Turystyka Kulturowa,

Embed Size (px)

Text of Turystyka Kulturowa,

  • Turystyka Kulturowa, www.turystykakulturowa.org Nr 10/2015 (padziernik 2015)

    38

    Agnieszka Pudeko a.pudelko@doctoral.uj.edu.pl Uniwersytet Jagielloski

    Zbrodnia w miecie turystyka literacka ladami powieci

    kryminalnych

    Sowa klucze: powie kryminalna, turystyka literacka, marketing miast.

    Abstrakt

    Zjawisko dotyczce lokowania akcji filmw fabularnych czy seriali telewizyjnych w danym

    miecie zostao ju wielokrotnie przeanalizowane w literaturze odnoszcej si do marketingu

    terytorialnego. Brakuje jednak publikacji badajcych wtek w kontekcie wspczesnych

    powieci kryminalnych, szczeglnie popularnych ostatnimi czasy, zarwno wrd autorw,

    jak i czytelnikw. Niniejszy artyku stara si uzupeni t luk. Jego celem jest analiza

    najnowszych kryminaw pod ktem osadzenia ich fabuy w polskich miastach oraz ukazanie

    wywieranego przez nie wpywu na wzbogacenie oferty kulturalnej i organizacj turystyki

    literackiej. Mimo e aden z samorzdw lokalnych nie zdecydowa si jeszcze

    na przeprowadzenie spjnej kampanii wizerunkowej miasta w oparciu o stworzony

    na zamwienie krymina, mona sdzi, e byoby to narzdzie efektywne, realnie

    przyczyniajce si do budowania atrakcyjnego wizerunku miasta i zwikszenia ruchu

    turystycznego.

    Wstp

    W cigu ostatnich dziesiciu lat powieci kryminalne zdobyy sobie w Polsce oddan

    rzesz fanw; wikszo ich akcji lokowana jest w konkretnych miejscowociach. Celem

    artykuu jest analiza wspczesnych powieci kryminalnych pod ktem osadzania ich fabuy

    w polskich miastach oraz ukazanie wpywu jaki wywieraj one na wzbogacenie oferty

    kulturalnej i turystyk literack. Do tej pory aden z lokalnych samorzdw nie zdecydowa

    si na stworzenie spjnego i kompleksowego produktu turystycznego, zbudowanego wok

    powieci kryminalnej, dominuj raczej dziaania nieskoordynowane, prowadzone przez rne

    instytucje i osoby. Jednak przykady z zagranicy pokazuj, e mogoby to by narzdzie

    efektywne, przyczyniajce si do budowania pozytywnego wizerunku miasta i zwikszenia

    ruchu turystycznego.

    W pierwszej czci artykuu zdefiniowane zostao zjawisko turystyki literackiej,

    lokowania akcji powieci i filmw w miastach (city placement, location shooting, set jetting).

    Uskazano rwnie wpyw powieci, w szczeglnoci kryminalnych, opisujcych rzeczywiste

    miejsca i zdarzenia z ich historii, na wzmocnienie lokalnej tosamoci. Zainteresowanie

    powieciami kryminalnymi ulokowano w kontekcie dark tourism. Przedstawiono rwnie

    przykady z zagranicy, ktre wskazuj, e turystyka literacka ladami powieci kryminalnych

    moe sta si jedn z waniejszych gazi turystyki kulturowej. W czci drugiej

    przedstawiono wybrane przykady kryminaw, ktrych fabua zostaa osadzona w polskich

    miastach. W trzeciej za zaprezentowano przykady dziaa (spacery literackie, gry miejskie,

    ekranizacje filmowe, ekspozycje, festiwale), dla ktrych inspiracj stay si powieci

    kryminalne, mogce w przyszoci wej w skad produktu turystycznego, przyczyniajcego

    si do wykreowania pozytywnego wizerunku miasta.

  • Turystyka Kulturowa, www.turystykakulturowa.org Nr 10/2015 (padziernik 2015)

    39

    Turystyka literacka inspirowana powieciami kryminalnymi

    Turystyka literacka jako cz turystyki kulturowej

    Turystyka literacka zyskuje dzi coraz wiksze znaczenie. Jeszcze kilka lat temu

    badacze byli skonni twierdzi, e odwiedzanie miejsc zwizanych z biografi literatw lub

    tworzonymi przez nich utworami i udzia w tego typu wydarzeniach, jest tylko jednym

    z wielu motyww podry [Zmylony 2001, s. 22]. Obecnie coraz czciej naukowcy

    wskazuj, e turystyka literacka moe stanowi wyczny cel wyjazdw [Stasiak 2009,

    s. 225]. Czsto zdarza si, e na wzrost popularnoci danej destynacji zwizanej z literatur

    wpywa ekranizacja powieci. W takiej sytuacji trudno jest zdefiniowa indywidualne

    pobudki kierujce turystami w wyborze danej lokalizacji jako miejsca podry (czy bya to

    przeczytana ksika, obejrzany film czy moe panujca moda), std te bardziej zasadne,

    zdaniem niektrych badaczy, wydaje si mwienie o turystyce literacko-filmowej

    [Stasiak 2009, s. 226].

    Konsekwencj lokowania akcji powieci kryminalnych w miastach moe by wzrost

    zainteresowania odwiedzaniem tych miejsc przez turystw. Zaintrygowani lokaln histori,

    poruszeni zbrodni, ktra dokonaa si na danym terenie, zaciekawieni tym, jak

    w rzeczywistoci wyglda miejsce inspirujce pisarza do stworzenia powieci

    detektywistycznej, turyci czsto udaj si w miejsca opisywane w ksikach. Dodatkowym

    impulsem do weekendowych wypadw moe by te ch uczestnictwa w wydarzeniach

    zwizanych z powieciami kryminalnymi. Wszystkie wyprawy podejmowane z wyej

    wymienionych pobudek mona okreli mianem turystyki literackiej.

    Wg. P. Zmylonego turystyka literacka obejmuje wszelkie czynnoci towarzyszce

    czasowemu, krtkotrwaemu przemieszczaniu si osb do miejsc docelowych zwizanych

    z dzieami literackimi i ich twrcami, poza miejscem staego zamieszkania i pracy w tych

    miejscach. Badacz sytuuje j jako cz turystyki eventowej, kulturowej i krajoznawczej

    [Zmylony 2001, s. 22-23]. Z kolei dla K. Buczkowskiej jest to: forma turystyki kulturowej,

    ktrej gwn motywacj jest docieranie do okrelonych miejsc zwizanych w rnorodny

    sposb z literatur () [Buczkowska 2008, s. 58]. Podobn definicj zaproponowa

    A. Mikos von Rohrscheidt: jest to podr o charakterze turystycznym, w ktrej tematem

    wiodcym jest osoba i dzieo twrcy literatury lub kilku twrcw, za odwiedzane dziea

    stanowi okazj do refleksji nad jego (ich) dzieem. Zdaniem autora element refleksji

    pozwala zakwalifikowa turystyk literack do turystyki kulturowej i odrni j od

    wycieczek edukacyjnych o tematyce literackiej [Mikos von Rohrscheidt 2008, s. 68].

    Okazj do przemyle i kontemplacji podczas podry literackich podkrela rwnie

    A. Stasiak, wyrniajc dwie jej formy: turystyk biograficzn i turystyk fikcji literackiej

    [Stasiak 2009, s. 225]. Ciekaw typologi przeprowadza take A. Kowalczyk, widzc

    moliwo wpisania turystyki literackiej w ramy podrowania zrwnowaonego,

    podkrelajc jednoczenie jej elitarny i poznawczy charakter, niewielki negatywny wpyw

    na rodowisko przyrodnicze, ochron miejscowej kultury i wzmocnienie rozwoju lokalnego

    [Kowalczyk 2010, s. 18-26].

    Autorzy powyszych definicji opisujc profil turysty literackiego najczciej okrelaj

    go jako osob w rednim wieku, dysponujc du iloci wolnego czasu, wyksztacon,

    oczytan, zainteresowan rwnie innymi formami turystyki. Odbiorcami turystyki literackiej

    s take grupy szkolne, ktrych motywacje mog w znaczcy sposb rni si od tych,

    kierujcych turystami indywidualnymi [Mokos von Rorchscheidt 2008, s. 69-70]. A. Stasiak,

    obserwujc zwikszajce si zainteresowanie turystyk literack i filmow, zakada,

    e odbiorcami takiej oferty mog sta si rwnie turyci masowi. Cz z nich nie przeczyta

    ksiki i nie obejrzy filmu, ale zachcona rnymi czynnikami wemie udzia w tego typu

    wyprawie [Stasiak 2009, s. 228]. Hipotez t potwierdzaj zagraniczni badacze, wskazujc,

    e w cigu ostatnich kilku lat turystyka literacka w Wielkiej Brytanii z niszowej staa si

  • Turystyka Kulturowa, www.turystykakulturowa.org Nr 10/2015 (padziernik 2015)

    40

    komercyjnym fenomenem, o czym wiadczy moe chociaby przykad wypraw ladami

    przygd Harrego Pottera [Hoppen, Brown, Fyall 2014, s. 37]

    Biorc pod uwag powysze definicje, na potrzeby niniejszego artykuu autorka do

    turystyki literackiej zalicza te wszystkie formy aktywnoci turystycznej, ktrych podstawow

    motywacj jest ch: odwiedzenia obiektw, bdcych dla pisarzy inspiracj do stworzenia

    utworu zwizanego z ich biografi, miejsc pamici dedykowanych im lub bohaterom ich

    ksiek; udziau w literackich festiwalach, spotkaniach z autorami i innych formach

    aktywnoci kulturalnej zwizanej z literatur; podry do miejsc, w ktrych toczya si akcja

    utworw. Jej odbiorc s zarwno turyci elitarni, grupy szkolne, jak i masowi. Ze wzgldu

    na tematyk artykuu, szczeglna uwaga zostanie powicona tym formom turystyki

    literackiej, ktre zwizane s z podrami do miejsc akcji kryminaw.

    Lokowanie akcji powieci i filmw w miastach

    Zjawiska zwizane z umieszczaniem akcji powieci i filmw w konkretnych miastach

    okrela si mianem city placement, location shooting lub set jetting. Dwa pierwsze pojcia

    maj podobne znaczenie. M. Gbarowski definiuje city placement jako dziaalno

    promocyjn polegajc na umieszczaniu danego miejsca w filmie (fabularnym,

    dokumentalnym, animowanym), serialu, programie telewizyjnym (m.in. prognozie pogody,

    teleturnieju, programie kulinarnym), teledysku, grze komputerowej lub ksice. Jest to

    pojcie szersze ni product placement zabieg polegajcy na umiejscawianiu produktu lub

    marki w sposb rozpoznawalny dla odbiorcy w rnych wytworach kultury. Badacz

    podkrela wiksz wiarygodno tej formy przekazu w stosunku do innych zabiegw

    reklamowych, poniewa fabua angauje odbiorcw w mocniejszy sposb ni kade inne

    medium [Gbarowski 2012, s. 115-116]. Istotn cech city placement s take koszty

    chocia mog by relatywnie wysokie (np. w przypadku umieszczenia akcji popularnego

    serialu telewizyjnego w miecie), to w kocowym rozliczeniu s one zdecydowanie nisze ni

    wydatki na kampani reklamow o podobnym zasigu i oddziaywaniu. Warto jednak

    zaznaczy, e jest to okrelenie do niefortunne. Dokadne tumaczenie go na jzyk polski

    (lokowanie miast), po pierwsze przywodzi na myl raczej skojarzenia historyczne,