Direktne strane investicije i njihov utjecaj na ekonomski razvoj BiH

  • View
    21

  • Download
    1

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Pojmovno određenje i podjela direktnih stranih investicija,utjecaj direktnih stranih investicija na ekonomski razvoj, utjecaj direktnih stranih investicija na zemjlje JIE s naglaskom na BiH, zakonske regulative za direktne strane investicije u BiH...

Text of Direktne strane investicije i njihov utjecaj na ekonomski razvoj BiH

P R E D G O V O R

Procesi liberalizacije, integracije i globalizacije svjetske ekonomije doprinijeli su porastu povezanosti meu zemljama i rastu vanosti direktnih stranih investicija . Direktne strane investicije posljednjih godina igraju sve vaniju ulogu u planiranju i upravljanju ekonomskom politikom.U sluaju direktnih stranih investicija, i strani investitor i zemlja domain nastoje maksimizirati vlastitu korist. Meutim, obje strane se suoavaju za nizom rizika i problema koji predstavljaju veliku prepreku ostvarivanju njihovih zamisli . Konaan ishod cjelokupnog procesa direktnih stranih investicija ovisi prvenstveno o stepenu razvoja domae ekonomije i sposobnosti domae vlade da na najbolji mogui nain iskoristi pogodnosti direktnih stranih investicija Strani investitori su potrebni svim zemljama, a posebno slabije razvijenim zemljama, kao to je i BiH, zbog hroninog nedostatka sopstvenog kapitala, menaderskih znanja i vjetina te sofisticirane suvremene tehnologije. Integriranjem u europske integracijske procese, BiH se otvaraju mogunosti stabilnijeg i breg razvitka, koji e doprinijeti kvalitetnijim uvjetima za ivot graana BiH. U svakom sluaju, ekonomski razvoj BiH moe imati velike koristi od direktnih stranih investicija i stoga se BiH treba potruditi privui strane ulagae, a to e postii kreiranjem povoljne investicione klime, pod kojom se podrazumijeva, izmeu ostalog, politika i socijalna stabilnost, pravna sigurnost, aurnost i profesionalnost institucija, ekonomska efikasnost, razvijena infrastruktura i obrazovanost radne snage.

Sarajevo, juli AUTOR

S A D R A J

U V O D4M E T O D O L O G I J A R A D A5I.POJAM I KARAKTERISTIKE MEUNARODNOG KRETANJA KAPITALA81.1.Podjela meunarodnog kretanja kapitala111.2.Motivi meunarodnog kretanja kapitala121.3.Trendovi na meunarodnom tritu kapitala131.4.Kapitalni tokovi i lanstvo u Evropskoj uniji16II.POJAM I OBLICI STRANIH INVESTICIJA192.1.Direktne strane investicije (DSI)192.1.1.Pravna definicija direktnih stranih investicija202.1.2.Pojam i obiljeja direktnih stranih investicija212.1.3. Historijska kretanja direktnih stranih investicija232.1.4.Modeli stranih direktnih investicija252.1.5.Osnovni oblici direktnih stranih investicija282.1.6. Direktne strane investicije kao oblik finansiranja globalne svjetske privrede312.2.Portfolio investicije362.3.1. Razlike izmeu portfolio i direktnih investicija372.1.Zajmovi kao investicija392.2.Nove forme investicija39III. UTJECAJ DIREKTNIH STRANIH INVESTICIJA NA EKONOMSKI RAZVOJ403.1.Pojam investicione klime403.2.Motivi tvrtki za provoenje direktnih stranih investicija423.2.1.Ulaganja motivisana potragom za resursima443.1.1.Ulaganja motivisana potragom za tritem443.1.1.Ulaganja motivisana potragom za uinkovitou463.1.2.Duningova teorija direktnih investicija463.1.1.Razvoj ljudskih resursa i uticaj na zaposlenost kao motiv za DSI483.1.Efekti direktnih stranih investicija na ekonomski razvoj483.1.1.Mikroekonomski i makroeknomski efekti DSI49IV.UTJECAJ DIREKTNIH STRANIH INVESTICIJA NA EKONOMSKI RAZVOJ BOSNE I HERCEGOVINE514.2. Karakteristike i trendovi direktnih stranih investicija u zemljama Jugoistone Evrope514.2.Utjecaj direknih strani investicija na ekonomski razvoj Bosne i Hercegovine554.2.1.Stanje i performanse554.2.2.Prepreke i potreba za uklanjanjem634.2.1.Zakonska regulativa DSI u BiH644.2.2.Nadlenost za kreiranje imida i promociju stranih ulaganja654.2.3.FIPA - Agencija za unapreenje stranih investicija Bosne i Hercegovine664.2.4.Pogodnosti za DSI u BiH674.3.Analiza rezultata dosadanjih istraivanja69Z A K LJ U A K71L I T E R A T U R A74P O P I S T A B E L A77P O P I S G R A F I K O N A77P O P I S S H E M A78S A E T A K79

U V O D

Strane investicije, odnosno strana ulaganja u uslovima globalizacije i izraenih integracionih procesa na svjetskom nivou od velikog su znaaja za privredni razvoj svake zemlje. Bive socijalistike, danas tranzitorne ekonomije, su prole razliite faze u pogledu odnosa prema ulozi direktnih stranih investicija (DSI) u procesu transformacije njihovih privreda. Izalo se iz faze sumnji, preko faze euforije ka posljednjem koraku opet sumnji u pogledu uloge i znaaja DSI za razvoj nacionalne privrede. U nedovoljno razvijenim zemljama tj. zemljama Centralne i Istone Evrope, u koje spada i BiH i koje odlikuje korjenite promjene drutveno-ekonomske strukture svojinskih i produkcionih odnosa, vanost stranih ulaganja je velika. Pa je zato logino da na nacionalnom planu drave donose propise kojim stvaraju profitabilne ekonomske i stabilne pravne uslove za strane investicije uz visok stepen garancija i zatitnih mehanizama za strane ulagae. Nagli rast direktnih stranih investicija u svijetu posebno je izraen u posljednje dvije i po decenije dvadesetog vijeka i jedan je od najvanijih faktora koji je utjecao na internacionalizaciju i globalizaciju svjetske proizvodnje i trgovine kao osnove novog meunarodnog ekonomskog poretka. Osnovni cilj koji zemlje u tranziciji tee ostvariti jeste postizanje stabilnog, dugoronog privrednog rasta koji e se zasnivati na poveanju investicija, poboljanju tehnoloke baze zemalja u tranziciji tj. nerazvijenih zemalja i poveanju konkurentnosti njihovih proizvoda na meunarodnom tritu. U ostvarenju ovog cilja direktne strane investicije mogu imati znaajnu ulogu. Direktne strane investicije mogu doprinositi procesu tranzicije direktno, kroz priliv kapitala i indirektno kroz transfer tehnologije, menaderskog, proizvodnog i organizacionog know-how, kroz stvaranje novih prodajnih kanala za domaa preduzea i kroz jaanje konkurencije i procesa restruktuiranja u domaoj privredi. U poetnom periodu proces tranzicije, direktne strane investicije su najveim dijelom odlazile u postojee kapacitete zemalja, time omoguujui bolju upotrebu raspoloivih resursa i rast produktivnosti. U drugoj fazi sprovoenje tranzicije, nakon iscrpljivanja postojeih rezervi (privoenje kraja procesa privatizacije), dugoroni privredni rast se moe ostvariti prije svega kroz uticaj greenfild DSI, tako da se najprogresivnije zemlje u tranziciji sve vie orijentiu na njihovo privlaenje. Imajui u vidu ulogu koju su DSI imale u procesu transformisanja privreda nekadanjeg Istonog bloka u savremene trine privrede, privlaenje stranog kapitala predstavlja jedan od prioriteta ekonomske politike u narednom periodu. Bosna i Hercegovina kao posljednja meu evropskim zemljama (nerazvijenim zemljama) koja ulazi u proces tranzicije, ima tu prednost da raspolae iskustvom ostalih zemalja u pogledu efekta i determinanti priliva DSI. injenica je da domaa akumulacija nije dovoljna za snaniju modernizaciju proizvodnje i restruktuiranje pojedinih privrednih grana, koje bi omoguile bri ekonomski razvoj i stvaranje meunarodno konkurentnih domaih proizvoda. U takvoj situaciji, veina zemalja u tranziciji direktne strane investicije smatraju kljunim instrumentom procesa transformacije vlastitih privreda.[footnoteRef:2] [2: Dr Adnan Rovanin, Dr Sahrudin Saraji. Direktne strane investicije. EFSA. Sarajevo,2009. str. 11.]

M E T O D O L O G I J A R A D A

1. Problem i predmet istraivanja

Osnovni predmet istraivanja rada jesu direktne strane investicije, odnosno njihova uloga i doprinos ekonomskom razvoju Bosne i Hercegovine. Istraivanje e procijeniti u kojoj mjeri direktne strane investicije utjeu ne ekonomski razvoj i kakav je njihov efekat. Direktne strane investicije predstavljaju specifian vid meunarodnog kretanja kapitala koji je sa stanovita investitora uglavnom motivisan: realizacijom veeg profita, jeftinijom radnom snagom, niskim cijenama sirovina i energije u inostranstvu i irenje trita. Problemi koje sa sobom nosi ovaj predmet su slijedei:1. Objasniti meunarodno kretanje kapitala;2. Objasniti strane inevsticije;3. Analizirati empirijsku literaturu koja istrauje vezu izmeu DSI i ekonomskog razvoja;4. Analizirati DSI u BiH i njihov utjecaj na ekonomski razvoj BiH.

2. Ciljevi istraivanja i hipoteza

U skladu sa definisanim predmetom i problemom istraivanja moemo odrediti sam cilj istraivanja, a to je analiza efekata direktnih stranih investicija te njihov utjecaj na ekonomski razvoj

Na osnovu teorijskih postavki i emprijskog istraivanja postavljena je osnovna hipoteza rada:H0: Priliv direktnih stranih investicija znaajno utie na ekonomski razvoj Bosne i Hercegovine.

3. Metodologija istraivanja

U cilju dokazivanja postavljene radne hipoteze te realizacije zacrtanih ciljeva istraivanja u radu emo koristiti metode: 1. metoda analize je koritena kako u teorijskom dijelu rada za definisanje i analiziranje pojma meunarodno kretanje kapitala i strane investicije, te svih determinanti i karakteristika, tako i empirijskom dijelu koji se odnosi na utjecaj DSI na BiH;2. komparativno historijski metod se koristio da bi se ukazalo na znaaj DSI u zemljama tranzicije;4. induktivno deduktivni metod koristio se u cilju dolaenja do uopstenih zakljuaka i odgovora na hipotezu;5. statistika metoda naunog sagledavanja i naune analize, koritena da se uspostavi i razumije veza izmeu pokazatelja u vidu tabelarnog i grafikog prikazivanja rezultata, izvoenja zakljuaka i tumaenja rezultata;6. metoda klasifikacije i verifikacije (provjera odreenih teorijskih pretpostavki uporeivanjem sa ekonomskom stvarnou). Primjena ovih metoda treba omoguiti: misaoni i logiki postupak obrade bitnih injenica i sveobuhvatno sagledavanje karaktera problema koji e se istraivati donoenje zakljuka o utjecaju direktnih stranih investicija na ekonomski razvoj Bosne i Hercegovine

7. Oekivani rezultati i doprinos rada

Ostvareni rezultati i nauni doprinos ovog diplomskog rada e se ogledati u domenima : Detaljne analize meunarodnog kretanja kapitala s akcentom na dir