00_PROLOG_MODA SZALEŃSTWO CZY SZTUKA

  • View
    214

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of 00_PROLOG_MODA SZALEŃSTWO CZY SZTUKA

  • 7/28/2019 00_PROLOG_MODA SZALESTWO CZY SZTUKA

    1/15

    Jacek Walczyski

    LEGENDAI RZECZYWISTOO YCIU KARIERZEI MIERCI

    ELVISA PRESLEYA

  • 7/28/2019 00_PROLOG_MODA SZALESTWO CZY SZTUKA

    2/15

    PROLOG

    ROCK AND ROLLMODA, SZALESTWO CZY SZTUKA

    Rock and roll, zwany take krcej rockiem oraz pop, ye-ye czy bigbeatem, mia by jedynie przelotn mod rdem krtkotrwaej sawy dlajednych, fascynacj dla drugich, a jeszcze dla innych zotodajnym biznesem.Dla wszystkich natomiast mia by zjawiskiem, ktre przeminie szybciej, nimczas zdoa je pokry sw nobilitujc patyn.

    Tymczasem rock and roll przetrwa ponad pidziesit lat i cho pierwsijego twrcy, podobnie jak i odbiorcy przekroczyli prg wieku redniego, judzi wiemy na pewno, e przejdzie on do historii kultury XX wieku jako jedno znajbardziej charakterystycznych zjawisk naszej epoki.

    Nazwy tego stylu muzyki: rock and roll, twist, ye-ye, big-beat, pop-music,

    youth-music, rock-music zmieniay si tak czsto, e w kocu pojawiy siwtpliwoci czy mamy do czynienia z jednym okrelonym zjawiskiemmuzycznym, czy tylko z cigiem chaotycznie zmieniajcych si md.

    Pocztkowo nazw rock and roll okrelano gwnie rodzaj taca, azwizan z nim muzyk traktowano jedynie jako jednorazowe szalestwo lub

    mod, ktra prdzej czy pniej minie bez ladu i bezpowrotnie. Kiedy jednak wkilka lat pniej wybuchnie sza twista taca w peni nowoczesnego, muzykzacznie si okrela jako rock and roll lub po prostu rock.

    Pomidzy pojawieniem si pierwszych zwiastunw nowego zjawiskaartystycznego a jego manifestowaniem si wiatu w dojrzaej rozwinitej

    postaci, upywa zwykle do dugi okres czasu.Na pocztku nie byo nic tylko rock piewa na przeomie lat

    pidziesitych i szedziesitych, pierwszy idol polskiej muzyki rozrywkowejBogusaw Wyrobek. I jest w tym stwierdzeniu sporo prawdy. Panorama

  • 7/28/2019 00_PROLOG_MODA SZALESTWO CZY SZTUKA

    3/15

    Legenda i Rzeczywisto o yciu Karierze i mierci Elvisa PresleyaProlog: ROCK AND ROLL MODA SZALESTWO CZY SZTUKA

    Opracowanie edytorskie: Jawa 48

    Wszelkie prawa zastrzeone2

    amerykaskiej muzyki rozrywkowej w latach pidziesitych, wygldaa niemaltak samo jak dziesi lat wczeniej, gdy uksztatowaa j II wojna wiatowa.

    Gwnymi producentami rozrywki dla odbiorcw masowych byymuzyczne teatrzyki Broadwayu, hollywoodzkie komedie muzyczne i cay

    kompleks nowojorskich firm pytowych i wydawniczych okrelany wsplnnazw Tin Pan Alley Aleja Gorcej Patelni.Do samej drugiej wojny wiatowej niepodzielnie krlowa jazz, ktry

    pniej po wojnie przeszed radykalny przeom i w postaci nowych stylwzwanych bop i cool, szybko zacz sobie zdobywa teren jako niezalenadziedzina artystycznego wyrazu muzycznego.

    To, co pozostao ze starego, dobrego jazzu, a wic swingujcy sweetsongs i big bandowe brzmienie utworw, tworzyo teraz gwny nurt muzykirozrywkowej. Na jej marginesach istniay jednak zjawiska nie dostrzegane ani

    przez producentw, ani te przez szarych konsumentw przebojw.W Ameryce, a w szczeglnoci w wyynnych rejonach Appalachw i nacentralnym paskowyu, pieczoowicie kultywowano tradycje starej szkockieji irlandzkiej piosenki ludowej. Pewien typ tych utworw spopularyzowaoHollywood. Do staego wyposaenia filmowego kowboja oprcz pary koltw,sioda, lassa i dziewczyny z saloonu, dooono obowizkowo gitari melancholijn, nastrojow ballad. Samotny jedziec bez wzgldu na to czy

    by to dzielny obroca ucinionych, czy rewolwerowiec, bezwzgldny szeryfczy zabijaka w pewnym momencie bra gitar do rki, siada na og przyognisku lub na schodkach werandy i piewa o opuszczonym przez dziewczynnieszczliwcu, o bezustannie tropionym przez Indian wdrowcze czyumierajcym kowboju.

    W ten sposb wytworzy si gatunekzwany country and western. Oprcz

    piosenek zrodzonych w okrelonychwarunkach i rodowiskachzawodowych, istniao take sporoutworw o tematyce religijnej ikocielnej: camp meeting songs,revival songs, gospelwywodzcych

    si z hymnw protestanckich. Byy to utwory surowe, o nieskomplikowanejmelodyce, harmonii, lecz za to bardzo rytmiczne, piewane w sposb czstograniczcy z ekstaz.

    Formy muzyki religijnej jak spirituals czy gospel, wykonywane byy naog zbiorowo, a instrumentem towarzyszcym byy na og organy lubfortepian. W nurcie wieckim dominowa blues i wokalista z gitar.

    Oba te nurtywiecki i religijny dominoway w twrczoci murzyskiej.W biaej muzyce ludowej wyrniano folk song i country and western. Bia

  • 7/28/2019 00_PROLOG_MODA SZALESTWO CZY SZTUKA

    4/15

    Legenda i Rzeczywisto o yciu Karierze i mierci Elvisa PresleyaProlog: ROCK AND ROLL MODA SZALESTWO CZY SZTUKA

    Opracowanie edytorskie: Jawa 48

    Wszelkie prawa zastrzeone3

    i murzysk muzyk ludow, opozycyjnie nastawion do muzyki rozrywkowej,tej wyprodukowanej czyy szczero i silna ekspresja. O ile jednak biamuzyk ludow ignorowano, to czarn po prostu gardzono pomimo, e to cow muzyce rozrywkowej byo autentycznie amerykaskie, wywodzio si

    przecie z bezporedniego naladownictwa Murzynw. Elementy indiaskie tewystpoway, lecz raczej rzadko.Muzyka ta, w przeciwiestwie do przebojw z Tin Pan Alley, w

    najprostszy sposb oddawaa autentyczne odczucie zwykego czowieka. Mniejw niej byo sowiczego piewu, ksiycowej powiaty, romantycznej, ckliwejmioci, przewaaa natomiast cika praca, nienawi, a nawet zbrodnia.Mio w niej bya gorca, bezporednia i namitna, zmysowa bezkonwenansw, grzecznoci czy sztucznej inteligencji. Czsto bya brutalnai bezwzgldna.

    Do koca II wojny wiatowej, muzyka tego typu przeznaczona byagwnie dla czarnych odbiorcw. Z kocem lat czterdziestych zyskaa trafnnazw: rhythm and blues.

    Po wojnie zainteresowanie szerszej publicznoci rhythm and bluesemzaczo wzrasta w bardzo szybkim tempie. Pyty z nagraniami czarnychwykonawcw niebawem przekroczyy mury murzyskich gett a biaa modziecoraz czciej przestrajaa swe radia na fale radiostacji nadajcych programywycznie dla czarnych.

    Coraz wicej biaych wykonawcw przejmowao elementy bluesa.Rhythm and blues zacz zdobywa coraz wiksze rzesze wielbicieli. A conajwaniejsze znalaz take lansjera.

    Filadelfijski disc-jockey Alan Freed zacz propagowa biae zespoygrajce R&B. On te nada tej muzyce naw rock and roll. Oczywicie niestworzy jej, lecz tylko wylansowa wykonawcw istniejcego ju rodzajumuzyki.

    Prototypem wspczesnych gwiazd piosenkarskich by Johnny Ray.Swym histerycznym zachowaniem na estradzie potrafi wywoa wrdsuchaczy nastrj skrajnego smutku i rozpaczy. Nic dziwnego, gdy najwikszy

    jego przebj nosi wanie tytu CryPacz.

    Jednake decydujc rol w wywoywaniu gwatownych reakcjii spontanicznych atakw na rock and roll odgrywa instynkt. Poprzez ekscytacj,dono do uzyskania maksymalnej ekspresji, ktra w rock and roll byagwnym wyznacznikiem jakoci. I nie trudno doszuka si tu form religijnych.

    Naboestwa protestanckie, zwaszcza na Poudniu Stanw bardzo czstoprzybieray form zbiorowego transu, wiele czynnikw tej ekstazy religijnejprzenikno do rock and rolla.

    Pod koniec lat pidziesitych zaznaczyo si silne wzajemneoddziaywanie muzyki folkowej i rockowej przy rwnoczesnym osabieniu

  • 7/28/2019 00_PROLOG_MODA SZALESTWO CZY SZTUKA

    5/15

    Legenda i Rzeczywisto o yciu Karierze i mierci Elvisa PresleyaProlog: ROCK AND ROLL MODA SZALESTWO CZY SZTUKA

    Opracowanie edytorskie: Jawa 48

    Wszelkie prawa zastrzeone4

    wpyww murzyskich na rock and roll. Doprowadzio to do komercjalizacjiamerykaskiej muzyki rockowej. Rock and roll zacz si odprymitywizowaale rwnoczenie traci autentyzm i ekspresj. Rytmy stay si spokojniejsze,wygadzone, mniej ywioowe i nie tak ju dynamiczne, za to piosenki stay si

    bardziej melodyjne. Niedawna naturalna agresywno i dynamika ustpoway narzecz form sucym nie tylko do wypeniania wolnego czasu, lecz take doprzekazywania nowych treci czy emocji. Murzyskie wpywy na rock and rollcoraz bardziej odchodziy od rozpaczliwego, witego bluesa Murzynw zChaty Wuja Toma na rzecz muzyki radosnej i afirmujcej. Muzyka bdcaadaptacj typowo gospelowej ekspresji, staa si domen czarnych jako soulmusic. Dla biaych okazaa si muzyk nie do skopiowania. Dominujcymwalorem rocka pozostaa jednak jego spontaniczno i ekspresja, aczkolwiek junie w takim wymiarze, w jakim cechowaa najlepszych jego wykonawcw na

    przestrzeni prawie czterdziestu lat.Nie mona zapomina, e rock and roll to take muzyka uytkowa. O jegospecyfice decyduje nie awangardowa elita, ale liczna grupa zespowmodzieowych, grajcych muzyk do taca. Rock wywalczy sobie statussamodzielnej dziedziny wypowiedzi artystycznej osigajc pen dojrzaowyrazu w 1967 roku. Rozszerzy znacznie krg swoich odbiorcw w gr i wd skali wieku. Najmodsze pokolenie fanw potrzebowao wanie muzykinajatwiejszej w odbiorze, zwanej potocznie buble gum music muzyka doucia.

    Rock and roll wypar z list przebojw nie tylkozawe i ckliwe szlagiery lat midzy i powojennych,lecz take i nieliczne utwory bluesowe, ktre zdobyyumiarkowan popularno wrd biaych odbiorcw.

    Blues pochodzi od sowa blue smutek,przygnbienie. Moe i ma to zwizek z drugimznaczeniem tego sowa niebieski, ktry jestaczkolwiek jest kolorem nieba, piknym i o szerokiejgamie odcieni, to jednak jest kolorem nastrojowym i

    zimnym. Niemal wszystkie teksty bluesowe cechuje charakterystyczna nuta

    melancholii. Nie s to pieni protestu; blues po prostu opisuje ycie takie, jakieono jest, bez przejaskrawie i ubarwie. Jest to muzyka bardzo intymna,kameralna, jednoczca funkcj twrcy i wykonawcy. Bluesman nie wykonuje

    piosenk; on po prostu opowiada suchaczom bd to histori swego ycia,bd te zaobserwowan przez siebie scen ujt w form piewanego wiersza.

    Nagrania murzyskich bluesmanw rzadko docieray na biay rynekmuzyczny. W radio te dominowaa biaa muzyka rozrywkowa a pytyrasowe z reguy na anten nie docieray. A jeli ju znalazy si na rynku, tokosztoway zbyt wiele, aby ci, ktrych kryzys gospodarczy dotkn najmocniej,

  • 7/28/