    II.5 Lagshtira e ajrit 22

    II.6 Instabiliteti i atmosfers 23

    Kapitulli III. Reshjet intensive Metodologjia

    III.1 Metodat Rainsat dhe Modelet Numerike Meteorologjike 27

    III.2 Metoda e faktorve favorizues 31

    III.3 Reshjet maksimale 24 orshe 52

    III.3.1 Zgjedhja e shprndarjes m t prshtatshme 59

    III.4 Prcaktimi i pragut t reshjeve intensive 67

    III.5 Przgjedhja e vendmatjeve meteorologjike 71

    Kapitulli IV. Rezultatet

    IV.1 Shprndarja n territor e reshjeve maksimale 24 orshe 74me siguri t ndryshme

    IV.2 Analiza e reshjeve sipas strukturave gjeopotenciale 77

  • 2

    IV.3 Analiza e episodeve sipas RH n 850, 700 hPa 83

    IV.4 Analiza e episodeve sipas Vv dhe indeksit LI 90

    IV.5 Prcaktimi i pragut t RH, Vv, LI pr cdo vendmatje 100

    IV.6 Varsia e sasis s reshjeve nga RH, Vv dhe LI 101

    Diskutime dhe Rekomandime 105

    Konkluzione 106

    Referencat

    Aneks 1

  • 3

    Kapitulli I. Reshjet atmosferike

    I.1 Formimi dhe rnia e reshjeveMe reshje atmosferike kuptohen t gjitha format e ujit q gjenden n

    atmosfer n gjendje t ngurt ose t lngt dhe q arrijn

    siprfaqen e toks.

    Formimi i vransirave ndodh kur n atmosfer ka avuj uji t

    mjaftueshm por q reshjet t precipitojn n siprfaqen e toks

    duhet t plotsohen edhe kushte t tjera. Reshjet atmosferike

    formohen n mnyra t ndryshme n varsi t res s ngroht

    apo t ftoht prej s cils reshjet prodhohen. Ret konsiderohen

    t ngrohta kur ato ndodhen n ato lartsi ku temperatura arrin

    deri 0C ndrsa ret konsiderohen t ftohta kur nj pjes e

    shtrirjes vertikale t res, ndodhet n lartsi ku temperatura sht

    nn 0C (figurat 1.1, 1.2).

    Figura 1.1 Shprndarja e temperaturs n ret e ngrohta

    Figura 1.2 Shprndarja e temperaturs tek ret e ftohta

  • 4

    Krijimi i reshjeve ndodh vetm ather kur madhsia e pikave t

    ujit arrin madhsi t mjaftueshme pr t mposhtur rrymn e ajrit

    q ngjitet lart. Rritja e pikave t ujit ndodh gjat procesit t

    bashkimit t piklave t vogla n pika t mdha rreth brthamave t

    kondensimit si edhe pr shkak t avullimit t piklave t vogla dhe

    kondensimit t avujve t ujit n pikat e mdha.

    Zmadhimi i pikave t ujit ndodh n rast se rrezja (r) e piks sht

    m e madhe se nj rreze kritike e prcaktuar sipas:

    e

    eln

    cr

    kk

    ku c sht konstante, ek sht presioni i avujve t ngopur mbi

    pikn me rreze r ndrsa e sht presioni i avujve t ngopur mbi

    siprfaqen e rrafsht. N rastin kur r < rk, pikat e ujit do t

    avullojn ndrsa kur r > rk, madhsia e pikave t ujit do t

    vazhdoj t zmadhohet pr shkak t kondensimit t avujve t ujit

    mbi siprfaqen e tyre [Triplet, J.P.: 1977].

    Rrezja e piklave t shiut q arrijn siprfaqen e toks luhatet n

    intervalin 0.1 3.5 mm. Pikat e shiut me rreze mbi 3.5 mm nuk

    ekzistojn sepse gjat rnies, ato coptohen n pikla m t vogla.

    Nj tjetr form e reshjeve jan reshjet e ngurta t dbors dhe

    breshrit. Kto reshje krijohen kryesisht n gjersit gjeografike

    mesatare dhe t mdha n t cilat ret formohen n ato lartsi ku

    temperatura sht mjat negative. Ret kan n prmbajtie t tyre

    pika uji me temperatur m t ult se niveli i ngrirjes (pika uji t

    tejftohura) dhe kristale akulli. Pikat e tejftohura t ujit vrojtohen

    n temperaturat rreth - 30 grad C ndrsa krijimi i kristaleve t

    akullit ndodh kryesisht n temperatur - 50 grad C. N kto

  • 5

    temperatura, presioni i avujve t ngopur mbi kristalet e akullit

    sht m i madh se presioni i avujve t ngopur mbi pikat e

    tejftohura t ujit dhe pr pasoj, uji avullon n favor t zmadhimit

    t kristaleve t akullit. Forma q reshjet e ngurta marrin kur bien

    n siprfaqen e toks varet ngushtsisht nga temperaturat n

    shtresat e poshtme t atmosfers n kto zona gjeografike.

    Procesi i formimit t reshjeve koncepti termodinakQ reshjet t krijohen duhet q prmbajtia e avujve t ujit n ajr

    t jet n nivelin e ngopjes me lagshtir. Niveli i ngopjes s ajrit

    me lagshtir prcaktohet nga lagshtira relative e cila n kushtet

    e ngopjes sht 100%. Lagshtira relative prcaktohet me an t

    relacionit:

    ne

    eRH

    ku e sht presioni i avujve t ujit ndrsa en sht presioni i avujve

    t ngopur. Presioni i avujve t ujit varet nga densiteti i avujve t

    ujit n nj volum ajri dhe kjo varsi nxirret nga ekuacioni pr gazin

    ideal:

    TR

    e

    dv

    622.0

    ku v sht densiteti i avujve t ujit, Rd sht konstantja e gazit t

    that (278.04 J/kg K), T sht temperatura absolute (n grad K)

    ndrsa termi 0.622 sht raporti (18/29) i masave molekulare t

    ujit dhe ajrit. Presioni i avujve t ngopur tregon presionin n t

    cilin volumi i ajrit arrin ngopjen me avuj uji dhe n kt pik,

    volumi i ajrit nuk pranon m tej avuj uji n rast se nuk

    ndryshohet temperatura e tij. Presioni i avujve t ngopur ndryshon

    vetm me ndryshimin e temperaturs, ndryshim i cili jepet nga

    ekuacioni:

  • 6

    91.240

    502.17exp611.0)(

    C

    Cn T

    TkPae

    ku TC sht temperatura e ajrit, n grad C. Relacioni ndrmjet

    presionit t avujve t ngopur me temperaturn, paraqitet m qart

    n figurn vijuese.

    Figura 1.3 Ndryshimi eksponencial i presionit t avujve t ngopur

    me temperaturn e ajrit

    Lagshtira relative arrin nivelin 100% kur rritet densiteti i avujve

    t ujit pr nj temperatur t dhn t volumit t ajrit ose kur

    temperatura e ktij volumi zvoglohet. Zvoglimi i temperaturs s

    ajrit sjell zvoglimin eksponencial (shih figurn 1.3) t presionit t

    avujve t ngopur duke br q een . Zvoglimi i temperaturs s

    ajrit ndodh kur volumi i ajrit ngjitet n nivele m t larta dhe me

    uljen e temperaturs zvoglohet presioni i avujve t ngopur.

  • 7

    N lartsin ku presioni i avujve t ngopur barazohet me presionin

    e avujve t ujit een , ndodh formimi i reve dhe kjo lartsi quhet

    niveli i kondensimit. Ajri, me ngjitjen n lartsi ftohet sipas rendit

    10 grad C pr cdo km dhe kjo shkall ftohje quhet ftohja sipas

    adiabats s that, e cila jepet nga shprehja:

    Pth C

    g

    ku g = 9.8 m/s2 sht nxitimi i rnies s lir ndrsa CP sht

    nxehtsia specifike e ajrit t that n presion konstant.

    Ngjitja e ajrit lart ndodh sipas tre mekanizmave:

    - Ngjitja orografike gjat s cils ajri detyrohet t ngjitet n

    pjerrsin e maleve duke prodhuar dhe reshjet m t mdha n

    faqet e m