Voc Lessen

Embed Size (px)

Text of Voc Lessen

Handleiding deel 2Informatie en lessuggesties bij tijdvakkist 6 VOCVOC-schepen op de rede

ColofonDeze handleiding en tijdvakkist is tot stand gekomen met medewerking van: Ellen Laan, leerkracht Jac. P. Thijsse/ Tuindorpschool Den Helder Annette de Wit, Marinemuseum Den Helder Maarten Noot, Helderse Historische Vereniging Hans Eelman, duiker en onderwater-archeoloog op Texel Jolet Leenhouts, illustratrice Arend van Dam, kinderboekenschrijver Eric van der Veeken, leerkracht Comeniusschool Sander Michalewski, leerkracht Pcbs De Fontein Anne van der Kooi, OBD Noordwest Renate Ammerlaan, Cultureel Erfgoed Noord-Holland Vibeke Roeper, Cultureel Erfgoed Noord-Holland Sietske Dreschler, Cultureel Erfgoed Noord-Holland Ineke en Adri Vonk, Walvisvaartexperts

2

Inhoud1. Inleiding 2. Inhoud van de tijdvakkist 3. Historische achtergrondinformatie Landschap Wonen Bewoners Voedsel en voedselvoorziening Werken Organisatie van de samenleving Vervoer De VOC in het Marsdiep Walvisvaart 4. Meer informatie 5. Bezoek bij deze tijdvakkist 4 5 13 13 14 15 15 16 16 17 18 19 20 20

Kopieerbladen Puzzel: ontdekkingsreizen Recept: raasdonders met spek Recept: zuurkoolsoep Het VOC-spel Bouwplaat: koopvaardijschip Batikken Liedjes over de VOC, de koopvaart en de zee

3

1. InleidingIn de tijd van pruiken en revoluties, tussen 1700 en 1800, was de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) van groot belang voor de Helder Buyrt en Huisduinen. De VOC-schepen, die vertrokken vanuit het Marsdiep, zorgden voor veel reuring en extra handelsmogelijkheden. De Tijdvakkist VOC-schepen op de rede bevat informatie en voorwerpen over de VOC. Omdat veel commandeurs en walvisvaarders afkomstig waren uit de Helder Buyrt en Huisduinen, is de walvisvaart ook een onderwerp dat in deze kist naar voren komt. Bijzonder is dat deze kist een aantal originele achttiende-eeuwse voorwerpen bevat: VOC-muntjes en pijpjes die gevonden werden in scheepswrakken op de Rede van Texel en wervels afkomstig van een echte walvis. Het is materiaal dat de leerlingen zelf kunnen bestuderen. Wel de witte handschoenen aan, want zo hoort dat als je met oude spullen werkt! Het thema VOC-schepen op de rede spreekt tot de verbeelding van zowel jonge als oudere kinderen. Het thema is met alle attributen in de kist heel goed op verschillende niveaus aan te bieden. Denk bijvoorbeeld aan de volgende algemene suggesties: Onderbouw Kijk naar de tijdvakplaat en praat over wat je ziet. Verken en speel met het VOCschip. Behandel scheepswoorden: mast, dek, vlag, boegspriet, zeil, anker, kanon. Richt de speelhoek in met VOCvoorwerpen of met voorwerpen uit de walvisvaart. Leen twee leerlingen uit een hogere groep die zich verkleden als een rijk en een arm meisje uit de achttiende eeuw. Zing en leer de liedjes over de VOC. Bekijk het schilderij over de walvisvaart. Maak de puzzel van het VOC-schip. Middenbouw Lees het verhaal voor. Praat over de tijdvakplaat. Speel het VOCspel. Maak een koopvaardijschip. Luister naar en leer de liedjes. Maak de recepten. Kijk naar de globe en de kaarten, en vergelijk ze met moderne kaarten: een heel verschil! Laat twee leerlingen uit de groep zich verkleden als een rijk en arm meisje uit de achttiende eeuw. Gebruik de kijkwijzer om de bijzondere archeologische voorwerpen uit de kist te onderzoeken. Bedenk met of voor de groep een eindpresentatie over het tijdvakproject: een tentoonstelling, een voorstelling of een pagina voor de website van de school. Maak een tentoonstelling over scheepvaartarcheologie of over de walvisvaart. Bovenbouw Laat groepjes leerlingen zich verdiepen in n van de themas uit de kist, en daarover aan elkaar een presentatie geven. Denk bijvoorbeeld aan de themas eten en gezondheid, handel, walvisvaart en misdaad en straf. Gebruik de historische informatie uit deze handleiding voor een les over Den Helder in de achttiende eeuw. Bekijk en lees de historische bronnen. Ga met de hele klas batikken. Vergelijk topografische kaarten en de globe uit dit tijdvak met een moderne kaart. Speel het VOC-spel. Sluit het project af met een gezamenlijke (creatieve) presentatie voor ouders of andere groepen. Bij de lijst van voorwerpen in de kist, die je op de volgende bladzijden vindt, zijn per voorwerp nog meer werk- en lessuggesties opgenomen.

4

VOC2. Inhoud van de tijdvakkist VOC-schepen op de RedeThema Algemeen VOC Voorwerp/Afbeelding/Bron Een banier Toelichting Banier met titel van de tijdvakkist en fragment uit de tijdvakplaat. Zulke katoenen handschoenen dragen museumconservatoren als ze oude voorwerpen onderzoeken. Verhaal over dit tijdvak, geschreven door Arend van Dam. Lessuggesties Lessuggesties Gebruik de banier om de klas aan te kleden tijdens het tijdvakproject. Gebruik de handschoenen voor onderzoek van de archeologische voorwerpen in de kist. Voor de onder- en middenbouw te gebruiken als voorleesverhaal; voor de bovenbouw om zelf te lezen Een kringactiviteit rondom de verhaalplaat. Wat zie je? Wat gebeurt er denk je? Wat valt je op aan de mensen en hun kleding? Enz. Voor de midden- en bovenbouw, bijvoorbeeld te gebruiken als starter. Vergelijk de kaarten met een kaart van nu. Wat herken je nog, wat is er veranderd? Vergelijk de kaart met een kaart van nu. Welke gebieden zijn er nu wel en waren er vroeger niet? Bestudeer de afbeeldingen, let bijvoorbeeld op de huizen: hoe zien ze eruit, waar zijn ze van gemaakt, enz. Bestudeer de afbeeldingen, let bijvoorbeeld op de schepen: hoe zien ze eruit, waar zijn ze van gemaakt? Richt een leeshoek in. Lees een van de kinderboeken voor. Laat kinderen een boekenbeurt houden over n van de boeken.

2 paar onderzoekshandschoenen

Verhaal Leven van de wind

Tijdvakplaat De Rede van Texel

Tijdvakplaat gemaakt door Jolet Leenhouts. Je ziet een herberg aan de wal en VOCschepen op de rede.

DVD Vaar mee met de VOC

Kaarten

Kaart

Vaar mee met de VOC is een tweedelige schooltvserie over de VOC. Twee topografische A4kaarten uit de achttiende eeuw van Het Marsdiep en de omgeving van Huisduinen. En kaart op A3formaat van de Noordkop in de achttiende eeuw. Drie afbeeldingen van Den Helder en Huisduinen in de achttiende eeuw.

Afbeeldingen van de omgeving van Den Helder

Afbeeldingen van VOC-schepen op de rede

Drie afbeeldingen van schepen voor de kust van Den Helder.

Boeken

- Het VOC-schip De Halve maan - Zwarte peper, scheurbuik - Opstand in de stad - Saartje Tadema - Koerier van de rover - Storm op de IJszee - Rood Alarm (in n kist) - Oorkonden in steen; 17e en 18e eeuwse grafzerken op de oude begraafplaats van Huisduinen/Den Helder - Schip Ahoy

5

Algemeen VOC - Vervolg

Model van een VOC-schip

Scheepsmodel waarmee je een aantal onderdelen van een schip mee kan aanduiden: masten, dekken, spiegel, romp, anker enzovoort.

Legpuzzel VOC-schip CD met VOC-liedjes

Kopieerblad: liedjes

Kopieerblad: het VOC-spel

Bouwplaat: koopvaardijschip

Pascaerte van de Zuiderzee, Johannes van Keulen

Verkleedkleren: 18e-eeuwse jurken van een arm meisje

Je vind de tekst en de wijs van de liedjes op de cd bij de kopieerbladen. Kopieerblad met de spelregels van dit door Sander Michalewski verzonnen spel. Een leuke knutselactiviteit: maak een koopvaardijschip van papier. Je vindt de bouwplaat bij de kopieerbladen. Een paskaart gebruikten schippers om hun route uit te stippelen. Vooral in gevaarlijk vaarwater, zoals de Zuiderzee, was het heel belangrijk om precies te weten waar zandbanken en geulen waren. Je kunt op deze kaart de route zien van Amsterdam naar de Rede van Texel. Kleding Onderjurk, halsdoek, rok, jak, schort, borstlap en mutsje. De rok en het jak zijn gemaakt van linnen dat is sterk en niet zo duur. Trek eerst de onderjurk aan. Sla dan de halsdoek om de schouders, kruis de punten voor de borst, en strik de uiteinden op de rug vast. Stap in de rok. Strik de linten van het achterpand voor op de buik vast. Strik dan de linten van het voorpand vast op de rug. Trek het jak aan. Speld de borstlap vast op de onderjurk. Rijg het jak met lint dicht. Bind het schortje voor en zet het mutsje op. Het haar hoort onder het mutsje gedragen te worden.

In de onderbouw: laat leerlingen met het schip spelen, benoem de onderdelen van een schip. In de bovenbouw: bekijk het schip kritisch: klopt het met de afbeeldingen? Maak de puzzel. Luister naar de muziek, leer de leerlingen de tekst en zing samen mee. Leer de leerlingen de tekst en zing samen mee. Speel het spel in de gymzaal of buiten.

Maak het koopvaardijschip.

Bestudeer de kaart en stippel de route uit. Vergelijk de kaart met een moderne kaart van het IJsselmeer.

Leerlingen verkleden zich en laten aan de groep zien uit welke onderdelen het kostuum bestaat. Gebruik je de kleren in een onderbouw-groep, nodig dan een ouder kind als model uit. Praat over de kleding: zit het lekker? Is het warm? Kun je er goed in bewegen? Vind je het mooie kleren? Wat is het verschil tussen het arme en het rijke meisje?

6

Algemeen VOC - Vervolg

Verkleedkleren: 18e-eeuwse jurken van een rijk meisje

Onderjurk, halsdoek, rok, jak, schort, borstlap en mutsje. De rok is gemaakt van sits: kleurig bedrukt katoen dat door de VOC werd meegenomen. Het jak is gemaakt van glanzend katoen. Het schortje werd vooral gedragen voor de sier; een rijk meisje hoefde geen huishoudelijk werk te doen. Trek eerst de onderjurk aan. Sla dan de halsdoek om de schouders, kruis de punten voor de borst, en strik de uiteinden op de rug vast. Stap in de rok. Strik de linten van het achterpand voor op de buik vast. Strik dan de linten van het voorpand vast op de rug. Trek dan het jak aan. Speld de borstlap vast op de onderjurk. Rijg het jak met lint dicht. Bind het schortje voor en zet het mutsje op. Het haar hoort onder het mutsje gedragen