Platni promet[1]

Embed Size (px)

Text of Platni promet[1]

UNIVERZITET U TRAVNIKU Fakultet za menadment i poslovnu ekonomiju

SEMINARSKI RAD

Platni promet

Profesor: Doc.dr.Halil Kala Ass.Aida Zolota

Student: Mui Ifeta Br.indexa:436/09-IV

Travnik, April. 2012. godine

Sadraj Uvod Sadraj................................................................................................................................................2 Pojam platnog prometa.......................................................................................................................4 Platni promet ....................................................................................................................................5 2.1. Pojam i karakteristike..............................................................................................................5 2.2 Uesnici i nosioci platnog prometa.......................................................................................6 Nain obavljanja platnog prometa.................................................................................................7 Obavljanje platnih transakcija........................................................................................................8 2.5. Instrumenti platnog prometa..................................................................................................9 2.6. Sistemi meubankarskih komunikacija................................................................................10 Modernizacija platnog sistema u Bosni i Hercegovini....................................................................11 Zakljuak Literatura

Uvod2

Platni promet je u svom razvoju proao mnogo faza dok nije dostigao dananji oblik i nain koji obuhvata gotovinsko i bezgotovinsko plaanje. Istorijski gledano, to je veoma stara pojava ako uzmemo u obzir da je i trampa vid platnog prometa. To je vrijeme meusobnih plaanja u prvobitnoj zajednici, kada novac kao institucija nije postojao, a plaanje se vrilo razmjenom dobara. Zatim, plaanja su se vrila robnim novcem, metalom po teini, a kasnije metalnim novcem. Nakon tog perioda, plaanja su se vrila pomou banknota, odnosno obveznica koje su izdavale emisione banke, te ekova, mjenica, uputnica. Najvie efikasnosti u obavljanju plaanja postie se bezgotovinskim plaanjem, prenosom sa rauna na raun. Pouzdan i efikasan platni sistem jedna je od osnovnih pretpostavki efikasnog funkcionisanja cjelokupnog finansijskog sistema zemlje. Znaaj platnih sistema manifestuje se kroz njihovu izuzetno vanu ulogu u svakoj privredi oni su vitalna komponenta finansijske infrastrukture, neophodan kanal za uspjeno upravljanje privredom, posebno putem monetarne politike, a znaajni su i kao sredstva unapreivanja njene efikasnosti. Savremeno organizovan platni promet zasnovan je na korienju informaciono-komunikacione tehnologije, a obavlja se razmjenom elektronskih poruka kroz informacione sisteme uesnika. Korienjem ove tehnologije i oslanjanjem na SWIFT1 standarde hvata se korak sa najnaprednijim sistemima platnog prometa. To je dobra osnova za integraciju u jedinstvenu evro zonu platnih sistema SEPA (single euro payments area). Cilj rada je ukazati na vaznost platnog prometa za dobro funkcionisanje cjelokupnog finansijskog sistema u zemlji, te prestaviti neke od osnovnih koncepta vezanih za platni promet. Rad je struktuiran iz tri djela. U prvom djelu daje se definicija platnog prometa, te kako se platni promet organizuje i nastaje. U drugom djelu rada objanjava se neophodnost i vanost platnog prometa za dravu, daje se prikaz i objanjanja osnovnih alata platnog prometa, koji danas slue centralnim bankama razvijenih zemalja za praenje monetarnih kretanja i njihovih efekata. U zavrnom djelu dati su osnovni podaci i promjene vezani za modernizaciju platnog sistema u Bosni i Hercegovini.

____________SWIFT - Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunications, udruenje zamedunarodne medubankarske finansijske telekomunikacije. Elektronski prenos bankarskih finansijskih poruka koritenjem posebnih autentifikacijskih kodova1

3

Pojam platnog prometa Platni promet (engl. payment mechanism, payment system, njem. Zahlungsverkehr) podrazumijeva sva plaanja izmeu pravnih i fizikih lica izvrena sa svrhom podmirenja novanih dugova, odnosno naplate novanih potraivanja1. Klasifikacija platnog prometa se moe izvriti na osnovu tri kriterijuma: na osnovu naina plaanja (neposredni i posredni), na osnovu vrste plaanja (gotovinski i bezgotovinski), i na osnovu mjesta plaanja (unutranji i meunarodni platni promet). Platni promet nastaje u trenutku plaanja izmeu dva lica (fizika ili pravna) od kojih jedno vri plaanje, a drugo prima novac. Plaanje izmeu dva lica se izvrava u svrhu plaanja za robu, plaanja za uslugu, plaanja po finansijskom odnosu, plaanja po kreditnom odnosu i sl. Plaanje se uvijek obavlja na isti nain, bez obzira koja vrsta plaanja je u pitanju, i to isplatom novca od strane kupca i prijemom novca od strane prodavca. Organizovani platni promet ima cilj da olaka izvrenje plaanja. Pomou njegove organizacije platilac (kupac) se pretvara u nalogodavca, a primalac (prodavac) u korisnika. Nalogodavac i korisnik su dvije krajnje take izmeu kojih se organizuje platni promet. Platni promet je manje ili vie komplikovan u zavisnosti da li se ove dvije take nalaze u istoj zemlji. Posmatrano tako, platni promet se dijeli na unutranji (unutar jedne zemlje) i meunarodni platni promet (kada su nalogodavac i korisnik iz razliitih zemalja). Organizacija platnog prometa u jednoj zemlji, zahtijeva odreeni stepen privrednog i pravnog ureenja. Takoe, zavisi i od brzine i sposobnosti usvajanja savremenih tehnikih dostignua. Kada se ispune ovi, a i drugi uslovi, mogue je platni promet organizovati i usavriti kako bi se koristile sve njegove prednosti.

1

http://www.moj-bankar.hr/Kazalo/P/Platni-promet 4

Platni promet

2.1. Pojam i karakteristike Domai (unutranji) platni promet obuhvata sistem plaanja izmeu fizikih i pravnih lica istog dravnog podruja. Platni promet u Bosni i Hercegovini je zasnovan na principu currency bord-a, vezivanjem zavretka plaanja sa zavretkom meubankarskog poravnanja kod Centralne banke. Kljune osobine currency bord-a su: fiksni kurs, puno pokrie u konvertibilnoj valuti, KM je bila stabilna u odnosu na DEM i evro, inflacija je niska i stabilna. Nedostaci curency borda: ne obezbjeuje likvidnost bankarskog sektora, ne finansira budet i kurs ne koristi za usklaivanje ekonomskih poremeaja. Osnovna obiljeja naina obavljanja platnog prometa: minimum bankarskog kapitala; osiguranje depozita; rauni pravnih i fizikih lica otvaraju se u bankama; pravo uesnika u platnom prometu da imaju vie rauna kod vie nosilaca preko koji se vre plaanja; pravo uesnika u platnom prometu da biraju nosioce kod kojih e otvoriti svoje raune; pojava novih instrumenata platnog prometa; plaanje sa rauna do visine pokria uz mogunost prekoraenja; nova struktura rauna; novi rauni za uplatu javnih prihoda; izmirivanje obaveza dunika iz svih sredstava dunika i nov nain prinudne naplate. Pod plaanjem u platnom prometu podrazumijeva se obraun preko rauna, prenos sredstava s jednog rauna na drugi raun, naplata s rauna, uplata i isplata s rauna i drugi poslovi u skladu sa zakonskim propisima.

5

2.2 Uesnici i nosioci platnog prometa Uesnici u platnom prometu su2: pravna lica, o privredna drutva i javna preduzea, pote o komercijalne banke, Centralna banka (ovlaene organizacije)

fizika lica - preduzetnici i fizika lica, (rezidenti). U platnom prometu uesnici mogu biti i strana fizika i pravna lica (nerezidenti) u skladu sa zakonskim propisima. Svi uesnici platnog prometa duni su potovati odredbe akata koji reguliu ovu oblast. Uplata javnih prihoda vri se putem posebnog obrasca.

Banka se moe definisati kao ustanova koja se bavi kreditnim i novanim poslovima, odnosno prikupljanjem depozita i pribavljanjem sredstava, kreiranjem novca i odobravanjem kredita. Istovremeno, banke obavljaju i platni promet i to: vode raune ovlaenih organizacija, raune pravnih lica, raune radnji i fizikih lica, raune za naplatu i raspored javnih prihoda i raune za obraun platnog prometa, izvravaju i evidentiraju plaanje preko tih rauna; evidentiraju naplatu javnih prihoda i vre raspored tih prihoda korisnicima; obavljaju transakcije gotovinskog platnog prometa (uplate, isplate); obezbjeuju smjetaj i uvanje gotovog novca; obavljaju poslove u vezi sa zamjenom i povlaenjem oteenih i pohabanih novanica, te kovanog novca iz opticaja za raun Centralne banke i u skladu sa smjernicama koje utvruje Centralna banka; prate i iskazuju stanje novanih sredstava na svim raunima, te prate njihovu solventnost u skladu sa Zakonom o finansijskom poslovanju; vode evidencije i dostavljaju izvjetaje nadlenim institucijama u skladu sa propisima; primaju i naplauju ekove, organizuju izdavanje platnih kartica i plaanje platnim karticama; obavljaju i druge poslove utvrene zakonskim regulativama. Centralna banka je osnovna i jedina monetarna vlast na monetarnom i valutnom prostoru koji pokriva svojim poslovanjem. Centralna banka u platnom prometu se moe pojaviti kao korisnik platnog sistema, kao lan platnog sistema, u ulozi obezbjeivanja usluga plaanja i kao uvar javnih interesa. Centralna banka:2

http://www.moj-bankar.hr/Kazalo/P/Platni-promet 6

obraunava i usaglaava platni promet izmeu ovlaenih organizacija (poravnanje); obezbjeuju podatke za voenje kreditno-monetarne politike i praenje tekuih privrednih kretanja; vodi evidencije i dostavlja izvjetaje nadlenim institucijama u skladu sa propisima; obavlja i druge poslove utvrene zakonskim regulativama.

Nain obavljanja platnog prometa Uesnik u platnom prometu moe imati raune kod vie ovlaenih organizacija, banaka, - raun za poslovanje, raun za naplatu javnih prihoda, raun pravnog lica za obavljanje platnog prometa njegovog