STATISTIKA - Dovoljno Za Teorijski Deo

  • View
    164

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

MEDICINSKA STATISTIKA ZA STUDENTE MEDICINE1. Statistika, definicija i oznaavanjaStatistika je nauna disciplina koja se bavi sakupljanjem, klasifikacijom, deskripcijom, analizom, interpretacijom i prezentacijom podataka. Statistika je nauka o prikupljanju, analizi i interpretaciji podataka koji su podloni sluajnom variranju. Statistika masa (osnovni skup) je skup pojedinanih sluajeva na kojima se istrauju masovne pojave. Osnovni skup se oznaava sa N. Uzorak je deo statistike mase na kome se vri istraivanje sa ciljem da se dobiju podaci koji e reprezentovati osnovni skup. Broj jedinica uzorka se oznaava sa n. Bilo koji kvalitet ili karakteristika jedinica statistike mase naziva se varijabla, promenljiva ili obeleje. Varijable se mogu klasifikovati kao kvantitativne i kvalitativne. Kvantitativne varijable se dobijaju merenjem ili brojanjem i njihova karakteristika je izraena brojevima. One mogu biti diskontinuirane (kod kojih postoje prekidi) i kontinuirane (kod kojih ne postoje prekidi u vrednostima). Kvalitativne varijable se ne mogu iskazati klasinim postupcima merenja, ve se mogu kategorisati, odnosno grupisati po atributivnoj ili opisnoj karakteristici. One su uvek diskontinuirane. Opti podaci kao rezultati nekog merenja ili posmatranja mogu odstupati od prave vrednosti zbog nepreciznosti ili netanosti. Preciznost pokazuje koliko su ponovljena merenja istog kvantiteta bliska jedno drugom, a tanost odgovara tendenciji dobijenih vrednosti da se simetrino grupiu oko prave, stvarne vrednosi te varijable. Skale za merenje varijabli a. Nominalna skala koristi imena, brojeve ili druge simbole da oznai svako merenjeopserviranje limitiranog broja kategorija koje se ne mogu reati po veliini. b. Ordinalna skala oznaava svako merenje limitiranog broja kategorija koje su rangirane po veliini. c. Intervalna skala iskazuje merenje nelimitiranog broja kategorija koje su sa jednakim razmacima. d. Skala odnosa (Omerna skala) merenje zapoinje iz nulte take i skala ima jednake intervale.

2. Planiranje istraivanjaIstraivanje je kontinuirani saznajni proces zasnovan na odreenoj metodi i proceduri. Istraivanjem su obuhvaeni sledei koraci: a. Izbor istraivakog problema (sa pretraivanjem i kritikom evaluacijom odgovarajue literature u cilju potvrde i definisanja konteksta izabranog istraivakog problema) b. Formulacija preciznih ciljeva istraivanja i hipoteza (u svetlu: relevantnih varijabli koje su od strane istraivaa izabrane, odgovarajue istraivake strategije, etikih ogranienja u cilju zatite ispitanika i oekivanom cenom istraivanja) c. Istraivaki plan (sa specifikacijom vrste i veliine uzorka/uzoraka, izborom relevantnih varijabli i izborom ustraivake strategije ili dizajna u cilju kontrolisanja opservacija) 1

d. Prikupljanje podataka (sa instrumentima merenja i njihovim kvalitetom, nainima i grekama merenja, kao i razliitim tipovima mernih skala dostupnim za istraivaku i kliniku procenu) e. Eksploracija podataka (priprema podataka koja ukljuuje formiranje istraivake baze podataka i njihovu proveru sa eventualnom modifikacijom) f. Analiza podataka (primena principa verovatnoe u oblasti statistike zakljuivanja i statistikih modela sa ciljem donoenja odluka o tome da li podaci podravaju eksperimentalnu hipotezu ili model) g. Interpretacija i zakljuivanje (koji mogu da podre postojeu teoriju i praksu; mogu ukazati da je nova tehnika efektivnija od stare ili mogu ukazati na nove teoretske koncepte koji bolje opisuju ispitivani fenomen) h. Saoptavanje rezultata istraivanja (da bi istraivanje nauno imalo smisla treba ga publikovati; publikovano istraivanje izloeno je metodolokoj kritici, a moe biti i ponovljeno od strane drugih istraivaa; tek tada istraivanje moe postati deo naunog znanja) Plan istraivanja: a. Ciljevi istraivanja b. Predmet istraivanja (domainstvo, karakteristike ispitanika socijalne, ekonomske, demografske, oboljenja, korienje zdravstvene slube) c. Vremenski i teritorijalni okvir istraivanja d. Vrsta studije deskriptivna (studija preseka, longitudinalna analitika i inteventna, evaluaciona) e. Populacija koja se posmatra; Nain odabira; Pitanje kontrolne grupe f. Tip i veliina uzorka g. Varijable koje se koriste ( pol, starost, uestalost i intenzitet fizike aktivnosti, znanja o faktorima rizika ...) h. Naini sakupljanja podataka (retrospektivno, prospektivno) i. Metod prikupljanja podataka instrument j. Statistika analiza k. Procena trokova l. Etiki i drugi aspekti istraivanja (oekivani problemi i ogranienja)

3. Popis i registracijaPopis je vid registracije stanovnitva koji se obavlja pomou Meunarodno preporuene liste osnovnih obeleja na svakih deset godina i to uvek u godini koja se zavrava jedinicom (npr. 1991, 2001, 2011, ...). Kritini momenat je pono izmeu 31-og marta i 1-og aprila. Meunarodno preporuena lista osnovnih obeleja: 1. Stanovanje za vreme popisa i mesto stalnog stanovanja 2. Odnos prema glavi porodice (poloaj lana porodice) 3. Pol 4. Starost 5. Brano stanje 6. Mesto roenja 7. Dravljanstvo 8. Vrsta ekonomske aktivnosti 9. Zanimanje 10. Privredna delatnost 11. Poloaj u zanimanju 12. Maternji jezik 2

13. Narodnost 14. Pismenost 15. Stepen obrazovanja 16. Trajanje kolovanja 17. Broj dece (ukupno, ivoroena) Registracija je oblik neprekidnog evidentiranja podataka. Ima svoje prednosti i nedostatke. Zakonska obaveza je postojanje registra: za rak, eernu bolest, zavisnika od opojnih droga, bolesti bubrega, profesionalne bolesti, hemofiliju, HIV.

4. AnketaAnketa je instrument za sakupljanje novih podataka. Koristi se za ciljana istraivanja. Faze: 1. Formulacija problema (ciljeva, sadraja, ...) 2. Idealni nacrt (kvalitet i kvantitet varijabli, izbor tipa ankete, pretestiranje, ...) 3. Operativni nacrt (izrada upitnika, nacrta, uzorka, obuka anketara, sprovoenje ankete, ifriranje, tabeliranje, ...) 4. Nauni izvetaj (formulacija problema, opis istraivanja, opis metodologije, prikaz rezultata, zakljuci, ...)

5. UzorakUzorak je deo osnovnog skupa, a pod osnovnim skupom se podrazumevaju svi lanovi neke skupine sa karakteristikom koju merimo. Osnovna funkcija uzorka je smanjenje obima nauno-istraivakog rada i obezbeenje to vieg nivoa pouzdanosti i preciznosti. Uzorak treba da bude reprezentativan tj. da lii na osnovni skup. Prednosti: - manji trokovi - bolja organizacija i sprovoenje istraivanja - mogunost angaovanja kvalitetnog kadra - informacije za krae vreme - vea tanost - uvid u greke - kontrola kvaliteta Nedostaci: - nepotpuni podaci kada je veliki varijabilitet ili je pojava retka - nemogunost obezbeenja podataka za male teritorije - obezbeenje strunog kadra - detaljna prethodna istraivanja Pristrasnost zbog: - neadekvatne tehnike izbora statistikih jedinica - nekorektno izdvajanje jedinica za uzorak - subjektivnog interpretiranja vrednosti statistikih mera uzorka Vrste uzorka: - prema nainu izbora jedinica - da li je formiran na raunu verovatnoe ili ne 3

*Sluajni uzorak* Svaka individua ima jednaku ansu izbora u uzorak; izabrani uzorak mora biti reprezentativan to obezbeuje sluajan uzorak. Najbolji nain odabiranja uzorka je pomou tablica sluajnih brojeva gde je verovatnoa pojavljivanja parnih i neparnih brojeva 50% (0,5), a verovatnoa pojavljivanja brojeva od 0 do 9 iznosi 10% (0,1). Pre poetka odabiranja uzorka mora se poznavati obim osnovnog skupa ( N ), koji se naziva i okvir skupa, izvriti njegovo numerisanje i poznavati veliinu uzorka ( n ). n = stopa _ odabira N *Viestepeni uzorak* Koristi se kada je u pitanju velika teritorija. Individue se biraju metodom sluajnog izbora i to izdvajanjem jedinica u vie nivoa (stepena). *Sistematski uzorak* Vid je viestepenog uzorka. Kod ovog uzorka se prvo mora odrediti korak izbora. N K= n n broj jedinica uzorka; N broj jedinica osnovnog skupa. Kod ovod uzorka nii je nivo reprezentativnosti za heterogenu statistiku masu. *Stratifikovani uzorak* Koristi se da bi smanjili veliinu standardne greke podelom heterogenog skupa na homogenije podskupove stratume, eliminisanjem visokog varijabiliteta. *Viefazni uzorak* Koristi se ako se radi o istraivanju gde je nemogue ili vrlo skupo neposredno ispitivanje ak i na uzorku. Obavlja se metodom sluajnog izbora, u vie faza. *Uzorak skupina (grupa)* Koristi se kada se populacija sastoji iz slinih i homogenih grupa (blokovi kua, domainstva), sluajnim izborom uzorak grupa, a ne statistikih jedinica.

6. Kontrola, grupisanje i ifriranje podatakaKontrola podataka ima za cilj da utvrdi kompletnost i kvalitet prikupljenih podataka, da ih ispravi i dopuni ako je to mogue. Jednom, kada su podaci sakupljeni, vri se kontrola: - logikih greaka, koje po prirodi stvari ne stoje - formalna, nedostatak nekog od odgovora na postavljeno pitanje - raunska, greke nastale pri matematikim manipulacijama Uzroci greaka: - loe postavljena dijagnoza - neadekvatno definisanje pojmova - neodgovarajui i preopirni podaci - nedovoljna strunost osoblja 4

-

nepreciznost instrumenata povran rad popisivaa i anketara

Grupisanje podataka vri se sa ciljem dobijanja zbira istih obeleja. Najjednostavnije je to initi prema slinosti formiranjem jednorodnih grupa. Numerike vrednosti grupiu se u razrede ili klase, reaju se po veliini ili intenzitetu. Kontinuirane serije se grupiu u vee ili manje klase. Veliina klase naziva se klasni interval. Pri formiranju grupe mora se voditi rauna da se tano odredi kojoj grupi pripadaju granine vrednosti, i istu vrednost ne treba uzimati kao zavretak jedne i poetak druge grupe, jer se onda ne zna kojoj grupi pripada posmatrana vrednost. Grupisanje podataka vri se runo (kada je mali broj podataka) i mainski (veliki broj podataka, sa velikim brojem posmatranih obeleja). Proces grupisanja se moe ubrzati ako se svako obeleje oznai jednim znakom (slovo, broj). Brojevi (oznake) za pojedine grupe nazivaju se ifre, a lista grupa sa odgovarajuim iframa za jedno obeleje je kodeks.

7. Tabele, vrste i primenaTabela je najjednostavniji format za