93371151 SPSS Najnovije Izdanje II

  • View
    268

  • Download
    5

Embed Size (px)

Text of 93371151 SPSS Najnovije Izdanje II

SPSS za psihologe i pedagoge

1

SPSS za psihologe i pedagoge

Predgovor Ovaj tekst koji je pred Vama, pokuae da Vas uvede u osnovne primjene statistikih procedura u okviru statistikog programa SPSS. Danas se svi statistiki poslovi obavljaju primjenom vie ili manje sloenih kompjuterskih programa, te smo mi pokuali da uvedemo itaoca u svijet kvantitativne analize podataka u praksi, kroz jednostavan korak-po-korak pristup koritenja statistikih analiza i programa SPSS. Svako poglavlje smo pokuali da ilustrujemo praktinim primjerom, tako da je itaocima lake da savladaju logiku metodologije i statistike u konkretnom sluaju. Svako poglavlje koje se bavi odreenom statistikom operacijom koncipirano je tako da prvo prui uvid, u najkraim crtama, u matematiku pozadinu operacije, a nakon toga i u primjenu operacije kroz primjer u SPSS-u. Knjiga je zasnovana je kako na viegodinjim iskustvima autora u radu sa praktinim statistikim problemima, tako i sa uvidom u edukativne potrebe studenata drutvenih nauka. Namijenjena je prvenstveno studentima socijalnih nauka, kao tu su psihologija, sociologija, pedagogija i socijalni rad, ali mogu je koristiti i profesionalci koji nemaju iskustva u radu sa statistikim programima. Iako postoji i drugi programi za statistike analize, mi smo se odluili za SPSS iz prostog razloga jer je najrasprostranjeniji i najdostupniji paket ne samo kod nas ve i u svijetu, ali logika rada je toliko slina u veini programa, da su znanja potpuno prenosiva. Treba napomenuti da knjiga ne pretenduje da bude udbenik iz statistike, ve da poslui kao vodi za primijenjenu statistiku. Za detaljniji uvid u statistiku kao nauku (bar onaj dio koji je obuhvaen ovim prirunikom), preporuujemo Vam da obratite panju na osnovne udbenike kao to su Statistika za psihologe edomira Dragievia i Osnovne statistike metode za nematematiare Borisa Petza. to se tie daljeg usavravanja u baratanju statistikim programom SPSS preporuujemo udbenik Statistika u psihologiji - prirunik Lazara Tenjovia.

UVOD1

SPSS za psihologe i pedagoge

2

O psiholokim istraivanjima U istraivanjima u psihologiji, kao i u ostalim drutvenim naukama, se nastoji operisati sa to je mogue vie objektivnih i mjerljivih injenica. Takvo nastojanje, koje se ostvaruje kroz primjenu i pridravanje metodolokih standarda u istraivanjima, omoguava razvoj nauke na empirijski dobijenim, provjerljivim, podacima. Iz toga proizlazi da psihologija kroz metodoloki korektna istraivanja ostvaruje dvostruku korist. Kao prvo, mogunost stalnog razvoja i kumulacije psiholokih saznanja baziranih na empirijskim podacima i argumentima koje oni pruaju. I kao drugo, mogunost primjene sofisticiranih statistikih metoda u razmatranju velikog broja fenomena i njihovih meusobnih odnosa. Stoga je potpuno jasno zato se insistira na potivanju metodolokih naela u psiholokim istraivanjima. Kroz svakodnevni ivot ljudi se susreu sa brojnim psiholokim pojavama. Opaaju ih, interpretiraju i o njima donose zakljuke i sudove. Takva saznanja se nazivaju zdravorazumskim. Iako ponekad interesantna, obuhvatna ili prihvatljiva, zdravorazumska znanja su mnogo ee povrna i diskutabilna. Kako nisu nauno zasnovana, njihova glavna karakteristika ostaje nepouzdanost. Nauna znanja, sa druge strane, bazirana su na korektnim empirijskim istraivanjima. Takva saznanja imaju daleko veu naunu teinu i znaaj u rasvjetljavanju fenomena kojima se psihologija bavi. Stoga je bitno poznavati aspekte istraivanja koji ih ine naunim. Todorovi (1995) kao osnovne karakteristike naunih istraivanja navodi: 1) sistematinost ova kakakteristika se odnosi na prijeku potrebu da istraivanje bude sistematski osmiljeno, pripremljeno, sprovedeno i obraeno. Drugim rijeima, neophodno je da potpuno precizno bude odreen predmet ispitivanja, uslovi i nain ispitivanja, uzorak ispitanika i nain obrade dobijenih podataka. 2) objektivnost svako istraivanje zapoinje sa odreenom pretpostavkom istraivaa. Pri njenoj provjeri neophodno je potpuno objektivno razmatranje injenica. To znai da ni u kom sluaju nije dozvoljen razvoj takve istraivake strategije koja e omoguiti rezultate koje sam istraiva zbog neeg favorizuje. 3) kumulativnost ogromna veina istraivanja u psihologiji danas je bazirana na postojeim saznanjima (vrlo su rijetka podruja koja su u istraivakom smislu tabula rasa). Iz toga slijedi da je istraivaima omogueno da na osnovu radova preanjih autora i rezultata koji su iz njih proizali, obuhvatnije i preciznije ispita odreenu pojavu. Istovremeno se time namee i zahtjev da se istraiva podrobno uputi u postojea saznanja o onome to istrauje. 4) temeljnost - zakljuci doneseni na osnovu malog broja sluajeva se ne mogu pohvaliti svojom pouzdanosti. Nauna saznanja zato poivaju na veem broju sluajeva (npr, veem broju osoba, vie ponavljanja istraivanja,...). 5) kontrolisanost Sa obzirom na to da na svaku pojavu djeluje veliki broj faktora, neophodno je poznavanje tih faktora i odnosa kojkoje oni ostvaruju (kako sa mjerenom pojavom, tako i meusobnog). Vei stepen kontrole nad uslovima u kojima se istraivanje sprovodi, jasno omoguava i vei stepen preciznosti dobijenih podataka i povjerenja u njim.

2

SPSS za psihologe i pedagoge 6)

3

7) 8) 9)

preciznost nezaobilazna stavka ukoliko istraiva eli da njegovo istraivanje bude nauno. Da bi se izbjegli nerazumijevanje, neprovjerljivost istraivanja i nerjeitost rezultata nuno je da pojmovi sa kojima se barata, uslovi u kojima se istraivanje sprovodi, hipoteze koje se razmatraju i rezultati koji proizlaze iz istraivanja budu to preciznije izreeni. loginost kao osobina istraivanja odnosi se na zahtjev da se prate logika i pravila naunog istraivanja. kritinost sva istraivanja i sistemi znanja koji na njima poivaju podlijeu kritikom razmatranju. Ukoliko prou sistematske kritike i opstanu mogu se uzeti kao prihvatljiva. obraenost U razmatranju podataka dobijenih istraivanjem primjenjuju se razliiti postupci. Ova osobina naunih istraivanja se odnosi na upuenost istraivaa u matematike i statistike metode obrade podataka i primjenu onih koji odgovaraju datom istraivanju.

Klasifikacije naunih istraivanja poivaju na karakteristikama samih istraivanja prema kojima se ona meusobom razlikuju. Izraenost ili stepen prisustva razliitih osobina istraivanja predstavlja osnovu na kojoj ih autori razlikovuju i klasifikuju. Odmah treba istai da ne postoji opta saglasnost kada se radi o klasifikaciji istraivanja. Insistiranje na pojedinim kriterijima ili broj kriterijuma na osnovu kojih je mogue izvriti klasifikaciju naunih istraivanja se znaajno razlikuju meu razliitim autorima (Todorovi 1995, Halmi, 1999, Baker 1994,). Zato je neophodno prije uputanja u svrstavanje istraivanja u neku od moguih klasa navesti na osnovu ega (koje karakteristike istraivanja) je svrstavanje bazirano. Neki od kriterija prema kojima se istraivanja klasifikuju su: a) Prema uslovima u kojima se sprovode istraivanja se mogu podijeliti na terenska (prirodna) i laboratorijska. Terenska istraivanja se sprovode u prirodnim uslovima, gdje istraiva najee nema nikakvu kontrolu nad uslovima u kojima se istraivanje odvija. Laboratorijska se, pak, odlikuju visokim stepenom kontrole nad uslovima istraivanja. Vre se u opremljenim laboratorijama to prua mogunost razmatranja i manipulacije velikim brojem faktora bitnih za istraivanje. b) Prema stepenu kontrole mogu biti eksperimentalna i neeksperimentalna (deskriptivna). Eksperimentalna istraivanja imaju vei stepen kontrole, to proizlazi iz mogunosti manipulacije varijablama i uslovima istraivanja. Neeksperimentalna istraivanja karakterie znatno manji stepen kontrole i minimalna ili ak gotovo nikakva kontrola nad varijablama i uslovima istraivanja. Sljedstveno tome, istraivanja eksperimentalnog tipa su preciznija i omoguavaju pouzdanije zakljuke. c) Ako je namjena istraivanja ono ime se rukovodimo pri klasifikaciji tada razlikujemo: bazina (temeljna, fundamentalna) istraivanja, aplikativna (primijenjena, akciona) i evaluativna (procjenjivaka) istraivanja. Namjena bazinih istraivanja je unapreenje i razvoj naunih saznanja, pri emu je pragmatiki aspekt istraivanja potpuno nebitan. Sa druge strane aplikativna istraivanja su orjentisana otkrivanju mogunosti da se rijee neki praktini

3

SPSS za psihologe i pedagoge

4

problemi. I konano evaluativna istraivanja bave se procjenom najrazliitijih efekata neke pojave. d) Sa obzirom na cilj istraivanja mogu se razlikovati eksplorativna, replikativna i parametarska istraivanja. Eksplorativna se istraivanja odnose na prva ispitivanja nekog fenomena, replikativna su ponavljanje ranije izvedenih istraivanja dok su parametarska istraivanja usmjerena na pojave koje su u odreenoj mjeri istraene uz nastojanje da se pojedini aspekti date pojave detaljnije ispitaju. e) Klasifikacija prema vrsti podataka sa kojima u istraivanju operiemo, (Emanuel J Mason & William J. Bramble, 1997), je za ovu knjigu najzgodnija. To je podjela istraivanja na kvantitativna i kvalitativna. U okviru kvantitativnih istraivanja se primijenjuju matematiki i statistiki principi mjerenja i modeli koji se koriste u prirodnim naukama. U kvalitativnim istraivanjima se susreemo sa opaanjima, utiscima i interpretacijama koji su znatno tei za objektivno analiziranje i mjerenje. Budui da se ova knjiga prvenstveno bavi analizama podataka, nau panju emo usmjeriti na kvantitativna istraivanja i podatke koje dobijamo iz njih. Da bi psiholoka istraivanja mogla obezbijediti kvantitativne podatke nuno je da za pojave koje su predmet interesovanja postoji mjerni instrument za koji je istraiva siguran da mjeri ono emu je namijenjen. Ovo je vrlo bitno zbog same injenice da u psihologiji ne postoji mjerni instrument ija je mjerna jedinica precizno definisana vrijednost svojstva koje se mjeri. Drugim rijeima, ne deava se da su mjerna jedinica i predmet mjerenja isto svojstvo odreenih vrijednosti (predmet m