Teorijski Pristupi u Tumacenju Nastanka - Razvoja Ekoloskog Pokreta1

  • View
    15

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

ekologija

Transcript

  • Teorijski pristupi u tumaenju nastanka/razvoja ekolokog pokreta

    Ekoloki pokreti i organizacije 1

    Najoptije gledano, dva su osnovna uzroka neprihvatljive ekoloke degradacije prirode, i tiu se

    nekontrolisanog rasta populacije (to prati siromatvo globalnog Juga - naa opaska) i

    obrazaca prekomjerne potronje na globalnom Sjeveru ".1

    Svakodnevno rastui problemi ekologije uslovili su nastanak zasebne naune discipline -

    ekonomike okoline, (Environmental Economics), odnosno ekoloke ekonomike (Ecological

    Economics), koja izuava odnos eksploatacije (iscrpljivanja) prirodnih resursa i posljedica

    razliitih zagaenja. Pri ovom, drutveno-ekonomski rast dugorono je ostvariv jedino u

    okvirima koncepta odrivog razvoja, uz pravednu raspodjelu dohotka i efikasnu alokaciju

    resursa.2

    Posebno treba istai da ekoloka problematika sve vie postaje predmet ozbiljne brige i panje

    vlada svih zemalja, meunarodnih institucija (Svjetska trgovinska organizacija - STO,

    Meunarodni monetarni fond -MMF, Svjetska banka i dr.), kao i brojnih nevladinih organizacija,

    pokreta i udruenja. Danas postoji vie od 200 razliitih meunarodnih sporazuma, konvencija i

    sl., koji se odnose na problematiku ekologije,3 a neke od njih navodimo u sljedeoj tabeli:

    Tabela I: Znaajniji globalni ekoloki sporazumi4

    Naziv Pokrivenost/Zatita Godina

    usvajanja

    Konvencija iz Ramsara, Iran Movare 1972.

    UNESCO - Svjetska batina Kulturna i prirodna batina 1972.

    UNEP Konferencija, tokholm Opi okoli 1972.

    CITES, Vaington DC Ugroene vrste 1973.

    Sporazum o zagaenosti mora, London Zagaenje mora od brodova 1973.

    UN Konvencija o zakonu o moru Morske vrste, zagaenje 1982.

    Beki protokol Ozonski omota 1985.

    Montrealski protokol Ozonski omota 1987.

    1 U izvjetaju organizacije World Wildlife Fund (WWF) za 2006. godinu kae se da e nam 2050. godine trebati

    nova planeta slina Zemlji, ukoliko nastavimo sa sadanjom potronjom prirodnih resursa, to je iznijeto sa stanovita uticaja potronje ovjeanstva na globalni ekosistem, a direktor ove organizacije (WWF-sa) R. Little na konferenciji u Kejp Taunu upozorio je da, kada bi svi graani irom svijeta ivjeli kao prosjean Amerikanac, trebalo bi nam est planeta da bi se odrala tekua potronja.

    2 R. Costanza: An Introduction to Ecological Economics, International Society for Ecological Economics,

    Florida, 1997, s. 79. 3 Prema, A. Bogunovi: Ekonomske integracije i regionalna politika, Ekonomski fakultet, Zagreb, 2001, s. 412.

    4 Prema, M.B. Steger: op. cit., s. 90. i Zbornik radova: Odrivi razvoj i ouvanje biodiverziteta, Panevropski

    univerzitet Apeiron, Banja Luka, 2011, s. 292.

  • Teorijski pristupi u tumaenju nastanka/razvoja ekolokog pokreta

    Ekoloki pokreti i organizacije 2

    Bazelska konvencija Opasan otpad 1989.

    Bergenska ministarska deklaracija o

    odrivom razvoju

    Proklamacija pojma odrivi razvoj" 1990.

    UN-ov Samit u Riu" o okoliu Promjena klime, bioraznolikost 1992.

    Mandat iz Dakarte Raznolikost mora i obalnog podruja 1995.

    Protokol iz Kjota Globalno zagrijavanje 1997.

    Berlinska deklaracija o biolokoj

    raznovrsnosti i odrivom turizmu

    Ouvanje prirode i bioloke raznovrsnosti 1997.

    Roterdamska konvencija Industrijsko zagaenje 1998.

    Svjetski samit u Johanesburgu Ekoloka odrivost, zagaenje 2002.

    Ekoloki pokret

    Ekoloki pokret nastaje u opoziciji prema bazinoj logici modernog drutva, koja poiva na

    neogranienoj akumulaciji profita, industrijskog i tehno-tehnolokog rasta, ak i po cijenu

    unitenja ivotne sredine, a samim tim i egzistencije ovjeka i drugih ivih bia. Pokret

    podravaju milioni ljudi, i on uiva veliko povjerenje graana irom sveta, koji, kao to

    istraivanja pokazuju, imaju veliko povjerenje u ono to pokret govori i radi, a vrlo malo

    povjerenja o ono to vlade govore i rade kada je rije o ekolokim pitanjima5. Pokret doivljava

    naglu ekspanziju ezdesetih godina prolog vijeka zajedno sa drugim, alternativnim pokretima,

    iako njegovi zaeci mogu da se nau u XIX vijeku, kada se javljaju protoekoloki pokreti kao to

    su konzervacionistiki i pokreti ouvanja prirode (Conservation and Preservation Movement).

    Njih jo ne moemo nazvati drutvenim pokretima budui da nemaju karakteristike i oblike

    djelovanja karakteristine za drutvene pokrete, ali se javljaju ideje i vrijednosti suprotstavljene

    savremenom urbanom i industrijskom razvoju oko kojih e se kasnije kristalisati i pravi ekoloki

    pokret. Za razliku od drutvenih pokreta, konzervacionisti i prezervacionisti su imali ogranien

    diskurs, u svojim idejama su slavili prirodu po sebi i nisu vidjeli ire drutvene uzroke i

    posljedice unitenja ivotne sredine. Njihove aktivnosti su bile kratkorone i pragmatine,

    koristili su konvencionalne politike metode i imali oligarhijsku organizacionu strukturu6.

    Uprkos tome, postigli su i odreene uspjehe u svom djelovanju, tako je 1872. u amerikoj dravi

    Vajoming proglaen prvi nacionalni park u svetu - Jeloustonski nacionalni park (Yellowstone

    National Park), a kada je na mjesto amerikog predsednika 1901. doao Teodor Ruzvelt

    5 Christopher Roots, Enviromental Movements, in: David Snow, Sarah A. Soule and Hanspeter Kriesi (Eds.): The

    Blackwell Companion to Social Movements, Blackwell Publishing, Malden, Oxford and Carlton, 2006., 2nd edition.,

    p. 608 6 Christopher Rootes, op. cit., p. 612

  • Teorijski pristupi u tumaenju nastanka/razvoja ekolokog pokreta

    Ekoloki pokreti i organizacije 3

    (Theodore Roousevelt), on je ubijedio Kongres da izglasa nekoliko konzervacionistikih

    zakona7.

    ezdesetih godina prolog veka, ekoloki pokret dobija novi zamah pojavom knjige Rejel

    Karson (Rachel Carson) Tiho proljee (Silent Spring) 1962. koja je postala bestseler. Ubrzo

    dolazi do odravanja protestnih asova posveenih zatiti prirode u amerikim kolama i

    univerzitetima, organizuju se ekoloki protesti i mitinzi, i formiraju brojne ekoloke grupe, kao

    to su: Fond za odbranu okoline (Environmental Defense Fund), Prijatelji zemlje (Friends of the

    Earth), Zeleni mir (Greenpeace)8. Brojne ekoloke grupe se umreavaju, razmjenjuju iskustva i

    prave zajednike strategije, i razvija se specifian identitet ekolokog pokreta. Takoe, a to je

    ujedno i najznaajnije kada je rije o drutvenim pokretima, dolazi do masovne politike

    mobilizacije aktivistista, pristalica i graanstva koji sve vie prate i podravaju aktivnosti

    pokreta. Na globalan uspon i znaaj pokreta uticao je njegov univerzalistiki diskurs- naime,

    ekoloki problemi su globalne a ne lokalne prirode, i kako je u ekosistemu sve povezano i u

    meusobnom odnosu, ekoloki problemi i katastrofe ne poznaju nacionalne granice, ideoloke i

    razlike u bogatstvu. Razvoju pokreta su doprineli i porast naunih saznanja o tetnim uticajima

    na ivotnu okolinu, irenje visokog obrazovanja meu populacijom to je omoguilo porast

    drutvene svesti o vanosti ekolokih problema, otvaranje novog politikog spektra pod uticajem

    studentskih protesta iz '68. i ideja Nove ljevice9. Nova ljevica je, kritikom kapitalistikog sistema

    i potroakog drutva, i razvojem kontrakulture omoguila da ekoloki pokret napusti nekadanji

    reformski pravac, uputi se u dublju analizu ekolokih pitanja i razvije specifian identitet.

    Novi znaajan period u razvoju ekolokog pokreta dolazi sedamdesetih godina, kada se javlja

    koncenzus izmeu drutva i politiara o vanosti ekolokih pitanja. Ustanovljava se Dan zemlje,

    to je inicirao senator Nelson, a 1970. je organizovano prvo masovno obiljeavanje ovog dana, u

    emu su uestvovali brojni graani, lokalne zajednice, obrazovne institucije, mediji i politiari10.

    Takoe, dolazi do institucionalizacije pokreta neposredno sa donoenjem brojnih zakona o zatiti

    prirode, uspostavljanjem vladinih agencija za zatitu ivotne sredine i sl. u brojnim zemljama, i

    pokret gubi na svojoj kritikoj otrini. Kao reakcija dolazi do pojave tzv. dubinske ekologije

    (Deep Ecology), koja otvoreno odbacuje antropocentrinu sliku sveta koja je bila karakteristina

    i za reformski pokret, budui da on probleme posmatra sa aspekta njihove tetnosti po ljudski

    rod. Dubinska ekologija pak razvija ekocentrinu sliku sveta, a izraeno nepoverenje pa ak i

    neprijateljstvo prema ljudskom rodu je navelo pristalice ove ideje da vie razviju razliite oblike

    direktne akcije, a harizmatske linosti okupljene u ovom pravcu su manje zainteresovane za

    njegovo znaajnije omasovljenje11. Devedesetih godina, ekoloki pokreti posebnu panju

    posveuju situaciji u zemljama tzv. Treeg sveta, u kojima postoji direktna veza izmeu

    ekstremnog siromatva i rapidnog unitavanja ivotne sredine. Pritisnute ekonomskim potrebama

    svog stanovnitva, interesima domaeg i stranog kapitala i politikih elita, ove zemlje

    7 Bryn O'Callaghan, op. cit., p. 83

    8 Vukain Pavlovi, op. cit., str. 231

    9 Christopher Roots, op. cit., 613

    10 Vukain Pavlovi, op. cit., str. 236

    11 Christopher Roots, op. cit., 615

  • Teorijski pristupi u tumaenju nastanka/razvoja ekolokog pokreta

    Ekoloki pokreti i organizacije 4

    nezaustavljivo iscrpljuju vlastite prirodne resurse. Meunarodni ekoloki pokret, u saradnji sa

    lokalnim organizacijama u ovim zemljama, promovie ideju odrivog razvoja. Ona se razvija