Neolit Na Podrucju BiH

Embed Size (px)

Text of Neolit Na Podrucju BiH

Neolit na podrucju BiH(skripta)

Uvod:Dva neolitska kompleksa u Evropi:I-

II-

mediteranski kompleks-u koji ubrajamo evropska poluostrva i nesto prostora u njihovoj pozadini.On je okarakterisan tzv.impresso,odnosno cardium impresso keramikom ( ukrasenom utiskivanjem prstom,rubom skoljke ili nekim odgovarajucim predmetom ), zatim bojenom i monohromnom keramikom.On obiluje jos i bogatstvom plasticnih figura,pretezno zenskih figura raznih domacih zivotinja. -Starcevo-Vinca Srbija,Danilo-Hvar na Jadranu i dr. srednjovjekovni kompleks-u koji,pored srednje Evrope spada i dio zapadnog Podunavlja.Ovaj kompleks okarakterisan je poluloptastim koricnim,biokoricnim i kruskolikim vazama,dok u ornamentici dominiraju linije,trake i ubodi.

Izmedju ova dva glavna evropska kompleksa prostire se i jedan dosta sirok prelazni pojas,u kojem dolazi do mijesanja neolitskih kulturnih elemenata. BiH pripada sjeverozapadnom Balkanu.Pri tome,Hercegovina ulazi u cjelini u mediteranski,dok Bosna pripada prelaznoj zoni,jer se u Bosni tokom neolitskog doba susretali i mijesali kulturni elementi iz obje velike evropske zone,tzv.mijesani stilovi na bosanskom tlu. Tri faze istrazivanja neolita: 1) austrougarski period-Butmir kod sarajeva 1893/96. god. 2) pripada staroj Jugoslaviji-neolitsko naselje Donje Mahale 1924.,kod Kaknja 1933. usce Zgoscanskog potoka u rijeku Bosnu,Turbe kod Travnika 3) poslije oslobadjanja zemlje-Nebo u dolini Bile kod Travnika (neolitska grupa),Lisicici kod Konjica (1952-1954.god. jadransko neolitska kultura),Zelena pecina na izvoru Bune kod Mostara 1955.,Gornja Tuzla (starcevacka neolitska grupa),Arnautici kod Visokog,Obre kod Kaknja,Mostre kod Visokog itd. Dvije neolitske oblasti u BiH: -prvu sacinjava Bosna,sa svojim vise centralnobalkanskim i kontinentalnim kulturnim elementima (ali i mijesanim stilovima) -drugu Hercegovina ciji neolit ima potpuno mediteranski karakter

Stariji neolitNjemu pripadaju donji stratumi u Gornjoj Tuzli,Obrima I,Zelenoj pecini,Ravlica pecina,Zukovackoj pecini,Cairu kod Stoca i na Vukovim njivama. Naselja u Gornjoj Tuzli i Obri I nalaze se u Bosni,a dok Zelena pecina i Ravlica pecina u Hercegovini.

Kasno Starcevo 5750.god.pr .e. . Starceva grupa (Gornja Tuzla)-naselja su uglavnom bila locirana na malom uzvisenju pored velikih ili malih rijeka. Kuce iz ovih perioda bile su cetvrtaste i izgradjene na povrsini zemlje.Posebno interesovanje izazivaju ostaci poda od jedne ovakve kuce.Taj pod je bio izgradjen od manjih kamenih ploca,a iznad njega su bili komadi crvene pecene ilovace od zidne konstrukcije i nesto izgorjelog drveta. Naselje Obre I-obuhvatalo je povrsinu od 500 kvadratnih metara,gdje su gradjene neke slabije nastambe.U zivotnim uslovima nam pruzaju jedino ostaci od tri ognnjista ( izgradjeni od kamenih ploca,oblutaka i premoza ilovace i od nekoliko zvrnjista) Zelena iRakovicka pecina-stanovnici ove dbije pecine koristili su razne pecinske zaklone U hercegovackim naseljima glavna karakteristika predstavlja tzv.impresso keramika. Svojstva keramike iz Gornje Tuzle (STARCEVACKI KERAMICKI ELEMENTI) a) tri osnovne vrste keramickih posuda:gruba,monohromna polirana i slikana kermaika. b) na posudama dominiraju oblici:polukuglaste,kuglaste posude sa jacom profiliranom obradom i kuglaste posude sa kracim cilindricnim vratom. c) na gruboj keramici vanjska povrsina je najcesce ukrasena otiscima nastalim od povlacenja prstom-BARBOTINE TEHNIKA ili utiscima prsta i nokta (impresso tehnika) d) bojena keramika ima obicno crvenkast ili sivosmedj premaz,dok su cisto geometrijski ukrasi (okomite ili cikcak linije,meandri i sl) izvedeni tamnom ili rjedje-sasvim crnom bojom. *Iskljuciva upotreba pravolinijskih bojenih ornamenata izvedenih u tamnoj bojiodredjuje pripadnost ove keramicke robe u okviru starcevacke grupe. Naselje Obre I Pripada takodjer starcevackoj neolitskoj grupi.Keramicki elementi ovdje su prilicno naglaseni i kombinovani sa nekim elementima jadranske cardium-impresso kulture. Postoje 3 osnovna keramicka izraza: a) barbotinska i druga gruba keramika b) bojena keramika (pehari,zdjele na prstenastoj nozi itd) c) monohramna keramika (konicne i poluloptaste solje,biokonicne zdjele) JADRANSKI KERAMICKI ELEMENTI-posude sa mnogo manjim stijerkama,a povrsina im je tamne i tamnosmedje boje. Zelena pecinaNema posuda sa slikanim ornamentima (razlika u odnosu starcevacke grupe). Dvije vrste keramickih izradjevina:

gruba monohramne,polirane posude Ovdje razlikujemo tri vrste motiva: a) utisci prsta i nokta-circummediteranskim motivima b) motivi,klasa i tzv.motivi stipanja c) motivi koji se upotrebljavaju ugl.u zapadnom mediteranskom prostoru,a to su: motivi koji oponasaju pletene kosare ili su izvedeni jednom posebnom vrstom skoljke,gusto zigosani polukrugovi i dr.motivi Pavlica pecina-dominira gruba keramika sa utscima prstiju ili nokta,skoljke ili neki zasiljeni predmet,ali nije nepoznata keramika sa dobro uglacanom povrsinom i zigosanim ukrasima. Kult mrtvih-stariji neolit Obri I- u stratumima otkriveno je osam grobnih cjelina.Ugl. kosti su pripadali djeci.Cetiri groba su sadrzavala kompaktnije dijelove djecijih kostura (dojencadi) u zgrcenom polozaju,a ostala 4 slucaja-rasute djecije kosti sa zivotinjskim kostima i nekim predmetima zajedno.Tako se dobio najstariji tumulus u BiH.Sa uspravnim plocama zatecena su jos dva uredjaja:uz prvi je stajao nakit od morske skoljke,a uz drugu-3 kamene sjekire i 1 ukopana posuda. Zelena pecina-uz istocnu stijenu potpecinskog prostora nadjene su kosti lubanje i udova jedne ljudske individue.Prema antropoloskim nalazima rado se o djetetu od 5 godina.Najvjerovatnije je da se u Obrima I i Zelenoj pecini radio o kultnom zatrovanju djece,radi prospenteta?(ne kontam Edinu ovdje xD) buduceg naselja.

Srednji neolitU srednjem neolitu,svoj zivot pocinju kakanjska i vincarska grupa,a kasnije i butmirska grupa (zapocinje u srednjem neolitu,a svoj vrhunac dozivljava u mladjem neolitu). Najznacajnija nalazista kakanjske neolitske grupe su: Obre I,Kakanj i Arnautovic. *U Obrima I ( III i IV stratum)otkriveni su ostaci od 5 stambenih objekata.Bili su to cetvrtaste kuce na povrisni zemlje,a jedna od njih je imala dvije prostorije (od oko 60 kvadratnih metara).Podnice kuca bile su od nabijene ilovace ili od tanjih kamenih ploca ili od oba materijala.Kucni temelji su bili izgradjeni od kamena,na uglovima su

ustanovljene jame od stubova,a zidovi su bili izgradjeni od drveta ili ilovace.Svaka kuca je imala svoje unutarnje ognjiste. *Stanovnici naselja u Kaknju gradili su velike zamunicke nastambe.Jedna kuca je bila dugacka oko 50 m,a siroka 5 m.Ukopane blizu 1 m u zemlju zdravicu.Drveni pleter i lijep od ilovace sluzili su za izgradnju zidnih konstrukcija.Nesto dalje od dugacke kuce otkriven je citav niz malih,ljevkastih jama,koje su sluzile kao ostave. *Naselje u Arnautovicima-nisu gradjene zemunicke kuce kao u Kaknju,nego kuca na povrsini zemlje,cije su uglove nosili masivni stubovi ukopane u duboke jame.Bile su velikih dimenzija. Ova neolitska grupa ima dosta originalan stil keramickih izradjevina,sto cini jedinstven primjer u Bosni.Ti elementi su:a) nesto uprostena barbotinska i impersso,gruba keramika( starijafaza),dok u

srednjoj fazi ovaj keramicki tip ustupa mjesto obicnoj gruboj keramici (trbusasti lonci sa cilindricnim vratom,obicni zaobljeni lonci i konicne zdjele). b) Monohramna keramika-uglacane povrsine,sivkastosmedje,smedje,tamnosive boje;oblici:polukuglaste solje,razne vrste tanjira i zdjela,tzv. Vaze tulipanskog oblika i vaze na visim,zvonolikim nogama;zadnja faza: crnoglacana keramika c) Kultne posude na cetiri zadebljane noge,sa sirokim kosim otvorom i velikom drskom iznad ovog otvora.Unutarnji dio obojene su crveno,nanesena poslije pecenja posude(Rinearni motivi? ) d) U ornamentalnom pogledu smjenjuju se plasticni i urezani motivi (izvedeni dosta plitkim urezima) u obliku stratigranih traka,trouglova i rombova na nogama ritona (kultnih posuda) urezani motivi bodljikave zice. Kulturnu nepoznanicu predstavljaju ritoni na cetiri noge.Ove posude su karakteristicne za jadransko podrucje ( daniltska grupa ). U materijalnoj kulturi kaknjske grupe veliku ulogu su igrala kostana orudja,posebno sila i spatule (jedna vrsta kasika). Najbrojnija neolitska grupa u Bosni bila je vincarska grupa.Jama Vinca smjestena na Dunavu juzno od Beograda,sve do danas ostala je glavno nalaziste ove neolitske skupine.U hronoloskom smislu ona je zaprema vjerovatno srednje i kasno neolitsko doba. Vincarska grupa u Bosni zaposjedala je prostor izmedju rijeke Drine-Save-Bosne i Usore-podrucje sjeveroistocne Bosne.U pocetku je bilo tek nekoliko naselja ( Gornja Tuzla,Varos kod Kaknja),ali tek kasnije dolazi do formiranja mreze naselja.U Bosni se razlikuje nekoliko tipova naselja vincanske grupe: 1) naselja u obliku tzv. telova-ravnicarski predjeli sjeveroistocne Bosne 2) sojenicka naselja u Tuzli 3) naselja na istaknutim brezuljcima-na brezuljcima uz rijeku Bosnu i Usoru

*Prvom tipu naselja pripadaju : Varos kod Koraja,Grbaca kod Slatine(Bosanski Samac),Matic kod Tolise (Donja Mahala) i dr.Najstarije i najdugotrajnije tel naselje je ono u Varosi.Ono je bilo nastanjeno tokom citavog srednjeg i mladjeg neolita.Naselje u Maticu osnovano je krajem srednjeg i mladjeg neolita,a ono u Gubaci pripada iskljucivo kasnom periodu vincanske grupe.Pokazalo se da su kuce u Varosi bile gradjene u polukrug,uz rubni dio tela,da je srediste tela bilo dosta slobodno. *U okviru jednog dijela grada Tuzle,leze ostaci sojenickog naselja,koje pripada vincanskoj grupi.Prilikom istrazivanja u temeljima za izgradnju jedne velike kuce,izradjeni su ostaci debelih drvenih stubova,koji su nosili platformu za izgradnju kuce.Zemljiste na kojem je bilo sojenicko naselje bilo je mocvarno( tu su velika lezista podzemne slane vode- II tip). *Trecem tipu naselja pripadaju: Vinogradine i Sije u dolini Bosne,Debelo brdo i Malo brdo u dolini Usore,nes