Visible learning

  • View
    40

  • Download
    3

Embed Size (px)

Transcript

Wielka Brytania

United kingdomof great britain and northern irelandWielka Brytania

2

Pooenie i podzia administracyjnyW skad Wielkiej Brytanii wchodz: Anglia, Walia i Szkocja pooone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Pnocna leca w pnocnej czci wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje si jedyna granica ldowa Zjednoczonego Krlestwa z innym pastwem Irlandi. Poza ni Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i pnocy, Morze Pnocne na wschodzie, kana La Manche na poudniu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Wielka Brytania posiada kilkanacie terytoriw zalenych, niewchodzcych w skad Zjednoczonego Krlestwa:Dependencje Korony brytyjskiej (Guernsey, Jersey i Wyspa Man)Brytyjskie terytoria zamorskie: Akrotiri, Anguilla, Bermudy, Brytyjskie Terytorium Antarktyczne, Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego, Brytyjskie Wyspy Dziewicze, Dhekelia, Kajmany, Falklandy, Georgia Poudniowa i Sandwich Poudniowy, Gibraltar, Montserrat, Pitcairn, Turks i Caicos oraz Wyspa witej Heleny, Wyspa Wniebowstpienia i Tristan da Cunha.

Geografia pooenie i powierzchnia Kraj zajmuje przewaajc cz archipelagu Wysp Brytyjskich, ktry liczy cznie ok. 5500 wysp, z czego 140 zamieszkanych. Najwiksze z nich to: Wielka Brytania, Irlandia, Hebrydy, Szetlandy, Orkady, Anglesey oraz Wight. Znaczna cz powierzchni kraju ley na gwnej wyspie o powierzchni 230 tys. km, oddzielonej od kontynentu europejskiego kanaem La Manche i Cienin Kaletask.

Wielka Brytania ma powierzchni okoo 245 tys. kmRozcigo poudnikowa kraju wynosi 1224 km, a rwnolenikowa 865 km. Sama wyspa Wielka Brytania ma okoo 950 km dugoci, a jej rednia szeroko wynosi 300 km.Linia brzegowa cakowita wynosi 12 429 km. Dugo granicy ldowej z Irlandi to 360 km.

Uksztatowanie powierzchniWybrzea s przewanie klifowe, strome, zwaszcza po zachodniej stronie Pwyspu Kornwalijskiego, gdzie sigaj 200 m wysokoci, podobnie w Szkocji i w pnocno-zachodniej Anglii. We wschodniej i poudniowej Anglii wybrzea s paskie, akumulacyjne.

Amplituda pyww u wybrzey Wielkiej Brytanii wynosi: 14 m w Kanale Bristolskim, ponad 8 m przy ujciu rzeki Mersey do Zatoki Liverpoolskiej, ok. 6 m w estuarium Tamizy i 1 m u pnocnych wybrzey Irlandii Pnocnej.

Wielk Brytani mona podzieli na dwie strefy: nizinn na poudniu i wyynno-grzysta na pnocy, z tym e obszary grskie znajduj si take w Walii i Kornwalii. Najwyszy szczyt caego kraju to pooony na pnocy, w pamie Grampianw, Ben Nevis (1343 m n.p.m.) rodkowa i poudniowa Anglia to kraina nizinna poprzecinana licznymi pasmami wzgrz. Pwysep Kornwalijski cechuje si rozlegymi wzniesieniami kopulastymi, z ktrych najwyszy szczyt Dartmoor osiga 621 m n.p.m.

KLIMATWielka Brytania ma klimat umiarkowany ciepy, wybitnie morski.

rednia temperatura w styczniu w Wielkiej Brytanii jest nieco wysza od zera: waha si od 1-2 C w centrum Szkocji do 5 C w Kornwalii. W wyniku dziaania adwekcji morskiej temperatura zim moe doj nawet do 17-18 C w pnocnej Walii, natomiast w wyniku dziaalnoci fenw w pnocnej Szkocji temperatura moe wynie nawet 22 C.Temperatura w lipcu wynosi na og od 15 C w Szkocji przez 16-17 C na wybrzeach do 20 C w centrum wyspy.

Opady s obfite i wystpuj w cigu caego roku, jest to cecha wyrniajca Wielk Brytani. Deszcz jest zjawiskiem wystpujcym niemal codziennie, zwaszcza na grskich terenach Szkocji. rednia roczna suma opadw wynosi od powyej 3000 mm w grach Szkocji do 1000 mm w zachodniej Anglii i okoo 700 mm we wschodniej Anglii. Okoo 60% opadw przypada na okres od padziernika do stycznia, najsuchsz por roku jest wiosna.

Czci Wielkiej Brytanii dziel sina wasne jednostki administracyjne:

Anglia 9 regionw, 83 jednostki administracyjne poziomu hrabstwa (hrabstwa metropolitalne, hrabstwa niemetropolitalne i unitary authorities) Szkocja 32 jednostki administracyjne (council areas) o statusie unitary authority Walia 22 jednostki administracyjne (hrabstwa, miasta i county boroughs) o statusie unitary authority

Irlandia Pnocna 11 dystryktw o statusie unitary authority.

Herb i hymn wielkiej brytanii

HYMN: God Save The Queen

God save our gracious Queen,Long live our noble Queen,God save the Queen:Send her victorious,Happy and glorious,Long to reign over us:God save the Queen.

O Lord, our God, arise,Scatter thine enemies,And make them fall.Confound their politics,Frustrate their knavish tricks,On thee our hopes we fix,God save us all.

Union jack

Strefy czasowe w europie

LudnoLiczba ludnoci Wielkiej Brytanii w 2011 r. wynosia 63 182 000.83,9% ludnoci (53 012 456) zamieszkiwao Angli,8,4% (5 295 000) Szkocj,4,8% (3 063 456) Wali,2,9% (1 810 863) Irlandi Pnocn

Wspczeni Brytyjczycy wywodz si przede wszystkim z rnych ludw, ktre osiedliy si w Wielkiej Brytanii przed XII wiekiem Celtw, Rzymian, Anglosasw i Normanw. W Wielkiej Brytanii mieszkaj take liczne grupy stosunkowo niedawnych imigrantw z Afryki, Azji i Europy Wschodniej. Ogln liczb obcokrajowcw szacuje si na ok. 7-8 mln.

Najwiksze miasta:

1. Londyn8 372 0912. Birmingham970 8923. Glasgow629 5014. Liverpool469 0175. Leeds443 2476. Sheffield439 866Edynburg430 082

Bristol420 5569. Manchester394 269

10. Leicester330 574

religiaW badaniu British Social Attitudes Survey respondenci okrelili nastpujc przynaleno do grup wyznaniowych:

chrzecijastwo 45%, w tym:anglikanizm (Koci Anglii) 21%katolicyzm 8%prezbiterianizm (Koci Szkocji) 2%metodyzm 1%islam 3,5%hinduizm 2%judaizm 0,8%sikhizm 0,4%brak religii 46%

Zaledwie 7% Brytyjczykw uczestniczy w naboestwach co najmniej raz w tygodniu, a 60% nigdy lub prawie nigdy nie odwiedza kociow. Liczne witynie i kocioy s odsprzedawane pastwu, instytucjom publicznym lub prywatnym przedsibiorcom, a nastpnie przerabiane na sale konferencyjne, galerie, hotele lub dyskoteki. Bardzo wyrany jest rwnie systematyczny spadek chrztw i maestw sakramentalnych.

Ustrj politycznyWielka Brytania jest monarchi parlamentarn z rzdem odpowiedzialnym przed parlamentem. Stolic pastwa jest Londyn. Obecnym monarch brytyjskim jest krlowa Elbieta II, ktra zasiada na tronie w 1952 i zostaa koronowana w 1953. Dzisiaj jej funkcje s gwnie ceremonialne, a rzeczywiste rzdy spoczywaj w rkach premiera.

Wielkiej Brytanii nie ma konstytucji w sensie formalnym. System prawny dzieli si na prawo ustawowe oraz prawo precedensowe.

Wielka Brytania jest bardzo scentralizowanym pastwem, w ktrym Parlament Westminsterski zajmuje si wikszoci spraw politycznych. W ostatnich latach jednak kady z krajw, wchodzcych w skad Wielkiej Brytanii poza Angli, otrzyma wasne organy rzdowe, zajmujce si sprawami lokalnymi.

Brytyjska scena polityczna jest zdominowana przez dwa ugrupowania polityczne: Parti Konserwatywn i Parti Pracy.

Krlowa Elbieta II Ksie Filip Mountbatten (Elbieta Aleksandra Maria Windsor) Aut. Joel Rouse/ Ministry of Defence Aut. Allan Warren

Wielka brytania w unii europejskiejW 1946 w Zurychu Winston Churchill przedstawi koncepcj powrotu idei Kalergiego i Brianda, ktre zakaday instytucjonalizacj procesu integracji europejskiej. Wedug pomysu Churchilla pierwszym krokiem do utworzenia Stanw Zjednoczonych Europy miao by powoanie swego rodzaju Rady Europy.

W zwizku z niechci do oddawania czci suwerennych uprawnie na szczebel ponadnarodowy Wielka Brytania nie przystpia do nowych struktur integracyjnych (Euratom i EWG) powoanych w 1957 przez traktaty rzymskie.3 maja 1960 z inicjatywy Wielkiej Brytanii doszo do powoania Europejskiego Stowarzyszenie Wolnego Handlu.

Rozwj gospodarczy w pastwach EWG w latach 19571960 okaza si szybszy ni w Wielkiej Brytanii. Skonio to premiera Harolda Macmillana do zoenia w 1961 wniosku o przyjcie do Wsplnot. Spotkao si to z przychylnym przyjciem pastw Beneluksu, jednak napotkao na opr prezydenta de Gaullea. Obawy francuskie wizay si z inn struktur rolnictwa w Wielkiej Brytanii, silnymi wpywami proamerykaskimi w brytyjskiej oraz potencjaln konkurencj o przywdztwo polityczne we Wsplnotach

Negocjacje nad wczeniem nowych pastw do kontynentalnych struktur integracyjnych rozpoczy si w czerwcu 1970, 1 stycznia 1973 roku Wielka Brytania, wraz z Dani i Irlandi, staa si czonkiem Wsplnot.Wielka Brytania nie przystpia do strefy Schengen. Jest take jednym z trzech pastw dawnej pitnastki, ktre nie weszy do strefy euro. Mieszkacy dwunastu brytyjskich terytoriw zamorskich posiadaj obywatelstwo Unii Europejskiej. Cakowicie poza UE znajduj si natomiast dependencje Korony brytyjskiej Wyspa Man oraz lece u wybrzey Francji Wyspy Normandzkie.

23 czerwca 2016 w referendum cz brytyjskich obywateli opowiedziao si za opuszczeniem Unii Europejskiej przez Zjednoczone Krlestwo. Proces stopniowego wychodzenia z Unii ma rozpocz si w marcu 2017 roku.

Jzyk angielskiAngielski jest jzykiem zachodniogermaskim, ktry wzi swj pocztek z anglo-fryzyjskich dialektw przyniesionych do Brytanii przez germaskich osadnikw i rzymskie wojska z terenu obecnych pnocnych Niemiec i Holandii.

Na pocztku, jzyk staroangielski by mieszan grup dialektw, obrazujc rnorodne rda anglosaskiej ludnoci wczesnej Anglii. Jeden z tych dialektw, pny zachodniosaski, w kocu zyska przewag. Pierwotny staroangielski nastpnie by pod wpywem obcym ze wzgldu na dwie fale inwazji. Pierwsza to inwazja wikingw, zdobyli oni i skolonizowali czci Brytanii w smym i dziewitym wieku. Druga to inwazja Normanw w XI wieku. Mwili oni jzykiem starofrancuskim i rozwinli anglo-normask odmian jzyka angielskiego. Te dwie inwazje spowodoway, e angielszczyzna staa si do pewnego stopnia jzykiem mieszanym.

Kontakty ze Skandynawami zaowocoway zauwaalnym gramatycznym uproszczeniem i leksykalnym wzbogaceniem anglo-fryzyjskiego rdzenia angielszczyzny; pniejsza normaska okupacja prowadzia ku przeszczepieniu do rdzeni