KULTUROLO KI KONTINUITET RELIGIJE

  • View
    241

  • Download
    4

Embed Size (px)

Text of KULTUROLO KI KONTINUITET RELIGIJE

  • 1

    UDK 2-1/-9.316

    Pregledni znanstveni rad

    KULTUROLOKI KONTINUITET RELIGIJE

    Mr. Lana Buri

    1

    Saetak

    U ovom radu se govori o sociolokom odredjenju religije, navodi da se teoloka definicija

    religije ipak razlikuje od socioloke, u tom smislu se istie razlika, i sa razliitih aspekata

    sociologije religije se pokuava pojam religije objasniti. Takodje, uzima se u obzir proces

    globalizacije (kao spoljanji faktor) i nalazi se opravdanje za naine na koje se religija mora

    mijenjati, pritom se nagovjetava (to jeste, zakljuuje) da se ne mora izgubiti religioznost, ali se

    govori i o riziku pojave ne prave religioznosti.U tom smislu, ovaj rad se bavi opisivanjem

    razliitih religija (od hinduizma do islama), uz prepoznavanje humanistikih i kulturolokih

    doslednosti u njima, kao i specifinosti, i stoga se dovode u vezu elementi monoteistikih religija

    i religija nerazvijenih drutava, sa religioznou u savremenom drutvu. Naglaava se

    kontinuitet religije kao autopoietskog fenomena,u tom smislu govori se o novim religijskim

    pokretima i o njihovim karakteristikama, odnosno o razliitostima medju njima koje variraju ali i

    o kontraverznoj prirodi novih religijskih pokreta sa akcentom na rizik zloupotrebe religije i

    doivljaja svetog na ne pravi nain.

    Kljune rijei religija, socioloko odredjenje religije, humanizam, novi religijski pokreti

    UVOD

    U ovom radu se ekplorie povezanost monoteistikih religija sa religioznou u savremenom

    drutvu, otkrivaju se novi oblici religioznosti koji se javljaju, i koji u oblicima podsjeaju na

    oivljavanje monoteistikih religija (kao i nekih nerazvijenih oblika religije).Stoga se govori o

    pojmu religije sa sociolokog aspekta (pri emu se razlikuje socioloka definicija religije od

    teoloke). Takodje se govori o vanosti prihvatanja religija, i o novim religijskim pokretima,

    njihovoj tipologiji, oni se opisuju kao posebne organizacije (pokreti), to su razliite

    organizacije, ne istog karaktera, ali medju njima se kriju oni religijski pokreti koji nisu pravi

    religijski pokreti (a to su oni pokreti u kojima se u nekoj mjeri zloupotrebljava odnos prema

    drutvenoj stvarnosti, svetom i uopte religiji). U tom smislu se govori o kontraverznoj prirodi

    novih religijskih pokreta, istie se da uloga sociologa religije e se ogledati sve vie, u tome, da

    sa etikog i sociolokog aspekta analiziraju nove religijske pokrete (i u kontekstu njihovih

    posledica), kao i da pomognu da se otvore nove perspektive posmatranja religije, i (iskustva)

    religioznosti u drutvu.

  • 2

    1 Mr Lana Buri, lana6b@yahoo.com.

    1. SOCIOLOKO ODREDJENJE RELIGIJE

    Religija nije samo odnos prema nadnaravnom ve je ona i odnos prema drugom, religija je i stvar

    elja, nastojanje za prijatnim osjeanjima, za onim to se nema a eli se imati, istovremeno ona

    ukljuuje uzimanje odredjenog sociolokog elementa (kod jedne religije je najvanija vjera u

    nadnaravno, kod druge religije je uenje, kod tree su rituali, dok se u teologiji religija

    doivljava kao metasocijalna) (Cvitkovi,1999:19), religija ima za posledicu i prepoznavanje

    razliitosti, ima kulturoloku vrijednost, ukljuuje i druge religije, njihovo prihvatanje. Religija

    nastaje u procesu socijalizacije, i ona je kao takva neodvojiva od kolektivnog identiteta.

    Nadnaravno ne mora imati socioloke karakteristike, ali sve to je religijsko je

    nadnaravno.(Dirkem), to govori da je ovjek zavistan, u sociolokom smislu, (i) na taj nain.

    ini se da sociologija religije koja prihvata metodoloki agnosticizam neopravdano ograniava

    sebe jer ne doputa mogunost da neka religijska ideja o nekom obliku stvarnosti ili njegovo

    objanjenje, moe da bude tano sa stanovita religije (Hamilton,2003:20). Ali, sociolog religije

    se bavi prije svega pitanjem uloge religije u drutvenim promjenama, da li religije podstiu

    promjene i kakav je njihov uticaj. Prema Marksu, ovjek je bie prakse koje praktinim ivotom

    stvara i mijenja uslove svog postojanja, ovjek stvara religiju, i religija ne stvara ovjeka, ali ini se da religija postaje sve vie materijalna, bez religioznosti, pa se postavlja pitanje da li ovjek

    zaista moe da pravi religiju i da li se religija sama namee drutvu. Sve religijsko je sveto. i u to vjeruju neki sociolozi religije, sveto je majka religije, preko svetog se ovjek povezuje sa

    nadnaravnim, pa stoga postoje razliiti svjetovni naini za izraavanje svetog.

    Religija ima najjee razvijen sistem vjerovanja, obiaja i rituala, simboli su sastavni djelovi

    religije (Davidov znak je simbol u idovskoj religiji, krst je simbol hrianstva, polumjesec je

    simbol u islamu). Od nastanka religije, obredi i uenja su bili glavni elementi koji su povezivali

    pojedince u moralnu zajednicu (pritom se personalna religija ne iskljuuje iz religije (Dirkem)), a

    u savremenom drutvu se vjeruje i bez rituala. Hinduizam nije samo religija ve je i filozofija,

    vjeruje se da u Indiji ima vie Bogova nego ljudi, i u (toj) religiji ne postoji centralizovani

    religijski subjekat. Ipak, kastinsko uenje prema kojem postoji slojevitost u gradjanstvu (u

    hinuizmu), koju ine brahmani (vodje religije), katrije, (vojne vodje), vajije, (poslovni ljudi) i

    udre koje su sluile, onemoguilo je da hinduizam postane svjetska religija (slino tome,

    dainizam zbog askeze nije postao svjetska religija).Odredjeni elementi hinduistikog uenja

    prisutni su i u novim religijskim pokretima, u smislu sinkretizma (joga, meditacija i sl).

    Hinduizam i dainizam su etike religije koje zastupaju vrijednosti kao to su potovanje ivota,

    neinjene nasilja u mislima, rijeima i djelima (Cvitkovi, 1999:64), to je upotrijebljeno kao

    Dirkem je u odredjenju religije izbjegavao izraz Bog, prema njemu postoji razlika izmedju svetog i profanog (dok je uz vjerovanje u nadnaravno razvijen pojam sveto)

  • 3

    poruka ili pravilo u odredjenim savremenim religijskim organizacijama. Budizam se razvio iz

    hinduizma, on je poznat kao religija po svojoj jednostavnosti, postao je jedna od tri svjetske

    religije, i u tom smislu vaan je kao religija za sociologiju religije, za sociologiju morala i

    sociologiju uopte (poseban znaaj budizma je u tome to je irio obrazovanje, i odbacio je

    neravnopranost ena). Budizam je religija bez Boga, prema njegovom uenju spasenje se trai i

    nalazi prelaskom neznanja u znanje (Nie je govorio da je budizam vrsta higijene, da je to

    religija za kraj svijeta (Cvitkovi, 1999:72)) U Aziji je budizam znaajan kao to je hrianstvo u

    Evropi, ponekad se javlja i u kontekstu davanja nacionalnog identiteta (budizam nije netrpeljiv

    prema drugim religijama, i zato je socioloki privlaan za drutvo) Vjeruje se da je kriza u

    kineskom drutvu upravo prevazidjena usvajanjem budizma (hrianstvo i islam nikada nisu

    privukle Kineze kao religije a razlog neprihvatanja hrianskih normi bio je u moralnoj vezanosti

    za organizaciju kineskog drutva koja se razvijala na osnovu budizma i konfuijanstva

    (eibovi, Refik, 1995:57)). Konfuijanstvo je religija intelektualaca a budizam je religija za

    sve (narodna religija), pritom izraeni intelektualizam u konfuijanstvu je ostao njegova

    karakteristika iako se kodeks morala odnosi na drutvene odnose (to jeste, na odnos u braku

    izmedju suprunika, odnose izmedju roditelja i djece, starije i mladje djece i medju prijateljima,

    takodje i etos je bio gradjanski). U tom smislu, idealan ovjek je imao dvije vrline, za humanost i

    osjeaj dunosti, i najvaniji zadatak su bili odnosi sa drugima, odnosno ispunjavanje obaveza

    prema drugim ljudima (porodica je bila sr drutva). Konfuijanstvo je zastupalo kult predaka i

    prirode, smatra se vaspitnom religijom, dok kao civilnu religiju ine je uenje, obredi, koji su i

    religijskog i konvencijalnog karaktera (to govori da nema suprotnosti izmedju svetog i

    profanog). Konfuije je kritikovao tradicionalne religije, smatrao je da ne postoji u drutvenom

    ivotu bilo ta od ega treba da se spasava, i to je uticalo da ovjek razvije odgovornost, istakne

    svoj identitet i posebnost, i da se religija doivi na vie humanistian nain u savremenom

    drutvu.Kao slina religiji konfuijanstvu, taoizam vjeruje da postoji jedna jedina iva stvar,

    nedjeljiva i besprekorna, kao i da je spoznati put smisao ivota (njegovi rituali se primjenjuju u

    Kini). Kao konfuijanstvo, i taoizam je takodje, nain ivota, a ne (nije) religija u tradicionalnom

    smislu.Krajem dvadesetog vijeka uvidja se da je konfuijanstvo i njegov povratak u Kinu,

    znaajno uticao na razvoj Kine (lamaizam je znaajno uticao na kulturu dijela Kine, Tibet).U

    Kini je prisutan djan budizam a u Japanu je budizam poznat kao zen budizam (vjernici zena

    imaju na svojim ledjima crte abe, simbol da ne mogu stajati na jednom mjestu). Religijska

    zajednica, i jedna od najuticajnijih, trenutno u Japanu je Soka gakaj, u njoj su hrabrost, vjernost i

    dostojanstvo etiki kodeks samuraja, ratnika, i na taj nain, uvaavanjem ovih vrijednosti ovjek

    vraa ili postie svoju posebnost. Kao japanska religija, intoizam razvija iskrenost kao

    vrijednost, (kao i sikhizam, koja je indijska religija) pritom vjerujui da je iskrenost indikator

    duhovnosti, i ona njeguje kult zajednitva, kao religija je vie orjentisana na zajednicu nego na

    pojedinca (a mijeanjem budizma sa intoizmom i ko