Genetika - Pitanja i Odgovori

  • View
    85

  • Download
    5

Embed Size (px)

DESCRIPTION

pitanja i odgovori iz opste genetike

Text of Genetika - Pitanja i Odgovori

Juki Benjamin

pJUKI BENJAMINGENETIKA- pitanja i odgovori - UMARSKI FAKULTET U SARAJEVUSadraj

31. OSNOVE GRAE STANICE I KROMOSOMA

102. OPA GENETIKA

254. SPOL I SPOLNO VEZANO SVOJSTVO

275. PRISUTNI OBLICI VARIJABILNOSTI U PRIRODI

316. IZVANKROMOZOMSKO ILI EKSTRANUKLEARNO NASLJEIVAJE

327. OPLEMENJIVANJE BILJAKA

358. SJEMENSKE PLANTAE

3710. METODE I TEHNIKE KONZERVACIJE GENA

1. OSNOVE GRAE STANICE I KROMOSOMA

1. to su eukariotski, a to prokariotski organizmi?

Eukoriot je organizam ije stanice imaju jezgru i druge organele vezane za staninu membranu, za razliku od prokariota poput bakterija koje nemaju ta svojstva. Gljive, alge, protozoa, vie biljke i ivotinje pripadaju eukariotima. U prokariotskih organizama evolucija nije dovela do diferencijacije u samoj stanici tako da nasljedna informacija u obliku DNK nije izolirana u jezgri nego je slobodna u citoplazmi.

2. Navedite grau i strukturu biljne stanice.

Tipina biljna stanica sastoji se iz ivog sadraja protoplasta koji je okruen staninom membranom. Protoplast je glavni dio ive stanice i obuhvata ove komponente, ili bolje reeno, organele: citoplazmu, jezgru, plastid, mitohondrije, endoplazmatski retikulum, Goldijev aparat, lizosome, ribosome i dr. Stanice se grupiraju u dvije grupe: praenhimske i prozenhimske. Stanica ima tri osnovne dimenzije: duinu, irinu i visinu tako da parenhimske stanice imaju priblino jednake dimenzije a prozenhimske odlikuje vea duina od irine te zailjeni vrhovi.

Promjer stanica se kree od 10 do 100 m.3. Kakva je uloga mitohondrija, ribozoma i Goldijevog aparata u stanicama prokariotskih i eukariotskih stanica?Mitohondrije su male stanine organele koje se pojavljuju u svakoj eukariotskoj organeli. Najee su elipsasta, trakasta ili diskolika tjelaca obavijena dvojnom opnom, untarnjom i vanjskom. Mitohondrije su najvaniji izvori energije u stanicama i sadravaju enzime. Ribosomi predstavljaju mjesta sinteze bjelanevina na kojoj dolazi do prevoenja mRNK sintezom aminokiselina u bjelanevine. Uloga Goldijevog aparata je sinteza odreenih sekreta, izdovjene vezikule na periferiji aparata sadre hemicelulozu te putuju prema periferiji stanice, gdje prenose hemicelulozu za izgradnju stanine ploe za vrijeme diobe.Endoplazmatski rerikulum predstavlja sistem kanala, vezikla i cisterni, meusobno povezanih u citoplazmi.4. Koja je uloga kloroplasta kod biljaka?

Kloroplasti sadre genetiki materijal, cirkularnu molekulu DNK sa oko 110 gena. Glavna im je uloga prevoenje svjetlosne energije u hemijsku, sposobni su da asimiliraju CO2, da sintetiu ATP, saharozu, proteine, lipide. U njima se, takoer, odvija biosinteza hlorofila i karotenoida.

5. Koje organele su nosioci nasljednih informacija?

DNK. Jedro, a jezgra je osnovna stanina struktura u kojoj su smejteni nosioci nasljednih informacija.

6. ta su to kromosomi?

Kromosomi su najvanije komponente jedra i van diobe elije. Oni su nosioci nasljednih imbenika i gena.

7. Kakva je graa kromosoma?

Kromosom se sastoji od tankih mikroskopski vidljivih niti tvz. kromatide koje se u samoj profazi pojavljuju u obliku spirala, dok su u kasnoj profazi i metafazi te spirale stisnute.

Kromatide (kromoneme) su obavijene konastim nistima bjelanevine, nazvanom matriks.

8. Kakva je razlika izmeu kariotipa, kariograma i idiograma?

Nakon to se kromosomi oboje, pod mikroskopom vidljivi skup kromosoma nazivamo kariotipom. Ako se ti kromozomi fotografiraju, izreu i sloe po veliini, dobiva se ureeni prikaz kromosomskog kompleta, koji se naziva kariogram. Radi bolje preglednosti i lake analize kromosoma, njihov prikaz moe biti i ematski, te se u tom sluaju naziva idiogram.

9. Kakva je kemijska graa kromosoma?

Veliki dio mase kromosoma ine histonski i ne histonske bjelanevine (aminokiseline), kromatin (kompleks DNK, bjelanevine, male koliine RNK), odnosno tri grupe makromolekula.10. ta je to nukleoproteinski kompleks?

DNK i histoni ine nukleoproteinski kompleks koji se sastoji od 60 90% kromosoma dok RNK i ostali proteini ine znatno manji kompleks.11. Kako smo podjelili RNK i koja je njihova uloga u stanici?

Prema ulozi u stanici, RNK molekule svrstavaju se u tri glavne skupine: informacijske mRNK, ribonokleinske rRNK, i transportne tRNK. Uloga RNK je prenoenje genetike informacije i sinteza bjelanevina i veze aminokiselina u citoplazmi.

12. Koji je znaaj bjelanevina u stanici?

Slue sa sva deavanja u stanici: rast, razvoj i predstavljaju primarne katalizatore. Uestvuju u strukturi kromosoma i grupirane su dvije skupine: histonske i nehistonske. Histoni su temeljne bjelanevine vrlo bogate aminokiselinama. Nehistonske bjelanevine su obuhvaene velikim brojem vrlo heterogenih bjelanevina. Glavna uloga histonskih bjelanevina jest pakiranje DNK molekula koja u diploidnoj jezgri moe biti duga 1 m.13. Kakva je struktura i uloga DNK?

DNK je dvostruka spirala koja se sastoji od etiri nukleotidne baze: adenin, citozin, guanin, timin, dezoksiriboze i fosfata. DNK je nosilac nasljednog materijala u veine organizama.

14. Koja je struktura i uloga RNK?

Sve RNK molekule nastaju u procesu prepisivanja informacije s DNK molekule ugradnjom odgovarajuih ribonukleotida na DNK matricu koja se prepisuje. U sastav nukleotida RNK molekule ulaze etiri baze: adenin, guanin, citozin i uracil , te pentozni eer, riboza i fosfatna kiselina. Raspored nukleotida na molekuli RNK odreuje njihovu primarnu strukturu.

15. Kako se prenose genetike informacije iz jezgre u citoplazmu?Prenose se preko informacione RNK, koja nastaje prepisivanjem onih dijelova molekule DNK koji sadravaju ifru o rasporedu aminokiselina, a koje se trebaju ugraditi na odgovarajuoj poziciji sintetizirane bjelanevine tijekom translacije.16. ta je to kariotip?

Izgled kromosoma vrste, to podrazumjeva broj, veliinu i morfologiju kromosoma. U nekim sluajevima kariotip moe prenjeti informaciju o razlikama i odnosima meu vrstama.

17. Kako se analizira kariogram?

18. Zato se pojavljuju razlike izmeu stanica koje nastaju kao rezultat mejoske diobe, ali ne i izmeu stanica koje nastaju mitotskom diobom?U procesu mejoze dolazi do rekombinacije gena, dok u procesu mitoze dolazi samo do udvostruavanja stanice (nastanka dvije kerke stanice).19. Zato se razlikuju metafaza mitoze i metafaza mejoze I?

Razlikuju se po tome to se u metafaznoj ravnini mejoze I nalaze parovi kromosoma a ne pojedini kromosomi kao u mitozi.

20. Znaaj i pojam crossing overa?Reciprona razmjena nesestrinskih segmenata kromatida u paru homolognih kromosoma, a rezultira meusobnom rekombinacijom gena.

21. Kada dolazi do nastajanja diobenog vretena u staninij diobi?

Tijekom profaze formira se diobeno vreteno, bipolarna fibrilarna struktura, sastavljena od mikrotubula.22. Koje su razlike razdvajanja kromosoma u anafazi mitoze i anafazi mejoze I?U anafazi mitoze dolazi do redukcije kromosoma iz 2n u n dok u anafazi mejoze ne dolazi. U anafazi mejoze I sestrinske kromatide odvojenih kromosoma ostaju povezane u centromerama, za razliku od mitoze u kojoj se sestrinske kromatide nakon anafaze razdvajaju.

23. Koje su razlike razdvajanja kromosoma u anafazi prve i druge mejotske diobe?

Kod anafaze mejoze I sestrinske kromatide odvojenih kromosoma ostaju povezane u centromerama. Dok tijekom anafaze mejoze II centromere se dijele i pucaju a kromatide odlaze na suprotne polove diobenog vretena. Jedna sestrinska Kromatida svakog kromosoma odlazi prema jednome, a druga prema drugom polu. Tako odvojene kromatide ve se mogu smatrati posebnim kromosomima, jer ce duplikacijom u interfazi nastati komplementarni dvokromatidni kromosmi.

24. Kako nastaju bivalenti?

Bivalent par homolognih kromosoma (univalenata) od kojih se svaki sastoji od dvije kromatide (dijade), pojavljuje se tijekom prve mejotike diobe, broj bivalenata je jednak je polovici broja kromosoma. U pod fazi zigotena homologni se kromosomi pribliavaju, procesi konjugacije, tj. formiranju sinapsisa koji se oituje u obliku bivalenata ili sparivanja. U metafazi I parovi su homolognih kromosoma bivalenti, postavljeni u ekvatorijalnoj ravni diobenog vretena.25. Objasnite kojoj fazi mitoze pripadaju sljedei periodi i njihov znaaj:

I. predsintetiki

II. sintetiki

III. postsintetiki

Interfaza (lat. inter = izmeu) je period elijskog ciklusa izmeu dve diobe. Ona je najdua faza u ivotu elije zato to se za vrijeme te faze obavljaju obimne pripreme za diobu. (cijeli elijski ciklus ljudskih elija traje 16-25 sati, od ega dioba traje oko 1 sat, a sve ostalo vrijeme je interfaza.)

Dijeli se na tri faze:1. presintetika (G1)2. sintetika (S)

3. postsintetika (G2).

Iz naziva ovih faza se uoava da je kljuna S-faza prema kojoj i ostale faze dobijaju imena. U svim fazama interfaze se odvija transkripcija RNK, neophodnih za sintezu proteina.Presintetika (G1 - od engleski the growth = rast) je period koji obuhvata, s jedne strane, rast elije do veliine koja odgovara datoj vrsti elija i, sa druge strane, procese koji pripremaju jedro da ue u S-fazu. Zbog rasta elije sinteza proteina u citoplazmi je u ovoj fazi vrlo intezivna. U ovoj fazi svaki hromozom se sastoji od jedne kromatide, odnosno jednog molekula DNK. Kod sisarskih elija ova faza traje 6-12 sati u zavisnosti od tipa elije.

Tokom sintetike (S-faze) u jedru se odvija udvajanje (replikacija) DNK. Svaki kromozom, koji je u prethodnoj G1 fazi imao 1 molekul DNK, na kraju S-faze izgraen je od dva molekula DNK (dve hromatide). U ovoj fazi se odvija i sinteza histona i dupliranje centriola (od jednog nastaju dva para centriola koji se u diobi rasporeuju na polove elije). Sintetika faza traje 6-8 sati.

Postsintetika faza je period u k