Click here to load reader

Funkcje służb specjalnych RP w świetle regulacji prawnych ... · PDF fileFunkcje służb specjalnych RP w świetle regulacji prawnych ... Abstract: Special services constitute a

  • View
    213

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Funkcje służb specjalnych RP w świetle regulacji prawnych ... · PDF fileFunkcje służb...

Zeszyty Naukowe UNIWERSYTETU PRZYRODNICZO-HUMANISTYCZNEGO w SIEDLCACH Seria: Administracja i Zarzdzanie Nr 110 2016

mgr Tomasz Ku1

Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach

Funkcje sub specjalnych RP w wietle regulacji prawnych

The functions of special services of the Republic of Poland in the light of legal regulations

Streszczenie: Suby specjalne stanowi tradycyjny i istotny element systemu bezpieczestwa pastwa, ktrego funkcjonowanie w warunkach demokratycznego pastwa prawa oparte jest o zesp legislacyj-nych upowanie i ogranicze. Celem niniejszej publikacji jest analiza ustawowych zada polskich sub specjalnych pod ktem wyabstrahowania funkcji, jakie s przez nie realizowane w systemie bezpiecze-stwa. Ustawy kompetencyjne tajnych instrumentw bezpieczestwa definiuj obszary ich zainteresowa i nakadaj na nie bloki zada, na podstawie ktrych mona mwi o wykonywaniu przez suby funkcji informacyjnej, kontrolno-ochronnej i procesowej. Sowa kluczowe: suby specjalne, bezpieczestwo pastwa, podstawy prawne Abstract: Special services constitute a traditional and important part of the system of state security which, when functioning under the democratic rule of law, is based on a set of legislative authorizations and restrictions. The aim of hereby publication is to analyze the statutory tasks of the Polish special services as regards the abstracting functions which are implemented by the services within the security system. The act on competence of secret security instruments defines the areas of their interests and impose the blocks of tasks on these entities on the basis of which one can discuss the performance of information, control-protection and process functions by the services. Keywords: secret services, national security, legal basis

Wstp

Zasadniczym celem pastwa jest zapewnienie wielowymiarowego bezpie-czestwa, a przez pryzmat realizacji tego celu przy pomocy aparatu pastwowego, mona mwi o jego funkcji2. Wobec powyszego funkcje sub specjalnych wyni-kaj z funkcji ochronnej pastwa, realizowanej przez wszystkie instytucje i organy, ktrych waciwo dziaania odnosi si do zapewnienia bezpieczestwa. Charak-terystyczn cech funkcji ochronnej pastwa, obok organizacji ycia spoecznego i stosunkw wewntrznych, jest dziaanie na rzecz zapewnienia przetrwania i sprawnego funkcjonowania organizacji pastwowej. Waciwa kondycja pastwa definiowanego w kategorii organizacji wprost przekada si na stan bezpiecze-

1 Adres do korespondencji: Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach, Wydzia Humani-styczny, Instytut Nauk Spoecznych i Bezpieczestwa, ul. ytnia 39, 08-110 Siedlce, e-mail: [email protected] 2 A. Korybski, Funkcje pastwa, [w:] Wprowadzenie do nauki o pastwie i polityce, B. Szmulik, M. mi-grodzki (red.), Wydawnictwo UMCS, Lublin 2002, s. 101.

136 T. Ku

Seria: Administracja i Zarzdzanie (37) 2016 ZN nr 110

stwa jednostek i caego spoeczestwa3. Zadania pastwa w obszarze bezpie-czestwa formuuje ustawa zasadnicza, wskazujc podstawowe wartoci podlega-jce ochronie oraz wyznaczajc organy odpowiedzialne za jej zapewnienie4.

We wspczesnym pastwie ochrona bezpieczestwa pastwa to zadanie szeregu organw pastwowych tworzcych pewien system, ktry umownie mona nazwa instytucjonalnym systemem bezpieczestwa pastwa5. Bezpieczestwo pastwa zapewniane jest przez rozpoznawanie i neutralizowanie wszelkiego ro-dzaju zagroe, midzy innymi dziki dziaalnoci sub pastwowych powoanych do jego ochrony, w tym tajnych instrumentw bezpieczestwa.

Zgodnie z Bia Ksig Bezpieczestwa Narodowego Rzeczypospolitej Pol-skiej system bezpieczestwa narodowego (bezpieczestwa pastwa) to cao si (podmiotw), rodkw i zasobw przeznaczonych przez pastwo do realizacji zada w dziedzinie bezpieczestwa, odpowiednio do tych zada zorganizowana, utrzymywana i przygotowywana6. Skadowymi sytemu s podsystem kierowania i podsystemy wykonawcze (operacyjne i wsparcia). W podsystemie operacyjnym wystpuje podzia funkcjonalny na podsystemy obronny i ochronny7. Suby spe-cjalne stanowi cz skadow podsystemw operacyjnych i odpowiadaj za neutralizacj okrelonej czci zagroe mogcych narusza interesy oglnopa-stwowe i oglnospoeczne. Wojskowe suby specjalne wykonuj powierzone za-dania w ramach podsystemu obronnego, natomiast suby cywilne funkcjonuj w podsystemach ochronnych8.

W zwizku z powyszym istnieje potrzeba okrelenia, jakie szczegowe funkcje realizuj suby specjalne w podsystemach operacyjnych, ktre z nich wiadcz o ich specjalnoci i odrniaj je od sub policyjnych, jak rwnie ktre funkcje s dominujce i jakie ma to znaczenie dla funkcjonalnoci tajnych instru-mentw bezpieczestwa. Celem niniejszego artykuu jest deskrypcja i analiza za-da sub specjalnych, ukierunkowana na wyodrbnienie wynikajcych z nich funkcji oraz ocen ich wpywu na efektywno systemu bezpieczestwa.

Ustawowy zakres zada sub specjalnych skania do konstatacji o ich pew-nej odmiennoci od sub policyjnych, ktra sprowadza si do twierdzenia, e ich wpyw na bezpieczestwo jednostek ma charakter poredni. Materializuje si on przez rozpoznawanie i neutralizacj zagroe mogcych zakci waciwe funk-cjonowanie organizacji pastwowej, w ktrej realizuj si interesy indywidualne i grupowe obywateli. Stanowi to podstaw do postawienia hipotezy, e zasadni-czym czynnikiem odrniajcym suby specjalne od innych instrumentw funkcjo-nujcych w systemie jest wyprzedzajce poszukiwanie informacji o zagroeniach, pozwalajcych na podjcie dziaa prewencyjnych. Obszary kompetencji oraz waciwo dziaania tajnych instrumentw bezpieczestwa okrelone s w usta-wowych aktach prawnych, ktre jednoczenie precyzuj ich model oraz funkcje,

3 M. Boek, Funkcje i zadania sub specjalnych we wspczesnym pastwie. Zarys problemu na tle uwarunkowa normatywnych, Wiedza obronna nr 3 (242) 2012, s. 40. 4 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U.1997 nr 78, poz. 483), art. 5, 126, 134, 146. 5 M. Boek, Funkcje i zadania sub specjalnych, s. 42. 6 Biaa Ksiga Bezpieczestwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Biuro Bezpieczestwa Narodo-wego, Warszawa 2013, s. 250. 7 Tame. 8 Strategia Bezpieczestwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2014, Warszawa 2014, s. 47-48.

Funkcje sub specjalnych RP w wietle regulacji prawnych 137

ZN nr 110 Seria: Administracja i Zarzdzanie (37) 2016

jakie peni w systemie. Wrd nich wyrniamy funkcj informacyjn, majc na celu rozpoznawanie zagroe oraz zabezpieczenie procesu decyzyjnego w obsza-rze bezpieczestwa, funkcj procesow, polegajc na ciganiu sprawcw prze-stpstw generalnie skierowanych przeciwko strukturom pastwa i jego interesom ekonomicznym, a take funkcj kontrolno-ochronn ukierunkowan na ochron zasobw informacyjnych pastwa, jego porzdku konstytucyjnego i potencjau gospodarczo-ekonomicznego, jak rwnie przeciwdziaanie szpiegostwu i terrory-zmowi. Funkcja informacyjna

W analizie ustawowych zada sub specjalnych niewtpliwie zasadnym jest przyjcie perspektywy historycznej, uwzgldniajcej tradycj ich funkcjonowa-nia. Zasadniczym elementem w takim ujciu z pewnoci jest informacja i znacze-nie, jakie jej posiadanie miao w przeszoci i ma obecnie dla waciwego funkcjo-nowania organizacji pastwowej. Bez wzgldu na epok i funkcjonujcy system polityczny immanentn potrzeb pastw jest zapewnienie organom wadzy wiedzy niezbdnej do prowadzenia skutecznej polityki oraz informacji o potencjalnych zagroeniach. Wiedza taka jest niezbdnym czynnikiem dziaa instytucji pastwa na rzecz szeroko pojtego bezpieczestwa oraz warunkuje sprawny przebieg procesu decyzyjnego w dziedzinie bezpieczestwa. Zadania pozyskiwania takich informacji i przetwarzania ich w rzeteln wiedz powierzane s subom wywiadu i kontrwywiadu.

Znaczenie posiadania przez organy decyzyjne przewidujcej wiedzy pod-krelane byo ju przez staroytnego chiskiego stratega Sun Tzu9. W epoce in-formacyjnej staje si ona warunkiem sine qua non zapewnienia bezpieczestwa pastw i spoeczestw. Wobec powyszego mona mwi o funkcji informacyjnej sub specjalnych, ktra jest wyznacznikiem odrniajcym je od innych instytucji systemu bezpieczestwa pastwa. Z pewnoci funkcja informacyjna jest zasad-niczym wektorem dziaania sub wywiadowczych zorientowanych na ochron bezpieczestwa zewntrznego kraju. W Polsce rol tak peni Agencja Wywiadu i Suba Wywiadu Wojskowego.

W literaturze spotyka si opinie na temat oglnych, uniwersalnych obszarw zada realizowanych przez suby wywiadowcze. Zdaniem Mirosawa Minkiny s to:

wsparcie polityki zagranicznej i polityki bezpieczestwa pastwa,

monitorowanie traktatw i porozumie midzynarodowych,

wsparcie planowania obronnego i operacyjnego si zbrojnych,

wykrywanie i przeciwdziaanie dziaaniom za granic zagraajcym bezpieczestwu pastwa i sojuszy,

informacyjne wsparcie gospodarki (wywiad ekonomiczny),

walka informacyjna (walka cybernetyczna oraz manipulacje medialne)10. Zasadniczym polem dziaania wywiadu jest obszar informacyjny, ale zda-

niem cytowanego powyej autora, suby wywiadowcze mog wykonywa rwnie

9 Zob. Sun Tzu, Sztuka wojny, Wydawnictwo Przedwit, Gliwice 1994. 10 M. Minkina, Wywiad w pastwie wspczesnym. Rozprawa habilitacyjna, Wydawnictwo AON, War-szawa 2011, s. 94-117.

138 T. Ku

Seria: Administracja i Zarzdzanie (37) 2016 ZN nr 110

zad