KONKURRENCA Në ShqipëRi

  • View
    221

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

  • 1

    KONKURRENCA N ShqipRi

    bROShUR iNFORMUESE

    REPUBLIka E shqIPRIsaUtoRItEtI I konkURREncs

  • 2KONKURRENCA NE ShqipERi

    Botuar nga:Autoriteti i Konkurrencs

    Prgatitn:Pajtim Melani, Ermal Nazifi, Ardita Shehaj, Miklovana Ymerali

    Prgatitja grafike:Erald LamjaVignette Marketing Agency

    KUJDES: Ky material sht hartuar nga Autoriteti Konkurrencs me qllim informimin e publikut mbi t drejtn e konkurrencs dhe zbatimin e tij n Shqipri. Ai nuk i drejtohet specialistve t konkurrencs dhe nuk ka asnj vler ligjore apo detyruese pr Autoritetin e Konkurrencs.

    Tiran, Nntor 2011.

  • 3

    hyrje

    N nj treg t lir, biznesi sht si nj loj ku duhet t konkurrosh. Por, ndonjher ndrmarrjet mund t tundohen q t shmangin konkurrencn ndrmjet tyre e t prcaktojn rregullat e tyre t lojs.

    Ndonjher nj lojtar i rndsishm n treg mund t prpiqet q t nxjerr, pak nga pak, konkurrentt nga tregu ose t pengoj hyrjet e konkurrentve t rinj n treg.

    Autoriteti i Konkurrencs sht si nj arbitr q vzhgon dhe ndrhyn nse lojtart nuk realizojn nj loj t barabart n treg.

  • 4

    Historiku i s drejts s konkurrencs n Shqipri

    Kush e zbaton ligjin pr mbrojtjen e konkurrencs?

    Autoriteti i Konkurrencs sht institucioni publik i ngarkuar nga ligji, pr t mbrojtur konkurrencn e lir dhe efektive n Shqipri. Ky institucion ka pr qllim t mbroj konkurrencn n vetvete, si nj e mir publike. N kt mnyr mbrojtja e konkurrencs efektive i shrben interesit publik. Ky ligj sht i zbatueshm n t gjith sektort e ekonomis, si dhe pr t gjitha ndrmarrjet, private dhe shtetrore, q ushtrojn veprimtarin e tyre n territorin e Republiks s Shqipris, si dhe pr ndrmarrjet q veprimtarin e ushtrojn jasht ktij territori, por pasojat e saj ndihen n tregun e brendshm.

    Puna e Autoritetit t Konkurrencs mbshtetet n tre shtylla kryesore q prcaktojn mbrojtjen e konkurrencs: marrveshjet e ndaluara (kartelet);

    Baza ekonomike e lindjes dhe e funksionimit t s drejts e konkurrencs n Shqipri ka filluar t zbatohet vetm pas ndryshimit t sistemit politik dhe dhe vendosjes s ekonomis s tregut, n fillimin e viteve 90.

    Megjithat ligji i par pr mbrojtjen e konkurrencs sht miratuar m 7 dhjetor 1995, Ligji Nr. 8044 Pr Konkurrencn. Me miratimin e ktij ligji fillon periudha e institucionalizimit t s drejts s konkurrencs n vendin ton. Miratimi i ligjit Pr Konkurrencn, mundsoi ngritjen e strukturs s par pr konkurrencn, at t Drejtoris s Konkurrencs Ekonomike pran Ministris s Tregtis dhe Turizmit, si dhe Komisioni i Konkurrencs, i cili prbhej nga pes antar, t emruar nga Ministri q mbulonte Tregtin. Ligji trajtonte shtjet q lidhen me monopolet, pozicionin dominues, si dhe ato t konkurrencs s pandershme.

    Gjat zbatimit t tij u ndeshn nj sr problemesh q nuk kishin gjetur zgjidhje n ket ligj. Kshtu, u b e qart nevoja pr ndryshime ligjore dhe institucionale n fushn e konkurrencs. Me gjith zhvillimet e s drejts s konkurrencs, u konstatua se legjislacioni prkats kishte mangsi dhe ishte larg legjislacionit, institucioneve dhe Politikave t Konkurrencs t BE-s. Pr t plotsuar kt boshllk u miratua ligji 9121, dat 28.07.2003. Pr mbrojtjen e konkurrencs 1.

    1 Ligji nr. 9121, dat 28.07.2003 Pr mbrojtjen e konkurrencs wshtw ndryshuar me ligjin nr. 9499, dat 3.04.2006; Ligjin Nr. 9584 dat, 17. 07. 2006, si dhe Ligjin Nr. 10 317, dat 16.09.2010.

  • 5

    abuzimin me pozitn dominuese; bashkimet ose prqendrimet e ndrmarrjeve.

    Nj tjetr detyr e ktij institucioni sht t veproj si nxits dhe avokat i konkurrencs dhe i interesave t konsumatorit, si dhe t vlersoj aktet normative t ndryshme q mund t cenojn konkurrencn.

    Nj aspekt i rndsishm i ligjit aktual pr mbrojtjen e konkurrencs sht e drejta e do personi q ti drejtohen drejtprdrejt gjykats n rast se pengohen n veprimtarin e tyre nga nj marrveshje e ndaluar apo nga nj praktik abuzive. Sipas ligjit kta persona t mund ti drejtohet Gjykats s Tirans me an t nj krkes padie pavarsisht faktit t inicimit t nj procedure pran Autoritetit. N kt mnyr palt e interesuara kan dy mundsi: t ankohen para Autoritetit t Konkurrencs ose t ngren padi pran Gjykats s Tirans. Autoriteti i Konkurrencs prbhet nga: Komisioni i Konkurrencs, si organ vendimmarrs dhe Sekretariati, ekspertt t cilt realizojn monitorimet dhe hetimet n treg

    Kjo struktur respekton ndarjen e funksionit t hetimit me at t vendimmarrjes, e cila sht dhe nj kusht pr nj proces t pavarur dhe t paanshme n vendimmarrjet e Komisionit. Para marrjes s vendimit Komisioni fton pr tu shprehur ndrmarrjet e hetuara, pr t qen sa m objektiv dhe profesional n kt proces.

    Parimet mbi bazn e t cilave realizohet ligji, politika kombtare dhe veprimtaria e Autoritetit Shqiptar t Konkurrencs, jan barazia, gjith prfshirja, transparenca, prgjegjshmria, besueshmria, integriteti, bashkpunimi.

    N zbatim t ligjit institucioni i konkurrencs ka t drejtn t marri do lloj informacioni nga ndrmarrjet dhe n rast nevoje mund t kryej inspektime n mjediset e ndrmarrjeve t ndryshme, pa paralajmrim dhe n do koh. N rast se ndrmarrjet apo prfaqsues t tyre, pengojn inspektimin apo fshehin t dhna Autoriteti i Konkurrencs mund t vendos gjoba deri n 1% t xhiros s realizuar nga ndrmarrja gjat vitit paraardhs.

    N rast se Autoriteti i Konkurrencs gjen prova t shkeljes s ligjit pr mbrojtjen e konkurrencs, mund t vendos gjoba n masn deri n 10% t xhiros s realizuar nga ndrmarrja ose grupimi i ndrmarrjeve gjat vitit paraardhs. Pr shembull, n rastet e pjesmarrjes n nj kartel pr fiksimin e mimeve apo pr ndarjen e tregut.

  • 6

    Abuzimi me pozitn dominuese

    Neni 9 i Ligjit 9121 Pr mbrojtjen e Konkurrencs, i ndryshuar, ndalon abuzimin me pozitn dominuese dhe aplikohet kur:

    1. ndrmarrja ka nj pozit dominuese e cila vlersohet duke marr n konsiderat pjest e tregut, fuqin ekonomike dhe financiare t ndrmarrjes, pengesat e hyrjes n treg, lidhjet ekonomike t ndrmarrjes me ndrmarrjet e tjera, transparencn e tregut, etj.

    2. ndrmarrja abuzon me pozitn e saj duke vendosur: mime t padrejta pr klientt, mime shum t ulta n mnyr q t pengoj hyrjen e konkurrentve t rinj n treg ose t nxjerr konkurrentt ekzistues

    nga tregu.

    Autoriteti i Konkurrencs mund t ndaloj abuzimin me pozitn dominuese dhe t gjobis kompanit q abuzojn me kt pozit.

    ndodh nse nj ndrmarrje e madhe krkon t nxjerr konkurrentt nga tregu?

    Nse nj ndrmarrje (ose nj grup ndrmarrjesh) zotron nj pjes t madhe t tregut, mund t thuhet q ka/kan nj pozit dominuese n treg. Ndrmarrjet me pozit dominuese, kan fuqin e nevojshme ekonomike q t veprojn n at treg pa qen t kushtzuar nga sjellja e konkurrentve apo e konsumatorve. Duke patur kt fuqi tregu, ndrmarrja mund t abuzoj me kt fuqi duke sjell prfitime t paligjshme duke eleminuar konkurrencn si dhe duke ulur mirqnien e konsumatorit. Pr kt arsye sht shkelje e ligjit q t abuzohet me pozitn dominuese.

    Duhet t kemi parasysh se zotrimi i tregut nga nj ndrmarrje nuk sht e ndaluar me ligjin shqiptar pr mbrojtjen e konkurrencs. Por abuzimi me kt pozit sht rreptsisht i ndaluar.

    Abuzimi mund t shfaqet n forma t ndryshme si: Vendosja e mimeve shum t larta n mnyr t paarsyetuar duke zhvatur konsumatort. Vendosja e mimeve shum t ulta, nn kosto, q mund t ojn n daljen nga tregu t ndrmarrjeve konkurruese apo duke

    penguar hyrjen n treg t konkurrentve t rinj, Diskriminimi i ndrmarrjeve t tjera, pr shembull duke refuzuar ofrimin e mallrave apo shrbimeve vetm pr disa ndrmarrje. Vendosjen e kushteve t padrejta t tregtimit pr ndrmarrje t ndryshme p.sh. duke lidhur shitjen e nj produkti t caktuar

    me kusht q t blihet vetm s bashku me nj produkt tjetr.

  • 7

    Abuzimi me pozitn dominuese i ARMO-s

    Komisioni i Konkurrencs, n mbledhjen e dats 20 Korrik 2010 ka shqyrtuar shtjen me objekt Ekzistencn ose jo te abuzimit me pozitn dominuese t shoqris ARMO SHA n tregun e prodhimit dhe t tregtimit t produktit lnd djegse diezel (D2).

    Sjellja e ndrmarrjes ARMO SHA ka qn objekt monitorimi nga Autoriteti i Konkurrencs kryesisht pas privatizimit. N vijim t procedurave sipas Ligjit Pr mbrojtjen e konkurencs, komisioni i Konkurrencs ka marr vendim pr hapjen e hetimit t thelluar me objekt ekzistencn ose jo te abuzimit me pozitn dominuese t shoqris ARMO SHA n tregun e prodhimit dhe t tregtimit t produktit lnd djegse diezel (D2) pr periudhn 01 janar deri n 31 tetor 2009. N baz t ktij vendimi Sekretariati ka kryer procedurat hetimore n prputhje me ligjin nr. 9121 Pr mbrojtjen e konkurrencs dhe Kodin e Procedurave Administrative. N prfundim t ktij hetimi, Sekretariati ka paraqitur pran Komisionit t Konkurrencs Raportin e hetimit t thelluar.

    N zbatim t ligjit Pr mbrojtjen e konkurrencs, n datn 10 qershor 2010, u organizua seanca dgjimore ku pala nn hetim ka paraqitur pretendimet e saj mbi raportin e hetimit t thelluar.

    Mbi bazn e vlersimit t pozits dominuese t ndrmarrjes ARMO SHA n lidhje me analizin e pjess s tregut q z kjo ndrmarrje n tregun prkats lend djegse diesel (D2) pr makina dhe makineri, pengesave t hyrjes n treg, konkurrencs potenciale, fuqis ekonomike t ndrmarrjeve, fuqis kundrvepruese t blersve dhe karakteristikat e tjera t tregut prkats, ka rezultuar se kjo ndrmarrje pr periudhn n hetim ka patur pozit dominuese n tregun prkats objekt hetimi.

    Sipas evidencave t administruara ka rezultuar se ndrmarrja ARMO SHA, gjat periudhs nn hetim ka zbatuar mime dhe kushte t ndryshme tregtimi pr veprime t njjta tregtare me palt, duke vendosur n kushte t pafavorshme konkurrence ndrmarrjet q operojn n tregun e tregtimit me shumic t produktit lnd djegse diesel D2.

    Ndrmarrja ARMO SHA duke pasur nj pozit dominuese n tregun prkats sht e detyruar t zbatoj rregullat e sjelljes pr nj konkurrenc t lir dhe efektive n treg.

    Pr kto arsye, Komisioni i Konkurrencs, bazuar n nenin 24, shkronja d, nenin 8, nenin 9, pika 1, dhe pika 2 germa (c), ne