of 255 /255
SABAHA TTİN ALİ  Bütün Öyküleri İİ YENİ DÜNY A SIRÇA KÖŞK ESİRLER (Oyun) ::::::::::::::::: İÇİNDEKİLER YENİ DÜNY A Asfalt Y ol Hanende Melek Çaydanlık Ayran Isıtmak İçin Uyku Selam Bir Mesleğin Başlangıcı Bir Konferans Y eni Dünya İki Kadın Sulfata Hasanboğuldu SIRÇA KÖŞK Portakal Beyaz Bir Gemi Katil Osman

Bütün Öyküleri - Sabahattin Ali

Embed Size (px)

Text of Bütün Öyküleri - Sabahattin Ali

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    1/255

    SABAHATTN ALBtn ykleri

    YEN DNYA

    SIRA KK

    ESRLER (Oyun)

    :::::::::::::::::

    NDEKLER

    YEN DNYA

    Asfalt Yol

    Hanende Melek

    aydanlk

    Ayran

    Istmak in

    Uyku

    Selam

    Bir Meslein Balangc

    Bir Konferans

    Yeni Dnya

    ki Kadn

    Sulfata

    Hasanbouldu

    SIRA KK

    Portakal

    Beyaz Bir Gemi

    Katil Osman

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    2/255

    Bbrek

    Cgara

    Millet Yutmuyor

    Bahtiyar Kpek

    illi

    Dekolman

    Hakkmz Yedirmeyiz!

    Cankurtaran

    irkince

    Kurtla Kuzu

    Masallar

    Bir Ak Masal

    Devlerin lm

    Koyun Masal

    Sra Kk

    ESRLER

    :::::::::::::::::

    YEN DNYA

    Asfalt Yol

    --Bir ky retmeninin notlarndan--

    stasyondan kalkp vilayet merkezine giden kamyon, ikisaat kadar sarstktan sonra, beni gideceim kye ayrlan yolun

    banda brakt. ki adm bile atacak halim yoktu. antam yanmakoyarak, kenarlarndan otlar frlayan bir tan stneoturdum. Kafamdaki uultuyu dinlemeye baladm.

    i tozla kark ter kokan kamyon dnyann bu en bozukyolunda bizi birbirimize vura vura sersem etmiti. Birdenbire

    duraklamalar, bir ukura yuvarlanr gibi sarsntlar, bana neredeolduumu bile unutturmu ve beni karanlk bir rya dnyasna

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    3/255

    atmt. imdi oturduum tan zerinde bu ryadan silkinmeyealyordum.

    Gideceim ky ofr gstermiti. Buras oturduum yerdenyarm saat kadar uzakta, klrengi bir kerpi yn idi. Bir

    kenarda ince ince ykselen yine klrengi birka kavak, orada,ufack da olsa, bir su bulunduunu anlatyordu.

    Belki bir saat oturduum yerde kaldktan sonra yavaa vesallanarak doruldum. Kk antam yerden alp yrmeye

    baladm. Kendim kyl olduum ve bizim kyllerimizi iyitandm iin iimde yabanc bir yere gidiyorum hissi yoktu.lk vazifemde muvaffak olacama emindim.

    Akam olmaya balamt. Kye yaklanca ortal bsbtnbir kzllk kaplad. Krmz bir deniz gibi parlayp kmldayan

    bu bir kar boyundaki kuru bozkr otlarnn zerinde upuzunglgem yatyor ve glgemin ba, ileride, aralarndan yeryer ekirgeler frlayan bu otlarn arasnda kayboluyordu.

    Kyn kenarndaki birka evin nne gelince burnumayanmakta olan tezek kokusu geldi. Gzmn nnde, sa zerindeyufka piirilen bir ocak ve bekleen yalnayak ocuklarcanland.

    Sokaklarda daha evlerini bulamam birka inek kuyruklarnkalalarna arparak yryor ve ara sra bryordu. Buyle bir brt ki, uzun uzun dndkten sonra sylenenderin manal bir sze benziyordu.

    Gitgide daha kuvvetlenen keskin bir gbre kokusu benidaha ok buraya yaklatrd. Ky yaayan, alan bir mahlukturve bu koku onun ter kokusudur. Dnyada hibir koku beni

    bu kadar saramam, kafamdan birbiri arkasna bu kadar okhatralar yuvarlayp geirmemitir.

    Kahvenin nnde birka ihtiyardan baka kimse kalmamt.

    Beni grnce yerlerinden kalkmadan baktlar. Yanlarnagidip oturdum; kim olduumu anlattm. lerinden biri muhtarm.Benden nceki retmen gideli alt ay getiini, o zamandan

    beri okulun kapal durduunu syledi:

    -Daha harmanlarn hepsi kaldrlmad. ocuklar okula falangelmezler. Be on gn oturup dinlenirsin!- dedi.

    ...

    ocuklar toplamak, dersleri yoluna koymak pek g olmad.

    Kyller kendi dilleriyle konuanlar anlamakta gecikmiyorlar.imdilik hibir eyden ikayeti deilim. Yalnz bir yol meselesi

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    4/255

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    5/255

    kacana dair bir mit yok.

    Hala bir ey kmad... Galiba bu yolu yapmayacaklar.Kyl de bana yardm etmiyor. Pek l mahluklar... Belki de

    pek akll mahluklar da, bouna yere uramak istemiyorlar.

    imde hi evk kalmad. nsana birka kelime ile cevap verseleryine neyse, fakat ne evet, ne hayr!... Sanki bu istidalar sesvermez bir derin kuyuya atmz...

    Akamlar kyn yan bandaki srta karak uzakta tozlarabulanp uzanan yolu seyrediyorum. Bazan tozdan bembeyazolmu ve stne sepetlerle denkler sarlm bir kamyon grnyor,

    bir bataklkta dizlerini kaldrp indirerek yryen bir insangibi ileri geri sallanarak, yklacak gibi olarak, ar ar ilerliyor.Bu o kadar zc bir manzara ki, tekniin en son ifadelerinden

    biri olan bu makine ile dnyann bu en iptidai yolunun

    mcadelesini grmemek iin insan gzlerini kapyor. Bazan koupyolu avularmla dzeltmek, orada hi olmazsa be onmetrelik bir yeri bir -yol- haline koyarak kendi hisseme denvazifeyi yapm olmak istiyorum.

    Bizim i birdenbire canland. Geenlerde ehre byklerimizdenbiri gelmi. Otomobili ne kadar rahat da olsa bu yol yinekendini hissettirmi olacak ki, bir laf arasnda valiye bundan

    bahsetmi, vali de hemen atlarak: -lk dndmz eylerdenbiri de budur, hemen bu sene yaptrmak istiyoruz, projelerihazrlanyor. Hatta asfalt yaptrmay bile dnyrz... Acaba

    bu yol asfalt olsa ehrimizi sk sk ereflendirir misiniz?- demi.

    O byk zat da:

    -Gelirim tabii...- diye cevap vermi.

    Bunun zerine asfalt meselesi ald yrd. Ben meer uykudaymm,vali projelerden bahsediyor... Demek zannettiimkadar bu ie lakayt deillermi, yalnz grltsz, atafatsz

    bir ekilde halka hizmet etmeyi daha uygun buluyorlarm.

    Fakat bu sessizliin aksine olarak bu sefer de i pek yaygarayaverildi. Vilayetin, yemek listesi byklnde haftalk gazetesininyarsn asfalt ose havadisleri dolduruyor. Kyde deitibarm artar gibi oldu. Bizim kyllerin insana muamele edilerizaten barometre gibi.

    Bence bu yolu asfalt yapmaya imdilik hi lzum yoktu. drt misli fazla masraf edileceine, bu para daha lzumluyerlere harcanabilir ve buraya, kendimize gre bir yol, temiz

    bir ose yeterdi. Fakat belki baka bir dndkleri var. Belki

    her eyin son derece mkemmel olmasn istiyorlar. Bu kadarbyk ilere aklm ermez. Bir yol olsun da, paramz varsa isterse

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    6/255

    hal da detilsin...

    Vali Ankara'ya gitmi. Tetkikat yapan mhendisler yolunyarm milyona kacan sylemiler, halbuki vilayet btesi350 bin lira... Bu paray bulmak iin bankalara mracaat edilmi,

    onlar da Maliye Vekaleti'nin kefaleti olmadan para vermemiler,Maliye Vekaleti de Meclis'ten izin almadan kefil olamazm,hulasa kark iler vesselam. Vali btn bunlar yolunakoymak iin gitmi... Adamcaz bu yol meselesini kendinei edindi. Meclisi Umumi'den tahsisat almak iin bir nutuk vermi,vilayet gazetesinde okudum. Bir belagat numunesi. Kendisini

    bu yol iine drt elle sarlmaya sevk eden, o byk zatniareti olduunu sylyor ve onun yol yapldktan sonra daimageleceini vaat ettiini hatrlatyor. Hakikaten byklerimizher eyi gryorlar ve bir iaretleriyle uyuyanlar uyandryorlar.Yalnz vali bu yol iin halkn da birok mracaatlar olduundan

    hi bahsetmiyor, yolun kylye ne kadar faydas olacanda sylemiyor. Belki bunlar herkesin bildii eyler de onuniin. Her ne ise, bu yol iinde bir damlack tesirim olduysa nemutlu bana...

    ...

    Yolun yaplmasna baland bile. Bankalardan bor alnm,bilmem ka senede denecekmi. Bor taksitlerine karlk olmakzere hastane tahsisatndan biraz krplm ve nmzdekisene maarif kadrosu biraz kslacakm. in buraya varacanhi dnmemitim. Fakat daha ortada bir ey yok. Vakitsiztela etmeyelim. Para bulmak isteyince maariften nce akla gelecekok eyler var. Mesela vali ok alakadar olduu bu yolmeselesi iin imdilik vali kona yaptrmaktan vazgeebilir...

    Yol ilerliyor, bizim kye ayrlan kede de hararetli almalarvar. Silindirler gelip gidiyor ve alacal bulacal bir srkyl amele karncalar gibi alyor. Bu alma akam gevakte kadar sryor, sonra kenardaki adrlara ekilip yatyorlar.Amelenin ou akta yatyor. Mteahhit adr yetitirememi.

    afakla beraber tekrar faaliyet balyor. Bizim kyden deamele yazlanlar var. Be on kuru kazanp vergi borcunu deyecekler.Bunlar geceleri kye dnyorlar; ama pek bitkin birhalde. Mteahhidin balarna diktii memur ekmek yemek iin

    bile on dakika zor izin veriyormu.

    Bizim kyl nceleri pek lakaytt, fakat ta denip asfaltii balaynca hepsini bir merak sard. Kocaman kazanlardakaynatlp sonra yerlere dklen bu kara eyin zerinde yrnebileceini,hele kamyonlarn ve arabalarn geeceini pek kabuledemiyorlar. Tarlalar bu tarafta olanlar akamlar dnerken

    yolun kenarndaki hendee melip sigaralarn tttrereksilindirin ileri geri gidiine bakyorlar ve tandklar amelelerle

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    7/255

    aldklar yevmiyeler hakknda konuuyorlar.

    ...

    Yol bitti. Birka gn sonra al treni olacak. Kyn yanndaki

    tepeye kp baknca, uzakta kara bir ylan gibi parlyor.ki tarafna aa da dikeceklermi. Enfes bir ey dorusu.Btn Vilayet halknn buradan nasl akn akn geeceini, naslkolaylkla, kayar gibi istasyona varacan dndke iimde

    bir ey hopluyor. Yolun salaml hakknda dedikodular var...Mteahhit adamakll vurdu diyorlar. Fakat herhalde dedikodudanibaret. Bu dehetli gzel manzarann karsnda insananasl fena dnceler gelebilir, ayorum.

    ...

    Bugn mrmn en mesut gn idi. ehrin kenarnda taklarkurulmutu, btn memurlar resmi elbiselerini giyip gelmiler.Hususi muhasebe mdr bile, bej pardssnn stnesilindir apkay oturtmu, -1.55- boyu ile n tarafta yer alm.Ben de bir kat elbisemi silip tledim ve yle geldim. Maarifmdr ters ters bakyor ama, ne derse desin, bir gn kydenayrlmakla kyamet kopmaz ya... Bu yol bir para benimeserim demektir... Halk ve kyl uzaktan seyrediyorlard, yanlarnagittim, konutum, sevincimden herkesi kucaklayacamgeliyor. Yerime dndkten sonra aklma geldi, kyllere, yaknagelmeleri iin iaret ettim. Bu yol herkesten evvel onlarndemektir. Birka tanesi ilerleyecek oldu, jandarmalar brakmad,

    ben de sesimi karmadm ama neemin yars kat.

    Vali uzunca bir nutuk verdi, sesi pek gr olmad iin iyiiitemedim, yalnz kulama: -Cumhuriyet, bayndrlk... Rehberlerimiz...Her ey halk iin...- szleri geldi. Birka kii daha,ksa szler sylediler. Kordele kesildi, nde valininki olmakzere, bir otomobil kafilesi hzla ileri atld. Arkasndan memurlar

    be on adm yrdler, herkes ayan asfalta altrrgibiydi. Kyller belki acemiliklerinden, belki de bir ey sylerler

    diye ekindikleri iin, asfalta basmaya cesaret edemeyerekyolun iki kenarndaki toprak ksmda yryorlar ve bykgzlerle ortaya, zerinde taze otomobil lastii izleri slak slak

    parlayan asfalta bakyorlard.

    Her eye ramen kye muzaffer bir kumandan gibi dndm.

    ...

    Yolun alnn onuncu gn nafann fen memurlar vilayetebir rapor vermiler. Kanlarn ve kz arabalarnn, hatta

    dier arabalarn da asfalt iddetle tahrip ettiini bildirmiler.Bunda yolun pek salam olmamasnn de tesiri olacan hi

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    8/255

    azlarna almamlar, halbuki yalnz kanlarn deil, birazyklce kamyonlarn getii yerlerde bile ukurlar kalyor veyer yer bozukluklar grlyordu.

    Vilayete telaa dmler. Daha paras denmeyen yolun,

    o byk zat ehri bir kere bile ereflendirmeden on be gniinde eski haline dnmesi tehlikesi karsnda hemen toplanmlarve lastik tekerlekli olmayan nakil vastalarnn asfalt yoldangemelerini menetmeye karar vermiler.

    Kyde bu havadise kimse inanmak istemedi, fakat birkakyl jandarmalar tarafndan durdurulup kanlarn yoldankarmaya, amurlu tarlalardan geri dnmeye mecbur edilince,herkes iin ciddi olduunu anlad.

    Bu yasak pek ard. Yol iki da arasndaki bir boazdan

    getii iin, imdi istasyona gitmek isteyenler bu da dolaacaklarve tam alt saat ziyan edeceklerdi. Bir yere toplanp birare dndler, fakat ne jandarmalara kar koymaya, ne dekanlara lastik tekerlek taktrmaya, imdilik imkan yoktu.

    Alt saat daha fazla sren ve eskisinden birka defa dahaberbat olan bir yoldan gidecekler, dan arkasndan dolaacaklard...

    Hibirisi artk benimle konumuyor, hepsi bana dmangzlerle bakyordu. Bir gn akamst muhtar geldi:

    -Olum- dedi, -biz senden ikayeti deildik ama, bu yolmeselesi ii deitirdi. Kyl bamza gelen bu derdi senden

    biliyor ve sz dinlemiyor. Birka keredir seni dvmeye, hattadaha ileri gitmeye kalktlar, ben nne zor getim... Baka kylerdede senin dmanlarn oalyor. Bir gn bana bir i gelir.yisi mi, gzellikle buradan git. Darlma, gcenme, hakknhelal et!-

    Ben de bunu dnmyor deildim. Kylnn bana karald tavrdan hayrl mana karamazdm. Birka para eyam

    antama doldurdum, artann bir boha yaptm; bu kyegeldiim gibi yine bir akam vakti, gne sar otlara uzanr verzgar bunlar kzl bir deniz gibi dalgalandrrken, keskin gbrekokularn ve tezek dumanlarn arkamda brakarak, ktmyrdm.

    :::::::::::::::::

    Hanende Melek

    Kahve ocana giden kapnn yannda, st ksm kk bir

    hal ve etekleri eski bir kilimle rtl, krs klkl bir kerevetvard. kiiden ibaret saz heyeti, yerli hasr iskemlelerin zerine,

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    9/255

    gze batan bir ciddilikle oturmulard. lerinden biri inmekisteyince, bir metreye yakn bir yerden atlamaya mecburdu.Hanende Melek byle zamanlarda kk garson Hamdi'yiararak yardmn ister, bir eliyle onun omuzuna dayanp tekiyleeteini tutarak ince bacaklarn aa uzatrd. Bu anlar o

    civarda oturmu hovarda mteriler iin mhim frsatlard.Baygn, fakat istek dolu gzler derhal o tarafa evrilir, tatl birey yenmi gibi posbyklar alt dudakla yalanrd.

    Sigara dumanlaryla nefes buularndan kahvenin pencerelerio kadar sislenmiti ki, darda arl arl yaan yamurunancak sesi iitiliyor, camlardan szlen damlalar ierden grnmyordu.

    Ortada dolaan iki garson, tka basa dolu olan salonda kendilerineglkle yol aabiliyorlard. amurlu ayakkablarn tebahhurundan(buharlamasndan) hasl olan ar bir koku, yarsndan ou sarho

    olan mterileri bsbtn sersemletiyor, zaman zaman sazbastracak kadar ykselen bir grlt, sk sk alp kapanankapdan sokaa vuruyordu.

    Yeni gelenler, iskemlelerin arkasna aslm duran paltolardrerek ve her getikleri yerde bir kaynama dourarakuzun mddet dolatktan sonra bir yer bulup oturuyorlar ve slakkasketlerini karp balarn kamaya balyorlard.

    Keman, ud ve Melek zaman zaman hamle eder gibi sesleriniykseltiyorlard. Bu srada grlt ile saz arasnda birkadakika devam eden hakiki bir mcadele oluyor, bazan grltgalip gelerek saz mahup bir eda ile vzltsna devam ediyor,

    bazan da, bir hayat kavgas kadar canla bala yapt mcadeleninsonunda kalabaln biraz susar gibi olduunu grnce,sevinle sesini ykseltiyordu. Byle dakikalarda Melein ince,

    biraz ksk, fakat tesirli sesi salonu doldurur, kendisine evrilengzlerde biraz da alaka belirirdi.

    ...

    Caml kap ar ar alarak ieri davavekili Hseyin Avnigirdi. Siyah paltosunun yakasn kaldrm, ayn renkteki apkasnnne indirmiti. Hastalkl gzlerini vapur duman birgzlk rtt iin yznn ancak pek az bir ksm, sakallaruzam enesi grnyordu. Ucundan yamur sular szlenharap bir emsiyeyi koluna takmt. Korkak admlarla, yklmamakiin iskemle arkalarna tutunarak ilerledi, saza yakn

    bir yere geldi. Etrafta oturacak bo iskemle yoktu. Gzleriylearand. O civara yerlemi bulunan memurlar, bekar retmenleronun baklaryla karlap kendisini masalarna armayamecbur olmamak iin balarn nlerine emiler veya derin lakrdlarna

    dalmlard.

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    10/255

    Bir masann etrafnda oturan ve esrar sigaralarn avularnniinde saklayan kasap Hseyin Avni'yi masalarna davetettiler. Hem ihtiyar sarhola alay etmek, hem de masalarnaefendi adam oturduunu hanendeye gstererek itibar kazanmakistiyorlard.

    Hseyin Avni, siyah gzlklerinin buusunu ceketinin koluile sildi, paltosunun yakasn indirdi. apkasn kard. Adamakllseyreklemi olan beyaz salar kafasnn atlak ve lekeliderisine yapmt. Oturduu alak arkalkl yerli hasr sandalyederahatlatktan sonra ban saza evirerek glmsedi.Bu srada uzun, seyrek dileri, donuk pembe di etleriyle beraberdar frlyor, dudaklarnn kenarndan tkrkler szyordu.

    Keman alan uzun kafal, esmer delikanl eilerek davavekilininselamn iade etti. Melek bayla belli belirsiz bir iaret

    yapt; kucandaki udun zerine abanarak avaz avaz baranihtiyar sanatkar ise, dnyann farknda olmad iin, arksnadevam ediyordu.

    ...

    Melek iinden: -Aman yarabbi, bu heriften kurtulamayacakmym?- dedi. mrnde bu derece irendii bir adama rastgelmemiti. Be seneden beri hayatn sesiyle kazanyor, sktkavcudunu bu sese yardmc yapmak mecburiyetinde dekalyordu. Bu meslekte adam semek pek adet deildi ama, bununda bir haddi vard. Zaten bu tiksinmesinde Hseyin Avni'ninsuratnn pek rol yoktu. Melee asl korkun gelenonun yapkan bir ifade tayan hareketleri ve siyah gzlklerininarkasnda kirli bir paavra gibi sallanan baklaryd.

    Dier tutkunlarnn smarlad bir ay bile hakir grmeyenve bu eli ak hovarday bir glmseme ile tediye edengen kadn, Hseyin Avni'nin, evinden kim bilir ne sahnelerdensonra alp kendisine hediye ettii birka altn bilezii birtrl koluna takamyordu.

    Kahvecinin sylediine gre bu adam evvelce HukukMahkemesi azasndan imi, sarholuu yznden karmlar,ok az bir tekat maa alyor ve ocuu ile karsn davavekilliiederek geindiriyormu. Hukuk mezunu olmayp zabtkatipliinden yetitii ve iine gcne kar hi alakas olmadiin yazhanesine gnde birka kylden baka urayan olmazm.Kahveci:

    -Metelik yoktur herifte, nesine yz verirsiniz?- diyordu.-Gnde iki kylye iki istida yazp yarm kat alr, onu da lokantac

    Mahir'de rakya yatrr, evde oluk ocuk a beklesin.Yandan da utanmaz, ak sakalna da bakmaz, yazhanesine urayan

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    11/255

    altmlk kyl karlarna saldrr. Dayak yemedii gnyoktur. u kahvemize gelen efendilerin hibirinin ona yz verdiinigrdnz m? amur gibi adamdr!-

    Melek bu kasabaya geleli iki ay olmutu ve Hseyin Avni

    bir gece bile kahveye gelmemezlik etmemiti. Her akamzeri,yazhanede mi olur, lokantada m olur, bir miktar raksn ier,daha ikinci kadehte titremeye balayan admlarla kahvenin yolunututard. Bu gen, sska ve esmer kadncazn biraz atlakfakat yank sesi onu ldrtyordu. Fakat onun bir kadna srarlayapmas iin byle bir sebebe de hacet yoktu. Btn kadnlardan,en gzelinden en irkinine, en knden en yalsnakadar yle bir hava intiar ediyordu (yaylyordu) ki, eit eit olmasnaramen mterek bir hususiyeti haber veren bu kah latif, kah

    ba artacak kadar sakil kokular onun hurdalam vcudundastrapl bir sarsnt brakarak yaylyorlar, zavally uykudan,

    hatta dnmekten mahrum ediyorlard.

    rk dimann nasl imal ettii insan artan binbir trldalaverelerle karsn kandryor, bir sandk kesinde, bir kndibinde naslsa kalm olan kymetli birka para eyay aldgibi sazl kahveye gidiyor ve birka ark isteyip aldrdktansonra, getirdii eyleri kk rak Hamdi ile Melee yolluyordu.

    Kemancy birka kere yazhanesine arp kuru zeytin ilerak ikram etmiti. Bir efendiye masa arkadal etmekten gururduyan gen ingenenin Melek zerinde lehinde tesir yapacanmid ediyordu.

    Fakat artk sabr tkenmiti: Yarm yamalak selamlardanve pek kstrd zamanlarda gen kadnn azndan dklen-Naslsnz efendim?- yollu bir hatr sormadan baka bir eygrd yoktu. Halbuki ihtiyar etlerini seyrek faslalarla kamlayanihtiras nbetleri tahamml edilmez hale gelmiti. Oturduuyerden Melee doru bakarken, derhal frlayp saldrmakisteyen vahi bir hisse kaplyordu.

    Birka akam evvel kemanc vastasyla kadn yazhanesinedavet ettii halde bu teklifi, patron raz deil diye reddedilmi,kemancdan cevap bekleyerek geirdii yirmi drt saat,kz isteyip cevap bekleyen delikanllara ta kartacak bir mitve yeis silsilesi halinde gemiti. ki gnden beri sabahtan akamakadar iiyor ve binbir trl planlar kuruyordu.

    Ayn masada oturduu kasaplar, kahvede iki yasak olduuiin ay fincanlarna koydurup getirttikleri konyaklar iiyorlarve ona da ikram ediyorlard. Esrar sigaralarnn dumanHseyin Avni'nin krmz kapakl gzlerini ve kuru genzini yakyordu.

    Melek ihtiyar udinin sesini bastrarak:

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    12/255

    Gece kaplad her yeri,

    Keder sard dereleri,

    Esmerim vay vay.

    Dman deil, sevda at

    Sinemdeki yareleri.

    diye bardka Hseyin Avni ne doru eiliyor, yere decekgibi oluyordu.

    Bu arknn bestesinde, szlerinde ve Melein alar gibibir ifade alan syleyiinde garip bir zavalllk, bir yalvarmavard. htiyar adam aznn iinde bir eyler mrldanyor, fakat

    ancak grtlan yrtar gibi dar frlayan bir -Ah!- duyulabiliyordu.Bir aralk ufak ve buruuk bir kada bir eyler karalayarakkemancya gnderdi, biraz sonra saz eski bir arkya balad:

    Bir dame drd beni ki baht siyahm,

    Billahi bu sevdada benim yoktur gnahm!

    Bunu, ksa faslalarla dier katlar ve ihtiyarn haline uygundier arklar takip etti.

    ...

    Kahvenin kaps aralanarak ieri sekiz on yalarnda bir kzba uzand. Kvrck salar slak bir psteki gibi ensesine yapmt.Gzleriyle, akn ve kararsz, etraf szdkten sonraoralarda dolaan Hamdi'yi ard, bir eyler syledi.

    Hamdi, tek tk evlerine yollanmaya balayan mterilerinarasndan syrlarak Hseyin Avni'nin yanna geldi ve karagzlklerini dzeltmeye alan ihtiyara:

    -Beybaba! Senin kk kz gelmi, evden istiyorlarm!-dedi.

    Sarhoun yal yznn gerildii ve seyrek sakallarnndimdik olduu grld. Bir kedi gibi yerinden frlayarak:

    -Defolsun, beni burada bari rahat braksnlar!- diye homurdandve yumruunu kapya doru uzatt.

    Aralk kap hemen kapand, Hseyin Avni tekrar iskemlesine kt.

    Kahve adamakll tenhalamt. Kalanlar baladklar partiyi

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    13/255

    herhalde bitirmek isteyen birka tiryaki oyuncudan ibaretti.

    Biraz sonra saz da bitti. Ud torbaya, keman kutuya kondu.Udi, hi konumayan ve etrafna baknmayan bir ihtiyar,nndeki ay fincann son bir defa diktikten sonra kahveciden

    gndeliini alp gitti. Kemanc, Hseyin Avni'nin yannagelerek:

    -Naslsn beybaba!- dedi, bayla da: -Ne idelim, bir trlolmuyor ite!- der gibi bir iaret yapt.

    Sarho ihtiyar:

    -E... Bu ne kadar srecek ya? Bizde hal kald m ya?- diyemrldand.

    Melek patrondan parasn alm, kendisini hana kadar gtrecekgarsonun hazrlanmasn bekliyordu. Astragan taklidieski bir mantonun iinde vcudu titriyor gibiydi. Siyah dekolteiskarpinleri amurlanm ve silinmemiti.

    Hseyin Avni yerinden frlad. Gen kadna doru yryerekonun koluna yapt:

    -Ben gtreyim seni, ruhum!- dedi.

    Melek vcudunun scak bir kesine slak bir el dokunmugibi rperdi.

    -Teekkr ederim... Hacet yok!- diye mrldand.

    -Hacet yok olur mu ya? Bize de bu kadar cevretmek revam ya? nsanda tahamml brakmyorsun vallahi!-

    Bu szlerle beraber kadnn zayf kolunu daha ok skt.Melek hzla silkindi. Muvazenesini kaybeden davavekili dizlerininstne derek alnn iskemlelerden birine vurdu.

    Kalkt zaman, sa kann st tarafnda krmz bir i grnyordu.

    Bir eliyle gzln dzelterek:

    -Ne demek istiyorsun yani?- dedi, sesi hrlt gibi kyordu.

    Ban kemancya evirerek:

    -Ulan!- dedi, -Nedir bu yaptnz? Bu cilve biraz uzunkayor!-

    Kemanc kahve oca tarafnda kayboldu.

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    14/255

    Hseyin Avni tekrar Melein koluna sarlmak isteyerek, biradm att. Gen kadn korkak gzlerle etrafna baknyordu.

    Kahvede oyun oynayanlar ayaa kalkmlard. Bir ksm

    kasketini alp gidiyor, bir ksm ihtiyar avukatla Melein etrafnatoplanyordu.

    Esrar eken kasaplar balarn birbirlerine yaklatrmlar;susuyorlard.

    Tavandaki lks lambalar parlayp snerek mrlerininazaldn bildiriyorlard.

    Patron kemancnn hesabn kesmi, o da kalabala dorusokulmutu.

    Hseyin Avni etrafnn farknda deildi. Gen kadnn tekrareline geirdii kolunu titrek parmaklaryla skarak: -Sen geliyormusun imdi?- dedi.

    Melek ksaca:

    -Hayr!- diye cevap verdi. Fakat ne yapacan kestiremeyerekolduu yerde kald ve saa sola baknd.

    Bu anda, birdenbire sol yana zerinde sarhoun terli elinihissetti. Birisi salarn eker gibi oldu ve mthi bir ac duydu.

    Baka birisi onu yakalad gibi birka adm teye gtrd,bir istemleye oturttu; bu, kendisini hana gtrecek olan garsondu.

    Kahveci ile iki ra birka adm ilerde, yere eski bir ul gibiylm olan avukat tekmeliyorlar, kafasna gzne yumrukvuruyorlard. Biraz sonra raklar amurlara bulanan sarhou

    bacaklarndan ve kollarndan yakalayp kahvenin nne, yamurunaltna braktlar.

    Melek birka dakika iskemlede ses karmadan oturduktansonra raa:

    -Haydi gidelim!- dedi.

    Dar ktklar zaman, kahvenin ayak ta merdiveninindibinde Hseyin Avni'nin hala yattn ve yamurdan iliklerinekadar slanan kk kznn onu kaldrmak iin urasndan

    burasndan ekelediini grd. Onlar birka adm getiler, kzcazkanlar fark etmemiti.

    -Babacm, ne olursun babacm, hadi gidelim!- diye alyordu.

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    15/255

    Nezleli sesi, artk biraz hafiflemi olan yamurun prtlarnakaryordu.

    Melek yanndaki garsona:

    -u adam kaldrversene!- dedi.

    Beraber geri dndler. Kk kz hala babasnn etrafndadolayor, hkrklarla kesilen bir sesle, kendi kendine sylenirgibi, yalvaryordu:

    -Babacm, hadi gidelim. Annem sz verdi, itin diye kavgaetmeyecek... Bir ey getirmedin diye de kavga etmeyecek...Hi kavga etmeyecek...- Bir mddet susuyor, sanki cevap bekliyor,sonra:

    -Hadi kalksana, ne olursun!- diye tekrar alamaya balyordu.

    Yanna gelenlerin yzne bakt. O nezleli sesiyle, ehemmiyetsizbir yardm ister gibi:

    -Kaldrversenize, ne olur?- dedi. -ki gndr eve uramyor,hepimiz az. O gelmeyince annem bsbtn sinirlenip bizidvyor, gidin getirin diyor!-

    Melek ve garson, Hseyin Avni'nin kollarna yaptlar.Sarho szmt. Yerinden g oynuyordu. Islak paltosu sskavcudundan daha ard. Ayaklarn yerde sryerek birkaadm gtrdler. Biraz gevek braknca olduu yere kyordu.Hibir ey sylemeden onu srklemeye devam ettiler. Kkkz nlerine dm, yol gsteriyordu.

    Zifiri karanlk sokaklarda Melek dizlerine kadar amurabattn hissetti. Her admda bir ukur vard. Epeyce uzun birmddet yrdkten sonra alak bir bahe duvarnn nndedurdular. Kz alkn bir elle iki kanatl kapnn demir halkalarn

    bulup takrdatt. Biraz sonra ierde bir kap gcrdad, amurlubahede takunyal ayaklarn sesi duyuldu, kapnn bir kanadald ve elinde titrek kl bir idare lambasyla sska bir kadnvcudu grnd.

    Gzleri evvela lakayt bir bakla sarhou, sonra bsbtnmanasz bir ifade ile gen kadn szd. Kk kzn nezleli sesine

    pek benzeyen bouk bir sesle:

    -Demek imdiki de sensin ha?- dedi.

    Melek hibir ey sylemedi. ki kadn bir mddet baktlar.Garson sarhou kapnn i tarafna, duvarn dibine brakt.

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    16/255

    Kk kz kapnn bir kenarnda hala alyor ve ara sra burnunuekiyordu.

    Damlarn kenarndan tek tk damlalar dyor ve bouksesler kararak sokan amurlarna gmlyordu. Melek yavaa

    elindeki antay at, iinden drt be altn bilezikle birift kpe ald. Kendisine hayretle bakan sska kadna uzatarak:

    -Aln bunlar... Bunlar sizin galiba...- dedi. Sonra banazck nne eerek:

    -Bana bunlar bouna vermiti...- diye ilave etti.

    Gitmek iin dnd. Kapnn kenarna dayanm duran kkkz grd. Kendini tutamayarak onu kolundan yakaladve ekti, srsklam salarndan tuttuu ban gsne bastrd.

    Sonra eildi, akn akn kendine bakan kzn yalardan veyamurdan slanm yzn sk sk pt.

    Bir kabahat iliyormu gibi abuk ve sinirli hareketlerleantasn tekrar at, biraz evvel ald bir buuk lira yevmiyeile dnden kalan yirmi otuz kuru paray kzn avucuna sktrd.

    Sonra hi arkasna bakmadan, yan banda sessizce yryengarsonla beraber, amurlu yollardan geriye, kendisini bekleyenhan odasna dnd.

    1937

    :::::::::::::::::

    aydanlk

    Hastanenin bodrum katndaki kk ve pencereleri demirparmaklkl odada be kii yatyorduk.

    Hapishanenin doktoru ve reviri olmad iin hasta mahpuslar

    arlancaya kadar koularnda kalrlar ve araba parastedarik edebilirlerse belediye doktorunu getirtirlerdi. Ak salarnpek itina ile ortadan ikiye ayran bu ihtiyar ve zayfadamcaz, yznde besbelli bir tiksinmeyle, ellerini srmedenhastalara bakar ve mevcut olmayan bir mesuliyetten korkarak,ekserisini hastaneye havale ederdi.

    Fakat hastanede mahpuslara ayrlan kou be kiiden fazlaalmad iin, mtehasss tarafndan --asla yaptrlamayacakolan-- bir reete ile birlikte geri gnderilen mahpuslarn, yol kenarlarndaoturup dinlenerek ve kelepeli ellerine jandarmalarn

    sktrd bir sigaray hrsla ekerek hapishane yolunu tuttuklarher zaman grlrd.

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    17/255

    Ben bir kulak sancs yznden yatyordum. Bir bardak scaksuya damlatlan buuyu bir keseklah vastasyla sabah akam

    burnuma eker, nadiren kitap okur ve ok zaman gzlerimibeyaz sval tavana dikerek uzanrdm.

    Yanmdaki yatakta, esrarkelikten dolay alt ay hastanedetedaviye mahkum edilen bir bakkal vard. Hemen hemen hiodada durmaz, koridorda jandarmalarla ahbaplk ederdi. Hastaolmad ve uzun zamandr burada yatt iin hademeler ve

    jandarmalarla aras pek iyi idi ve gnlk esrarn tedarikte hisknt ekmiyordu.

    Onun tesinde, rvet ve irtikaptan iki buuk seneye mahkumeski icra memuru Sleyman Efendi yatyordu. Hastalzatrree idi, fakat ihtiyarlna ramen tehlikeyi atlatm grnyordu.

    Gen dahiliye mtehasss sabahlar vizitede glereksrtn okuyor ve:

    -Yakay kurtaryorsun, Beybaba!- diyordu.

    Dier iki hasta, adam vurmaktan on beer seneye mahkumiki kyl idi. Biri hasmn, teki su meselesinden tarla komusunuldrmt. Her ikisi de bir trl iyi olmayan bir barsakhastal ekiyorlard. Mthi zayflklar ve sapsar yzleri,onlar, insan artacak kadar birbirine benzetiyordu.

    Odadakilerin iinde Sleyman Efendi'den baka konuanyok gibiydi.

    Esrarke bakkal yatanda bulunduu zamanlar, badakurup oturur ve gzlerini beyaz boyal karyolann ayakucunadikerek saatlerce susard.

    ki kylden biri yataktan kalkamayacak kadar halsizdi.Btn gn ban duvardan tarafa evirip yatar, hi kmldamazd.

    smi Satlm olan dier kyl bir para daha dermanlyd.Ara sra konutuu da olurdu. Hatta bir kere ormanda naslpusu kurup babasn vuran adam devirdiini bile anlatt.

    Fakat Sleyman Efendi, halsizliine ve nefes almakta ektiiglklere ramen btn gn hi durmadan sylenirdi.

    Sabahleyin erkenden yataklar dzeltmeye gelen hademelereatmaktan balayarak, kahvalt getiren hastabakcya, hatrsoran hemireye, vizite yapan doktora boyuna drlanrd. Kendisinimemnun etmeye imkan yoktu. Karsna kimi alrsa derhal

    tekilerden ikayete balyordu. O kadar ki, esrarke bakkalhakknda azna geleni syleyip benim dinleyip dinlemediime

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    18/255

    bakmadan:

    -Nasl, dediim gibi deil mi?- diye sorarken, bakkal ierigirince, onu yatann kenarna oturtur, bana da duyuracak birsesle benden bahsederdi:

    -Aptal mdr nedir? Boyuna kitap okuyup dnr. Biz deok okuduk ama, faydas olmad. Neyine kibirlenir acaba? Bizde efendiyiz ama, kimseye kem baktmz yok...-

    Karsndaki, bazan bir bahane bulmaya bile lzum grmedenkancaya kadar o devam ederdi. Ara sra yorgunluktangzlerini kapayp ban yasta koyarak dinlenir, yahut ksrknbetine tutularak gzleri yerinden frlar, fakat biraz kendinegelir gibi olunca yeniden sylenmeye balard.

    -Aman!.. Doktor mu bunlar... Ben onlardan iyi anlarm builerden... Bacak kadar ocuk gelmi de bana akl retecek.Hardal lapas neyse, onu biz de yaparz. Zaten doktora da bensyledim... Ama o ineleri lzumsuz yere vuruyor... Satlcanaine kar eder mi? Sonra tutmu 'ay ime!' diyor. Allah Allah...aydan da zarar geldii grlm m?..-

    Sznn burasnda barrd:

    -Satlm... Getir aydanl!..-

    Satlm, uzand yataktan frlar, eski ve kocaman hastaneterliklerini sska ve topuklar balmumu gibi sararm ayaklarnageirir, kzgn sac sobann zerinden aydanl ve penceredenay fincann alarak -Beybaba-nn yanna varrd.

    Sleyman Efendi Satlm', fikrini almaya lzum grmedenkendisine hizmeti semiti. O kadar salahiyet ve tabiilikleemirler veriyordu ki, itaat etmemek olann aklndan bile gemiyordu.

    -Satlm, olum, uzat u tkrk hokkasn-: yahut; -Satlm,

    jandarmaya seslen, u eyrei de ver, bana eker alsn!..-dedii zaman, sska delikanl denek gibi parmaklaryla karyolademirlerine tutunur ve syleneni yapard. htiyarn tahakkmkarsnda jandarmalar bile itiraz edemiyorlar, ard araskesilmeyen angaryalara, ara sra sylenerek de olsa, tahammlediyorlard.

    Satlm ay bardan doldurup Sleyman Efendi'ye uzatncaihtiyar dorulup srtn duvara dayar, tepesindeki salardklm kocaman ban ar ar sallar, azna dklen gr

    byklarn svazlayarak imeye hazrlanrd. Onu bu vaziyette

    gren hemireler birka kere srtn duvara vermemesini, yorgandankmamasn syledilerse de o arkalarndan istihfaf (aalama,

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    19/255

    kmseme) dolu bir glle bakt ve bildiini yapmaya devam etti.

    ayn itikten sonra Satlm'tan aydanl tekrar ister,kopuk kapa kaldrarak iine bakar, sonra, bir iftlik balyormukadar ehemmiyetli bir velinimet tavryla:

    -Bunu da sen i!- diyerek ona bir eker uzatrd.

    ay iini biraz stp ksrk nbetlerinin aras uzayncaenesi bsbtn alyordu. Odada herhangi birimiz herhangi

    bir meseleden bahsedecek olsak derhal laf yarda kestiriyor:

    -O senin bildiin gibi deil!..- diye kendisi sze balyordu.Herkesin bir kusurunu bulur, herkese bir ey, hatta birokey retmeye kalkard. Zavall Satlm nasl vukuat ilediinianlatrken bile Sleyman Efendi'nin mdahalesinden kurtulamam,

    kendi bandan geen vakann dorusunu ihtiyardanrenmek mecburiyetinde kalmt. htiyar adam ksre ksre:

    -Yok, yok... Senin bildiin gibi deil... Sen orada yatarsanadam deil ku bile vuramazsn... Pusuyu nereye kurduunu

    bile bilmiyorsun...- diyerek cinayet mahalline dair uzun tafsilatagiriiyor ve asl fail bu izahat hayret, hatta biraz da hrmetledinliyordu. Bu ihtiyar efendinin dedikleri geri hakikateuygun deildi, ama yle bir akllca sayp dkyordu ki, herhaldedoru olacakt.

    Mevsim ilkbahar balangcyd. Odann kk sac sobashi durmadan yanyordu. Akam serinlii basnca koridordayen jandarmalar da iskemlelerini alp ieri giriyorlard. Snkampuln altnda, silahlarn kucaklarna dayayp bekleiyorlar,ara sra esrarke bakkalla yarenlik ediyorlard.

    Akamlar atei ykseldii halde Sleyman Efendi de onlaralaf yetitirmekten geri kalmyordu. Jandarmalara kah nasihatverir, kah onlar azarlar veya atei biraz daha ykselirse,abuk sabuk sylenip barmaya balard.

    Son gnlerde hastal tekrar arlamt. Bunda hem geceleriarkasna hardal lapas korken srtn yarm saat ak brakpten hastabakclarn, hem de kendisinin kabahati vard.Odann sk sk bozulan havasn deitirmek iin pencereyi atmzzaman, yorganna iyice sarlmasn sylediimiz halde,o dinlemez, gsn ap pencereden gelen rzgara vererek:

    -Bu rzgar adama dokunmaz... Sizin bildiiniz gibi deil...Bu rzgar Takkeli Da'dan geliyor. nsana ifa getirir...-diye mart rzgarn hasta cierlerine ekerdi.

    Satlm gnde bir bardak az ekerli ay mukabilinde ona

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    20/255

    hizmetkarlk etmeye devam ediyordu. Aylardan beri perhizeden midesi doktordan gizli itii bu birka yudum scak mayii

    belki de hasretle bekliyordu. Yalnz Sleyman Efendi artk aylarnsrtn duvara dayayarak iemiyordu. Satlm yardm etmezsestne dkt bile oluyordu. Elleri titremeye, gzleri

    adamakll kmeye balamt. Kyl delikanlsn esrarkebakkaln yatana oturtup:

    -Senin bildiin gibi deil... yle adam ldrlmez... Bakben sana anlataym...- derken birdenbire sz saptyor:

    -Bakatip ald paralarla iki ev ald da yine kolunu sallayasallaya geziyor. Hapislik bize dt- diye, baka zaman hiazna almad mahkumiyetinden bahse balyordu. Cezasnn

    bitmesine bir buuk ay kalmt. Bunun iin haftada bir ikikere urayan oluna dardaki ileri hakknda talimat veriyor

    ve on sekiz yanda kadar grnd halde gzleri be yandabir ocuk aknl ile odada dolaan biraz aptalca olu buszleri hi cevap vermeden, tasdik makamnda ban sallayasallaya dinliyordu.

    Birka gn iinde ihtiyar bsbtn fenalat. Yznn kemiklerifrlayvermi, gzleri garip bir parlaklkla daha ukuragmlmt. Gnn ekseri saatlerinde kendinden gemi olarakyatyor ve sayklyordu. Geceleri rpnyor, boulacak gibiksryor ve durmadan inleyerek hibirimizi uyutmuyordu.Esrarke bakkal iki gece uykusuzluktan sonra:

    -Hala geberemedi yahu!..- diye sylenmeye balamt.Yalnz Satlm hizmetinde kusur etmiyor, ihtiyarn her sayklayndayastndan ban dorultarak:

    -Bir ey mi istedin, Beybaba!- diye soruyordu.

    Nihayet bir gece sabaha kar ses kesildi. Son gnlerde sksk bizim odaya urayan nbeti hemireler derhal bir sedyegetirterek ly kaldrdlar. Yataklar dar kardlar. Daha onlarn

    ii bitmeden drdmz de derin bir uykuya dalm bulunuyorduk.

    Hemen sabah vizitesinden sonra bizim odann nndekikoridorda ayak sesleri ve konumalar peyda oldu. Jandarmalardan

    biri ban kapdan uzatarak:

    -Beybaba'nn soyu sopu buraya topland!- dedi.

    Biraz sonra lenin aptal olu ieri girdi. Babasnn plakyatana olduka byk bir boha sererek pencere ilerinde veyatak altlarnda lden kalan ne varsa onun iine doldurmaya

    balad. Birka kere bakkaln eyasna da el att, fakat o hemenmdahale etti:

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    21/255

    -Brak o saati... Babann yle saati var myd? Akgzlketme!..-

    Olan ne buldu ise derleyip toplayarak dar kt. Bu srada

    kapnn aralndan koridorun bir paras grnd. Dardabirka kadnla bir sr ocuk vard. Btn akraba gelmiebenziyordu. Bunlarn arasndaki imanca ve yalca bir kadnolann dar kard bohay yere serdirip atrd. indekileri

    birer birer savd. Sonra telala olana dnp bir eyler syledi.Tekrar ieri giren ocuk etrafna baknarak:

    -Bizim aydanlk nerede?- diye sordu.

    Drt be gnden beri ay piirilmedii iin bu kapa kopuk,srlar dklm kk emaye aydanlk ortadan kalkmt.

    Herhalde Satlm bir yere koymu olacakt. Kendisinibiraz evvel midesinden su almak iin laboratuvara gtrmlerdi.

    Esrarke bakkal:

    -Tela etme bulunur!- dedi.

    Bu sz zerine kapdan ieri iman ve kpkrmz bir kadnba uzanarak:

    -O da ne demekmi? Helbet bulunacak!..- dedi, sonra olunadnerek, serte:

    -Sen bunlara bakma, aramana bak Vecihi, belki baka eylerde kalmtr...-

    Fakat aydanlk ortada yoktu. Satlm'n karyolasnn baucundasallanan ve zavallnn varn younu iinde tayanAmerikan bezinden bir torbay dndan adamakll sktrpyokladlar; iinde aydanla benzer bir ey yoktu.

    Kadn kapnn nnde sylenip duruyordu. Oradan geenbir hemire ile bir hastabakcy durdurdu, onlar da alp ierigirerek hep beraber etraf aramaya baladlar.

    Darack odada birbirlerini itip kakarak yataklarn altn, sobaodunlarnn yl durduu keyi, hastalarn torba ve bavullarnkartryorlard. Ben yzm duvara evirmi, sessizyatyordum. lenin kars arkamdan drterek: -Hit, grmedinmi aydanlk nereye gitti?- dedi. Hemire atld:

    -Hastalar rahatsz etmeyin, sonra bulunur!- Fakat kadn

    bunu bekliyormu gibi barmaya balad:

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    22/255

    -Ne demekmi sonra bulunur!.. imdi bulunmazsa gitti gider,dahi gider... Hanm, buras neresi? Mahpus kouu, hrszyata. Adamn gznden srmeyi alarlar. Uurlu adamn

    burda ii ne...- Sonra bize dnerek tehdit eder gibi:

    -Syleyin bakaym, nerede?.. Hanginizde ise karsn!..-dedi ve gzlerini teker teker hepimizin zerinde gezdirdi.

    Hemire onu kolundan tutarak yavaa dar ald, fakatkar bir trl susmuyor.

    -Mdre kacam, bahekime gideceim...- diye koridorlarnlatyor ve jandarmalarn, koluna yapp:

    -Haydi evladm, siz bilirsiniz usuln, unlar syletiverinde nereye koydularsa karsnlar!- diyordu.

    Bu aralk iki hademenin kolunda Satlm ieri girdi. ektiiazaptan sonra bitkin bir halde idi. Daha kapda iken bakkalkendisine sordu:

    -Ulan Satlm, ihtiyarn aydanln grdn m?-

    Kyl, hademelerin yardmyla yatana yatarken, baylaevet diye iaret etti, sonra hademelerden birine:

    -Getiriver!- dedi. Ban bize evirdi:

    -Akam Beybaba arlaverdi...- dedi. -Baktm vakti gelmiebenzer, banda candan adam yok, azna bir yudum suaktacak oldum. aydanl hademe smail'e verip mutfaa saldm.Ilka su getirsin dedim... Su gelmeden rahmetli can teslimetti. Nasip deilmi. Ksmeti bu kadarm...-

    Hademe smail aydanl getirip kadna verdi. Anaoulbohay yeniden baladlar.

    Bu aralk hastanenin idari mdr oraya geldi ve kadnabir eyler syledi. Kadn, yz tekrar kpkrmz olarak:

    -Ne demekmi o?... Devlet elinde can verdi, lsn dedevlet kaldrr. Elimi srmem. On para da vermem. Ahir vaktindekocam hapishane kelerinde ldrdnz de lsn

    bana m kaldrtacaksnz... stemem. Ne yaparsanz yapn...-

    Bohay olunun koluna takarak:

    -Ne duruyorsun, yr..- dedi. -Az daha dursak bizi soymaya

    kalkacaklar...- Oradaki dier kadnlara ve ocuklaradnd: -Hadisenize siz de!-

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    23/255

    On yalarnda kadar bir olan:

    -Amcam bir grmeyecek miyiz?- dedi.

    -stemem... Gremem... Yreim kaldrmaz. Aslan gibi ayalimi(e, zevce) kim bilir ne hallere koydular. Amann ocuklar... Yreklerdayanr m... Yandm!-

    Avaz avaz bararak alyordu. Kocasnn meziyetlerini,haksz yere damlarda ldn sayyor, ruhunun btn rikkatiyle(inceliiyle) hkryordu.

    Bu sefer olu onu itmeye balad. oluk ocuk alaarakkoridorun br ucuna doru uzaklatlar.

    Bu srada ieri giren hademe smail'e kyl Satlm:-u torbay zver!..- dedi.

    Amerikan bezi torbann azn at, iinden bir ift yn oraplabir iki evre ve bir kat amar, en sonra da kk bir kesekard. ini nne boaltt. Beyaz yatak rtsnn zerine tane on kuruluk yuvarland. Satlm bunlardan ikisini smail'euzatarak:

    -Al unu da, sevaptr, bir testi alver. Rahmetliyi mezardakefensiz yatracaklar, hi olmazsa toprana iki testi su dkver...-dedi.

    Torbasn tekrar toplayp baucuna ast, halsiz ban yastakoyarak gzlerini bembeyaz tavana dikti...

    1938

    :::::::::::::::::

    Ayran

    Kyden istasyona giden yol, eriyen karlarla diz boyu amurdu.ki mzrak boyu ykselen gne, tarlalar hala rtenkarlarn zerinde prltlarla ve gz kamatrarak yanyor, fakatyoldaki pis su birikintilerine vurunca donuk sar bir renk alp

    bouluyordu.

    Kocaman ve alt ivili kunduralarn plak ayaklarna geirmiolan kk Hasan, sa koluna ald gm, ara sradinlenerek srklemeye almaktayd. Bazan sol elindeki inkomarapay yere brakarak ar ykn vcuduna daha az

    ar verecek bir ekilde kavramak istiyordu. Azna kadar ayranladolu olan gmn alt kenar her adm atnda dizlerine

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    24/255

    vurmakta ve dirseine kadar geirdii sap, kolundan kurtulupnne yuvarlanmak ister gibi, ileri hamleler yapmakta idi.Kunduralarnn arka taraf o kadar dar doru eilmiti ki, ocuuntopuklar ayakkabnn kesine deil, dorudan doruyaamura basyordu.

    Yaz k, her gn gitmeye mecbur olduu bu iki saatlik yolbu sefer daha uzam gibiydi. Tam yar yolda bulunan kkve kuru st aac henz ufukta ve sisler iindeydi.

    Kk Hasan senelerden beri grd eylere alakaszgzlerle bakyordu. Kuru sazlarn arasnda orak ovay oyarakgeen ve ta yanna gelmeden farkna varlmayan drt adm geniliindekikk derenin, yan yana uzatlm kalastan ibaretkprs artk kecek kadar sallanmaya balamt.

    Biraz daha yukarda, kk bir srta dayanarak ovaya bakandeirmenin uultusu duyulmuyordu. Bu k gnlerinde gn ilerse be gn ilemiyor, kapsnn nndeki, yapraklardklm, stle tamamen terk edilmi bir viraneyi andryordu.

    Kk Hasan hibir ey dnmeden ilerliyordu. Ne evdekendisinin dnmesini bekleyen iki kk kardei, ne de drtsaat uzaktaki nahiye merkezinde hizmetilik yapan anas buanda aklnda deildi. Ayrann satp satamayacan da dnmyordu.Kafasnda yalnz bir ey vard: Bu yolu tekrar yrmek,geri dnmek mecburiyeti...

    Uzun bir alamann sonundaym gibi iini ekti. Marapaytuttuu sol elinin atlaklarla rtl st taraf ile burnunu sildi.Gzlerini ileri evirince istasyona yaklatni grd.

    ki taraf plak dalarla evrilen bu upuzun ovann tamorta yerinde yapayalnz duran ve etrafndaki yapraksz akasyalarladaha zavall grnen bu souk bina, oraya rastgele atlm

    bir ta parasn andryordu. Gnde iki defa geen posta trenibile, ne diye bu manasz yerde duruyorum diye hayret eder gibiydi

    ve birka dakika durduktan sonra kalkarken, ald ddktekeyifli bir slk edas vard.

    Kk Hasan, istasyonun tahta parmaklkla ayrlan hududunagelince biraz dinlendi, sonra yine tahta parmaklkl kapyaralayarak ieri szld.

    stasyon binasyla raylar arasnda kalan drt be adm geniliindekiyerde, heybelerinin stnde oturan iki kyl ile,kaputunun iinde bzlm gibi duvara dayanan bir jandarmadan

    baka kimse yoktu. Buras yle tren zaman eit eit

    kebaplar, gazozcular, yemiilerle dolan byk istasyonlardandeildi. Ancak yazn civar kylerden kara zm, kavun,

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    25/255

    karpuz getiren be on kyl burasn canlandrrd. Kn isekk Hasan'la drt gnde bir kk bir kfe k armudugetiren topal ve ihtiyar bir kylden baka kimse ortalkta grnmezdi.Tren geldike rahatsz edilmi bir suratla ortaya kanistasyon memuru, ii biter bitmez derhal odasna ekilir,

    btn gnn, on senelik akmlatrl radyosundan bir seskarabilmek iin asla yeis getirmeden uramakla geirirdi.

    Bugn, k armudunu satan kyl de ortada yoktu. KkHasan gm yerin slak kumlar zerine brakarak raylarseyre dald. Her gn yzlerce adam bilmedii bir yerden alp

    bilmedii bir yere gtren bu upuzun ve sonu olmayan demirlerinarasnda, gelip geen lokomotiflerin brakt siyah ya lekelerigrlyordu.

    Keskin bir ddk sesi ile irkildi. stasyona gelen tren, kendini

    haber veriyordu. Lokomotif tam ya lekelerinin stnegeldi ve durdu.

    Kk Hasan, kurulu bir makine gibi, gm ve marapayyakalayarak trenin boyunca komaya ve ban pencerelerekaldrarak:

    -Ayran, ayran, temiz ayran!- diye barmaya balad.

    Yazn -buz gibi!- diye barrd; imdi, bu souk havada,sanki her ayran kelimesinin banda hala o -buz gibi- sfatvard. Kimse ban evirip bakmyordu bile. Trenin hemen hemen

    btn camlar kapalyd, ak olan bir iki tanesinde de boyalsal, yn bluzlu kadnlar duruyordu.

    Kk Hasan'n gzleri, delecekmi gibi, kapal camlaradikiliyor ve bunlarn arkasnda teneke marapadan ayran iebilecekinsanlar; hali vakti yerinde kyller, boyunbasz esnaflar,izinli giden askerler, hasl susam kimseler aryordu.

    Bir batan bir baa kere kotu. Gmn keskin kenarl

    dibi ince bacaklarna arpp actyor, fakat o, azck yznburuturarak:

    -Ayran, temiz ayran!..- demeye devam ediyordu.

    Drt bardak, hi olmazsa drt bardak satabilseydi. Bunamukabil alaca on kurula eve bir kara ekmek gtrebilirdi.Onun gelmesini, a bir uyuukluk iinde drt gzle bekleyeniki kk kardeinin hayali gznden imek gibi gelip geiyorve o hep baryordu:

    -Temiz ayran... Temiz...-

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    26/255

    Annesi hizmeti bulunduu yerden haftada bir kere, birkasaat iin geliyor, yannda biraz yufka, birka soan, bazan dayarm desti pekmez getiriyordu. Fakat bunlar, tane a mideyeiki gn bile yetmiyordu... Ondan sonra iki kardei beslemekvazifesi kk Hasan'a dyordu. Biri iki, teki be yanda

    olan bu sska ocuklarn btn ileri, bask tavanl bir damdanibaret olan evde ellerine ne geerse yemekten ibaret gibiydi.Kk Hasan hergn yourt almak iin kendisine lazm olanmayay onlarn yetiemeyecei ve bulamayaca bir yere --tavandireklerinin duvarla birletii keye-- saklamaya mecburoluyor ve her gn, istasyonda bulunduu srada, bu iki a midenin,kendileriyle ayn at altnda ayn al eken ihtiyar keiyi

    bile yiyeceklerinden korkuyordu.

    ok akamlar, koltuunun altnda getirdii ekmei ortayakoyarak ayran boaltmak iin bir toprak anak getirmek zere

    ocan yanndaki keye gider, sofra bana dnd zaman obalk gibi ekmekten ortada bir ey kalmadn dehetle grrd.O zaman kendisi bir anak ayran ier, ala alm olanmidesinin hafif ezilmelerine kulak asmadan, eski bir pstekizerinde yatan kardelerinin yanna, delik deik ve yal biryorgann altna sokulurdu.

    Onu asl dehete dren, kardelerinin bu kuyu gibi daimayutan ve hi doymayan mideleri deildi; eli bo olarak evednd zaman, bu iki sska mahlukun kendisine nasl parlakve bym gzlerle ve nasl sonsuz bir kinle baktn hatrlayncatyleri rperiyordu. imdi de bu korkuyla avaz ktkadar bard:

    -Ayran... Ayran!..-

    Trenin nc mevki vagonlarndan birinin penceresi indirildi.Uzun boyunlu, kasketli, kr bykl bir ba uzanarak:

    -Ver bakalm bir tane!- diye seslendi.

    Kk Hasan marapay titreyerek uzatt. Adam miniminigzlerini marapann iine dikerek sindire sindire iiyor ve suluayran byklarnn ucundan yakalksz gmleine damlatyordu.

    Marapay uzatarak:

    -Doldur bir daha!..- dedi.

    Onu da itikten sonra yeleinin cebinden bir onluk alpaa att:

    -Ver be kuru!..-

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    27/255

    Kk Hasan:

    -Yok ki!- dedi ve etrafna baknd. Ortalkta istasyon memurundanbaka kimse kalmamt. O da, hafiften kar iselemeyebalad iin, boynunu ieri ekmi, trenin kalkmasn

    bekliyordu. ocuk gmn olduu yerde brakarak ona kotu,paray uzatt:

    -unu iki eyrek yapsana!..- dedi.

    Memur cevap vermeden arkasn dnd ve hareket kampanasn ald.

    Trenin penceresindeki uzun boyunlu adam eliyle iaret ediyor:

    -Gelsene ulan!- diye baryordu. Kk Hasan o tarafakotu. Penceredeki:

    -Ver on kuruu!..- dedi.

    ocuk derhal paray uzatt. Tren yavaa harekete gemiti.Adam paray yine yeleinin cebine koyduktan sonra, aresiz

    bir eda ile:

    -Yok eyreim, ne yapalm!- dedi.

    Vagon kk Hasan'dan be alt adm uzaklamt. Uzunboyunlu adam, pencereden sarkarak:

    -Hey, ocuk, hakkn helal et!- diye bard. Kk Hasanhibir ey anlamyormu gibi bakakalmt. Tren hzlanp uzaklayordu.Tekerleklerin grlts arasnda adamn sesi tekrar duyuldu:

    -Helal et bakaym, helal et!.. Hadi!-

    Kk Hasan bir eyler mrldand. Sonra gmn alarakistasyon duvarnn kar tutmayan bir kenarna meldi.

    Kar adamakll serpitirmeye balamt. Kk Hasan eveeli bo dnmektense akam trenine kadar beklemeye karar verdi.

    Souktan donan ellerini ovuturuyor ve annesinin keikrptklar makasla kestii kertikli salarn kayordu. Rzgardangzleri yaaryor ve mavi gzlerini saran kirpikleri apaklanyordu.

    Akama kadar bu kede bekledi. Ara sra ayaa kalkpdizlerini ovuturuyor, sonra tekrar melerek kafasnn iindekisisli bolua gzlerini eviriyordu. Dnmesi ve tahayyletmesi kendisine ho gelecek hibir ey mevcut olmad iin,

    bu boluk ona bir dinlenme gibi geliyordu. Birka kere anasaklna geldi. Onun alamakl yzn grr gibi oldu. kk

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    28/255

    ocuunu toprak bir damda brakarak baka kylerde ve elyannda birka lokma iin didinen bu kadna kar garip birmerhamet duyuyordu. Bunda, biraz da, kardelerine kar anasylaayn vaziyette bulunmasnn tesiri vard. Evdeki iki amahluk haftada bir gelen zavall kadn da hep o kin dolu baklarla

    karlarlard. Kadncaz, getirdii bulgurdan yaszbir orba yaparken, kuru kuru hkrklarla iktifa eder, (yetinir) evibir para dzeltmeye alr, akama kadar kaldktan sonra, bazenbir kelime bile konumadan kar giderdi. Kk Hasan onunazndan babasna veya herhangi bir akrabaya dair bir kelime

    bile duymamt. Zaten kendini bildiinden beri bir an bilebunlar merak etmi deildi. Hayat istasyonda ayran satmaktanve kk kardelerini beslemekten ibaret sanyordu. Bununiin de bir tek korkusu vard: Ya anam yine gnn birinde evegelip birka gn yatar, iniltiler iinde ve kendi kendine bir ocukdaha dourur, be on gn sonra onu da bama brakarak

    giderse, diyordu... Bu yeni misafiri de doyurmak kendisinedecekti. Kyl de onlarn evinden nedense uzak kalmay tercihediyordu. Kaplarn bir gn bir insann at grlmemiti.Hayat eskisinden daha feci olarak devam edecek ve Hasan,gnden gne st azalan ihtiyar keinin yardmyla bu mthimcadeleyi baarmaya alacakt. Gnnn bo zamanlarnkeiyi otlatmak, karl havalarda ise dere boyunda, bir kartanksa, kuru otlar bulup hayvana getirmekle geirecekti.

    Yazn ileri o kadar fena deildi. Sabahleyin serinde yolakarsa istasyona yorulmadan varyor, hemen hemen btn gmsatyordu. Cebine doldurduu ufak paralar kadar, belkide daha fazla onu sevindiren bir ey de, kye dnerken yknnhafif olaca dncesiydi.

    Sabah treninde btn ayran satamasa bile, akam treninekalyor, fakat istasyona ekin getiren kyller leyin ekmekyerken ok kere btn gm haklyordu.

    Akam treni saat drt buukta geldii iin yazn ortalk kararmadankye dnebiliyordu. Fakat bugn daha trene yarm

    saat kala istasyon korkutucu bir alacakanla gmlmt.

    Ayazda ve karanlkta kalkp geri dneceini dnerek titredive hemen gitmek istedi. Fakat bu srada odasndan dar kanistasyon memuru trenin yakn olduunu anlatt.

    Trenin istasyonda durmasyla kalkmas bir oldu. KkHasan kapal ve puslu pencerelerin arkasnda hayal meyal belliolan insan ekillerine bakarak trenin bir bandan br banakotu ve -Ayran, temiz ayran!- diye bard, kocaman kunduralarslak kumlarda gcrtlar yapyor, karlar barmak iin at

    azna doluyordu.

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    29/255

    Vagonlarn pencerelerinden dklp yerdeki su birikintilerineyaylan soluk mutatil (dikdrtgen biimindeki) klar sraya srayauzaklarken kk Hasan gmn kavrad ve tahta parmaklkl kapyiterek kyn yolunu tuttu.

    Henz karanla almayan gzlerine kar paralar vuruyordu.Gmn iindeki ayran her admda alkalanyor vegarip sesler karyordu. Yava yava srtndan ieri ileyen rutubetonu titretmeye balamt.

    Hibir ey dnmeden, hibir ey hissetmeden ve bir hayvangibi yolunu alkanlkla bularak yryordu. Ovann ierisinedoru daldka pabularnn ve gmdeki ayrann sesine

    baka sesler de kart. Uzaklarda birtakm hayvanlar baryordu.

    Mthi bir korku ile zangr zangr titremeye balad. Admlarn

    daha hzl atmaya alyor, fakat ayaklar birbirine dolayordu.Souktan uyuan bacaklarnda, gmn her arptyer dakikalarca szlyordu.

    Karanlktan, yzn kamlayan kar ve rzgardan, dizlerinesrayan amurdan ve duyduu seslerden korkuyordu. Al,sska kardelerinin korkun gzlerini, yorgunluunu unutmutu.Bir an evvel kye varmak, ocakta kllenen bir odun

    parasyla aydnlanan toprak dama girmek ve bir kede saklanmakistiyordu. Ne yatmak, ne dinlenmek, sadece bir drtduvar arasnda bulunmak... Bu geni karanlktan, bu seslerdenkamak...

    Ayakkablar amurda saplanp kalmt. Yalnayak kouyordu.Savrulan gmden stne bana ve yerlere ayranlarsalyordu. Birbirine vuran dilerinin arasndan manasz korkusesleri frlyordu.

    Uzaklardaki hayvan sesleri gitgide yaklayor gibiydi. Halbukiyar yoldaki kuru st aacn daha yeni gemiti. apaklgzlerini karanl delmek ister gibi aarak ilerilere bakt.

    Hibir eyler gremedi. Havann gzel olduu gecelerde bileklar ta kenarna gelmedike grnmeyen ky ona, varlmasimkan olmayan bir yer gibi geldi. Bir yere sktrldn ve kaacakyer olmadn anlayan bir hayvan gibi vahi ve nihayetsiz

    bir korku duydu. Elinden ayran gmn ve marapayfrlatarak komaya ve grtlandan anlalmaz sesler frlatmaya

    balad. Bunlar bazan -Ana... Ana!- der gibi oluyor, bazan da-A...A...Aaah- -A...A...Aaah- halinde karanla yaylyordu.

    Hayvan sesleri daha yaknlam, yolun ilerisinde, karlarnarasnda, birtakm karaltlar belirip tekrar kaybolmaya balamt.

    Kk Hasan dizlerinin artk kendisini tayamayacanhissetti. Korku her tarafn balamt. plak ayaklarnn cvk

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    30/255

    amura her basnda kard ezik ses, srtna bir kam gibiiniyor ve korkusunu birka misli artryordu. Boazna bir eylertkanmt. atlak elleriyle gzlerini silerek ileri bakmak isterkendizlerinin stne yuvarland. Kalkt, fakat be alt admsonra tekrar dt. Boazndan frlayan sesler daha vahi bir

    ekil almt.

    -Ana...Ana!- derken sesi, gitgide yaklaan ve kar zerindekayyormu gibi sratli admlarla etrafnda daireler izen hayvanlarn

    barndan farksz oluyordu.

    Bzlm bir halde yolun amurlar zerine uzanan vcudunukar rtmeye alrken o hala birbirine vuran dilerininarasndan:

    -Ana... Anacm... Ana!- diye mrldanmaya alyordu.

    Bu srada, birka yz metre tede, evlerinin tahta kaps arkasndarzgarn sesini dinleyerek kk Hasan' bekleyen ikikarde, onunkine pek benzeyen bir korku ile titriyorlar ve kynetrafnda dolaan kurtlarn sesini duyduka, birbirlerinesokularak alayorlard.

    1938

    :::::::::::::::::

    Istmak in

    Konya'da Kllkba dedikleri bir pln civarnda, birErmeni kadnn evinde oturuyordum. -Mobilyal- ismi altndakiraya verilen odamda eya namna bir siyah demir karyola, bireski ve ekmeceli masa, iki de portatif demir iskemle vard. Kadamakll balaynca kk bir sac soba bunlara katld.

    Ev sahibim elli belik, ufak tefek, daima siyah ve yere kadaruzun bir etek giyen ve siyah ynden rlm eski bir atkyasla omuzlarndan eksik etmeyen bir kadnd. Az konuur, odama

    ben gittikten sonra yata dzeltmek, akamlar da, erkengelir ve almak istersem, soba yakmak iin girerdi.

    Her gn, muntazaman, lambamdan gaz ve bodrumdan banaait olan odunlar alyordu. Akamlar birer saat bile yakmadm

    be numara lambann iki gnde yarm kilo gaz harcadnabeni inandrmaya alyor, yine akamlar birer kere yanansobann be yz kilo odunu iki ayda bitirip beni k ortasndaiki misli fiyatla yeniden odun almaya mecbur etmesinigayet tabii buluyordu.

    Bunlara ses kardm yoktu. Sabahlar yzm ykamakiin odama brakt yarm gaz tenekesi suyun iinde, btn ricalarma

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    31/255

    ramen, yine sa paralar ve saman pleri yzmektedevam ederdi. Buna da katlanyordum. Nedense hayatta hibirey bana yer deitirmek kadar g gelmemitir. Dolamayok sevdiim halde, bir evden baka bir eve, srf houma gitmediiiin tanmak, beni her zaman rktmtr. Odann bir

    kesine ydm kitaplar tamak derdi kadar, bunda manaszbir hicabn da tesiri vard. -Madam, senin evinde rahat edemiyorum,zlyorum, kacam!- demeye utanyordum. Bazan,geceleri yatama uzanp, sobann grltsn dinleyerekokumaya dalardm. Vcudumu tatl bir rehavet sarmaya baladsralarda madam kapy vurarak ieri girer, bir elinde kocaman

    bir krek, br elinin tersiyle daima apakl gzlerini silerek:

    -Beyim, msaden olursa bir tava ate alaym- der, benimevet makamnda bam sallamam bile beklemeden sobay aarakiinde ne varsa kreine doldurur ve gtrrd.

    nsan ne garip eydir! Bu anda iimden, ona avaz avaz bararakbeni rahat brakmasn sylemek, hatta kalkp sobannkenarndaki odunlardan birini kafasna indirmek ve her akam,ayn saatte tekrar eden bu sahneye bir son vermek geerken yzmonun:

    -Allah rahatlk versin, beyim- szne sinirli bir tebssmlemukabele ederdi.

    Hayatm tasavvur edilemeyecek kadar manasz ve bo geiyordu.Sabahlar erkenden iime gider, le ve akam yemeklerinikk bir a dkkannda veresiye yer ve akamlar,eer kahvede kat oynayanlar aptalca seyre dalmazsam, erkendeneve dnerdim. Ruhum ktlemiti, gazeteleri merak etmez,konumaktan holanmaz, bask tavanl bir meyhanede birarkadala birka kadeh iip gevezelik etmekten zevk almaz olmutum.Sokakta, pek nadir olarak geen, gzelce kadnlaragen gzlerim yapp kalmyor, muhayyelem baka trl, dahacanl, daha manal, daha dolu bir hayat bulunduunu hatrlatpsinirlerimi kamlamyordu. En boaldm zamanlarda

    bile benim iin ehemmiyetlerini kaybetmeyen kitaplarma, sadecealkanlk yznden ve biraz da nefsimden utandm iinel uzatyordum. Ama, artk onlarda da beni heyecana drecek,dncelere daldracak, harekete srkleyecek atein kalmadn,hi znt duymadan tespit ediyordum. Hayat sankisadece gzlerimin eritii yerlerden, iinde yaadm zamandanibaretti. Sanki dnyada, beni iime gtren tozlu veya amurluyoldan, kerpi duvarlardan ve ne sylediklerini yarmsaat sonra bile hatrlamaya imkan olmayan birka iyi kalpli arkadatan

    baka bir ey mevcut deildi...

    Bu sralarda bir hadise beni, derin uykulara dalan bir adamkorkun bir feryat nasl yerinden frlatrsa, manevi miskinliimden

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    32/255

    ylece ekip ayrd.

    On be yirmi gnde bir gelip amarlarm ykayan yalcabir kadn vard. Yallk daha ziyade onun grnndeydi.Hakikatte ok daha gen, otuz otuz be olabilirdi, fakat kavrulup

    bzlm hissini veren minimini vcudu, rmcek ayaklargibi uzun, ince, sar elleri, bir lnnki gibi derinlere kamkara gzleriyle ihtiyar, ya saylamayacak kadar ihtiyar bir insantesiri yapyordu. Aznda hi dii yoktu. Dudaklar bir torbaaz gibi buruuklar iindeydi. Kahverengi yeldirmesinin altndanfrlayan denek gibi iki bacak, iri ve balar kopmu birift erkek ayakkabsnn iinde kayboluyordu.

    Onu bana ev sahibi madam buluvermiti. Be on paradanibaret amarm yirmi be kurua ykyordu. Bir gn, akamzeri,eve gelince onun hala iini bitirmemi olduunu grdm.

    Hava kapal olduu iin amarlar sofaya gerilen iplere seriyordu.Bunlarn arasnda bana ait olmayan birtakm yatak araflar,entariler de vard. Kadna sorduum zaman madamnkendi amarlarn da benimkilerin arasna katp ona ykattnrendim. lk duyduum his biraz tiksinme oldu. Canm skld.Benim yzmden hakszla urayan zavall kadn odamaarp gnln almak aklmdan geti. Sonra kendi kendime:-Herhalde aralarnda anlamlardr. Zorla getirmiyoruzya- dedim. Cebimden bir yirmi be kuruluk kardm. Biraztereddtten sonra buna bir de on kuruluk kattm, ona verdim.Odama girerek kapy arkamdan kapadm.

    Ertesi gn madama bu amarc kadnn kim olduunusordum. Dalar gibi amarn ona bedava ykatmaktan ekinmeyenyufka yrekli ev sahibim gzleri yaararak:

    -Pek fkaradr, pek!- dedi. Uzun uzadya anlatt, fakat benbu laflardan amarc kadnn -pek fkara- olduundan ve bucivarda una buna amara geldiinden baka bir ey renemedim.Drt be gnde bir i bulup alaca yirmi otuz kurulanasl yayordu? Kimi kimsesi var myd? Nereliydi? Birdenbire

    btn bu ve buna benzer sualler kafamda belirdi. nsanlarakar kaybolmaya balayan alakam sanki bu kadn dnrkenyeniden canlanyordu. Onun, souktan daima mosmorolan sivri burnunu, amar leeninin banda sabahtan akamakadar iki kat bklen vcudunu, buruuk dudaklarnn arasndannefes gibi ve titreyerek kan sesini hatrladm.

    ki gn sonra akamzeri eve dnerken kapnn nndeona rastladm. Souktan yakam kaldrdm iin gzlklerim

    buulanmt. Eiin bir kenarna bzlen kadn ancak kilideanahtar sokarken fark ettim.

    -Ne o? Ne aryorsun?- diye sordum.

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    33/255

    Saatlerce kotuktan sonra nefes almakta glk eken birinsann sesiyle, abuk abuk, kesik kesik:

    -Hi... Hi!- dedi. Sonra mrldanr gibi ilave etti:

    -Mahalleyi dolatm. Bir ie aran olur mu diye!..-

    Tavrnda pek saklayamad bir tela, sesinde neredeysealayacakm gibi bir titreme vard. Azn birka kere bir eysylemek istiyormu gibi at, sonra tekrar kapad.

    -Sen nerede oturuyorsun?- diye sordum.

    enesiyle iaret ederek:

    -Tee tede, Araplar Mahallesi'nde!- dedi.

    -Kimsen var m?-

    Ksaca iini ekti. Gzlerini birok defalar krpt, nne bakarak:

    -Bir kzcazm var...- dedi. -Evde yatar durur!-

    -Hasta m?-

    -Hasta ya... Hasta... ok hasta...-

    Kapnn nndeki donmu sular ayaklarm tyordu.Sokan kirli karlarn sprp yzme arpan bir rzgar gzlerimiactt. Souk, merakm yenmek zereydi.

    -Ka yanda?- diye sordum ve anahtar evirdim. Kaphafife araland. Kadn tekrar acele bir ey syleyecekmi gibi

    ban uzatt, sonra eski haline dnerek:

    -Sekiz on yanda var!- dedi.

    Bu saatte benim kapmn nnde beklemesinde herhaldebir maksad olacakt. Fakat soukta daha fazla durmak ve onusyletmek bana g geldi.

    imde, kendime de izah edemediim kark ve zc birtakmhisler belirmiti. Onun syleyeceklerinin ho eyler olmayacan,

    belki de beni utandracan tahmin eder gibiydim.Krleen ruhum, rahatnn ve muvazenesinin bozulmasndankorkuyordu. nsanlmn zerini kaplayan miskinlik ve alakaszlkkabuu paralanmak tehlikesindeydi. Hodbin bir kuvvet

    beni ieri ekti. Buna mukavemet etmek itiyadn kaybettiimiin kapy ap tala girdim.

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    34/255

    Kadn her urad yerde grdnden farkl olmayan buka hayretle deil, fakat yznde birdenbire mthi bir ifadealan tasvir edilmez bir yeisle karlad. Btn uzuvlar dehetiinde titriyor gibiydi. Ke bandaki elektrik lambasnn snk

    onun sokan loluuna serilen glgesiyle birlikte titriyordu.

    itilir, iitilmez bir sesle:

    -Beyefendi!- diye mrldand: -Beyefendi... Ykatacak amarnyok mu?-

    -Yok!- dedim.

    u anda kamaktan, odama gitmekten baka bir ey dnmyordum.Onun iin kadnn bu sualine dikkat bile etmeden

    -yok!- cevabn vermitim. Kadn arkasn dnd, ben kapykapamak zere iken, hi dnmeden ona seslendim:

    -Teyze... sen yarndan sonra bir ura... Galiba gmleimkalmam. Ne varsa ykarsn!..-

    O ayn hafif sesiyle, ban bile evirmeden -Olur, olur!- diyerekuzaklat. Ben iki ayak merdiveni karak odama girdim.

    Derhal yatan zerine oturarak yzm ellerimle kapadm.Dnceler kafama bir sel gibi hcum ediyordu:

    Bu kadn kapya bir ey sylemek iin gelmiti. Mthiayazda belki saatlerce beklemiti... ki gn evvel amarm ykadhalde bana amarm olup olmadn sordu... Maksadmeydanda idi. Kadn byle aka dilenecek hale getirdiimhalde aptal gibi hibir ey anlamamtm. Daha dorusu kafam

    bir ey anlamaktan menetmitim. Rahatmn kaacandan korkarakbir sersemlik zrhnn iine saklanmtm. Artk kendikendimden utanyordum. Birka kere ayaa kalktm. Aynaya

    bakmak, orada greceim zavall ehreye tkrmek istedim.

    Bu kadarna cesaret edemedim. Kendi kendime: -Ne yapabilirdim?Elimden ne gelirdi? Ben kimim ki?- diyor, fakat yine kendim:-Hi olmazsa kamazdn... Hi olmazsa dinlerdin. Kimolursan ol... Dnyada kendisi iin hibir eyi olmayan bir insann

    bile bakalarna yardm edecek bir eyi vardr... Hi olmazsabir tek sz...- diye cevap veriyordum.

    Btn gn kafam byle eylerle urat. Kadndan ve ocuundanziyade kendi zavalllmla meguldm. Aylardan beriiinde boulduum rahat alakaszlk bir anda sprlp gitmiti.Btn insanlar gibi, straba kar zayf olan bir insandm;

    merhamet, aciz ve korkudan mrekkep bir insan...

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    35/255

    Souk odamdaki karyolada sabaha kar soyunmadanuyuyakalmm...

    Bu vakadan iki gn sonra madama amarc kadnn geleceinisyledim. -Sakn beni grmeden gitmesin!- dedim. Birka

    paradan ibaret amarlar kapnn arkasna ydm. Madam:-Daha ka gn oldu ki?- diye soracak oldu. -Lazm, lazm...-diye szn kestim.

    Akam iten kar kmaz eve dndm. Madam glmseyerek:

    -amarc gelmedi beyim!- dedi.

    Belki gn yanl anlamt... Belki baka yerde bir i kmt.-Gelir elbette!- diye mrldandm. Fakat iimde sebepsiz

    bir endie vard. Onu sabrszlkla bekliyordum. Kendisini kapmn

    nnden eli bo evirdiim akamn kefaretini vermek,ruhumu ar bir ykten kurtarmak iin onu bekliyordum. Halbukiertesi gn de gelmedi. O zaman kararm verdim. Gidiparayacaktm. Madam evini bilmiyordu:

    -Gazya aldmz bakkaln ra onun komusudur, mahalleli,lazm olduka onunla haber salar!- dedi.

    ra bulup evi tarif ettirdim, sonra arya giderek kahvedekiarkadalardan birinden iki lira bor aldm. Araplar Mahallesi'ninyolunu tuttum.

    Daha akama yarm saat kadar vard.

    ki tarafnda yksek bahe duvarlar uzanp giden dar, tozluyollarda epeyce ilerledikten sonra ehrin kenarna geldim.Bir adam boyunu pek amayan alak evleriyle Araplar Mahallesi

    balamt. Msrl brahim Paa ordusundan Konya'da kalanlarnkurduu bu ky artk ehirle birlemi ve en fkaralarnoturduu semt olmutu. Bozkrn rzgarlarna tamamenak olan sokaklarnda kvrla kvrla dolaan dondurucu bir

    hava yerin tozlarn, zerreler halinde donmu olan karlarla kartrarak,gkyzne kadar savuruyordu.

    Srtmdaki paltoya ve iimdeki yn fanilalara ramen titriyordum.Alacakaranlk bastrd iin sokaklarda kimse kalmamt.Ara sra sska bir kpek yolun bir kenarndan br kenarnageerek kendine daha kuytu bir yer aryordu.

    Evi sorduum rak bana bu civardaki bir bakkal tarif etmive: -Ona sor, gsterir!- demiti.

    Biraz ilerdeki kede, yar kapal kepenklerin arasnda hafifbir k vard. Yaklatm zaman, arkasnda birka sucuk demeti,

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    36/255

    iki kalp sabun, kavanoz iinde halka ekeri ve leblebi ekeribulunan bir camekan grdm. Kapy itip ieri girince, tenekemangaldaki birka atei kurcalayan seyrek sakall biradam hayretle ban kaldrp yzme bakt. Dkkanda camekandagrdklerimden baka bir ey yok gibiydi. Bir kenarda

    duran musluklu bir gaz tenekesiyle birka l, kurumu vetozlanmt.

    Homurdanr gibi bir sesle:

    -Ne istedin?- dedi.

    Evi sordum. Yerinden kalkmadan birka kelime ile tarif etti.Ayn homurtulu sesiyle:

    -amar m ykattn? Bir eyini mi ald?- diye sordu.

    -Hayr- dedim, -amara gelecekti, gelmedi. Merak ettim!-

    nanmadn gsterir bir tavrla omuzlarn silkti.

    -Ortalkta grnd yok!- dedi. Sonra daha ziyade kendikendine syleniyormu gibi ilave etti: -Zaten bu mahalledekimsenin kimseyi grd yok ya!..-

    Dkkandan ktm. be adm tede ve kar sradakievin kapsn yumruumla aldm. Aan olmad. Biraz bekledim.yice akam olmu, ufukta ay ykselmeye balamt. Birazilerdeki kk pencereye giderek ieri baktm. Hibir eygrnmyordu. Eni ve boyu iki kar kadar olan pencerenin camna

    parmamla vurdum. erde bir kprdama oldu. Tekrarkapya dndm. Biraz sonra talarn zerinde plak ayak sesleriduyuldu ve kk kap hafife araland.

    Ayn , kap arasnda duran kadnn yzne vurmu veyarsn aydnlatmt. Her tarafm titremeye balad. Karmdakmldamadan duran bu ehrenin bir lden fark yoktu. ukurdaki

    gzleri bsbtn kaybolmu, disiz aznn etrafndakidudaklar daha ok incelmi ve burumutu. Aklmdan derhaliki liray eline sktrarak oradan kamak geti. Kamak, herzamanki gibi, her eyden kamak... Grmekten, duymaktan ve

    beraber strap ekmekten kamak.

    imde buna isyan eden bir ey vard. Bam kadna doruuzatarak:

    -Niin gelmedin? Merak ettim! ocuun nasl?- dedim.

    Kadn belki souktan, belki baka bir eyden titriyordu.plak ayaklar, benim kunduralarmdan ieri ileyerek parmaklarm

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    37/255

    donduran souk talar zerindeydi.

    Bir ey sylemek iin birka kere azn at, fakat enesikorkun bir titreme ile tekrar kapand.

    -yorsun, haydi ieri girelim!- dedim.

    nme dt, drt adm geniliindeki ta deli baheyigeerek soldaki kapdan girdik.

    Biraz evvel aldm pencereden odann ortasna drt keve soluk bir k dyordu.

    Kapy arkamdan kapadm. Bir mddet ikimiz de kmldamadanbekletik. Gzlerim karanla alnca odann bir kenarndayatak klkl bir ey grdm. Para para olduu fark edilen

    bir yorgan, bir kenara ylm gibi duruyordu.

    Hasta ocuu uyandrmaktan korkuyormu gibi yava birsesle tekrar sordum:

    -ocuk nasl?-

    nmde ayakta duran kadn ayn yava sesle, yalvarr gibi:

    -Kusura bakma... Gelemedim- dedi, -ok alad. Zatenaylardan beri durmaz alard ya, bu sefer ok alad. Eskisi gibialktan deil, bu sefer souktan alad. Anacm yorum!diye arkamdan bardka divaneye dnerdim. Odunun okkasdoksan para, nereden alaym? Haftada bir amara, temizliegidip yirmi be kuru alsam onu da yaa, pirince verir, bir scakorba yapaym da yreine can gelsin derdim. Oduna paraverecek halimiz mi var?-

    Souktan m, baka eyden mi olduunu fark edemediimtitreme, sesini tekrar kaplamt. yice gremediim gzlerindenyanaklarna doru yalar szldn zannediyordum.

    -Ama bir haftadr boazndan orba da gemez oldu- diyedevam etti. -Donuyorum anacm, donuyorum! diye sylendikedrt yana saldm. rp toplayp ocakta ateledim, bir

    parlayp bir snd, kzmn gzn bile stmad. Be on okkaodun paras bulaym diye her bir yan dolatm, Allah rzkmzkapam, kapsn aan olmad. Eve geldim ki kzm hala seslenir:Ana nerede kaldn, elim kolum dondu, gayr souk yreimevaryor! diye yalvarr. Sesi de artk kmaz olmutu. Haniyavru kedi gibi vzlanrd. Girdim yanna yattm. Dnyada varphalimi dkecek kimsem yoktu, kimselerden bir umudum

    kalmamt. Elim ayamla kzcazm sardm. Bir daha yanndankmadm. Yavrumun her yan buz olmutu. Ben ona sokulduka:

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    38/255

    Aman ana, daha sarl, daha sarl, iim ekiliyor, diyeyalvard. Istacak yeri kalmamt ki, her bir taraf kuru kemikti.Ama ne de olsa biraz sesi kesildi. Birka kere uyur gibi oldu.Ondan sonra aralkta uyanp: Aman ana, st beni! dedi, hemenuykuya dald. Ne yiyecek istedi, ne iecek istedi; uyudu, uyand,

    st beni dedi. Ben ondan kuru, nesini staym ki... Ama kzmrahat etti. Artk bilemiyorum, gn m oldu, drt gnm, hep sarlp yattk. O gzn atka ben sarldm. Bacazn

    barma bastm, ayaklarn bacaklarmn arasna aldm,onu gene uyuttum. Bugn leye doru bir daha gzlerini aargibi oldu. Garip garip yzme bakt... Bir daha da gzlerini kapamad.-

    Kadn olduu gibi oraya kverdi. imdi odann ortasndadizlerinin zerine oturmu sallanyor, duyulur duyulmazhkrklarla alyordu.

    -Ne diyelim... Allah ona daha ok ektirmedi... Bana nediye ektirir bilmem...- dedi. -Ne edeceimi ben de ardmgayr... Kime yaraym, kimden akl danaym... Vah kzmvah...-

    Deli gibi olmutum. Kafamn ii uultular, zonklamalarladoluydu. Yatan bir kenarna ylm duran yorgan ekerekorada yatan ocuu kucama almak ve pmek; nmde dizlerizerinde sallanan kadnn boynuna sarlarak beraber alamakistiyordum.

    Sonra aklm bama toplamaya altm. Boazmda dmlenenbir sesle:

    -Sen burada bekle, ben lazm gelenlere haber verir ve yinegelirim!- dedim. Evden dar frladm. Biraz daha ykselenayn yar aydnlatt sokaklarda btn kuvvetimle kouyordum.Gzlerimden szlen yalar rzgarn yzme savurduutozlarla kararak amur oluyor ve yanaklarmda donuyordu.Ben, iimde dayanlmaz bir ac ile ve nme kacak btn insanlaryakalarndan tutup oraya gtrmek arzusuyla, artk

    uyumaya hazrlanan ehrin ortasna doru kouyordum.

    1939

    :::::::::::::::::

    Uyku

    ki arkada Yldzeli'nden Svas'a gitmek iin osenin kenarndaotomobil bekliyorduk. Akam olmaya balamt. Akllnn

    biri, gece yars gelen treni beklemektense sk sk geen

    kamyonlardan birine atlamamz tavsiye etmiti; ve biz bir buuksaatten beri, yolun kaybolduu taraflarda beliren her toz

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    39/255

    bulutuna mitle bakarak bu -sk sk- tabirinden kaar saatlikfaslalarn kastedildiini dnmeye dalmtk. Nihayet, ortalkadamakll karardktan sonra iki projektr, toz bulutlarn aydnlatarak

    bulunduumuz yere yaklat. Biz, yangndan veyaselden kaan insanlar gibi, kollarmz imdat iaretlerine benzeyen

    hareketlerle havaya kaldrp bararak yolun ortasna atldk.Makine hemen nmzde durdu. Ksa bir pazarlktan sonraellier kurua ofrn yanna binmek hususunda mutabkkaldk.

    Harekete geer gemez, mnevver adamlara yakr bir tecesss(aratrma, bir eyin iyzn renmeye alma) ve cahillikleve birbirimizin szn keserek sraladmz suallerden kanneticeye gre, orta yal bir yk beygirikadar mazisi olan emektar kamyon, gn evvel Erbaa'dankalkp Turhal'a yk getirmi ve orada Svas'a gelecek eker hamulesi

    bularak yolunu buraya kadar uzatvermi. Bam eviripensemin st ksmnda heybetle yatan uvallara baknca ilerinde

    beyaz kristalleri grr gibi oldum ve otomobilin sarsntsndanmdr, nedir, iime tuhaf bir bulant geldi.

    ofre:

    -Baka mterin var m?- diye sordum.

    Birka dakikalk bir skuttan sonra ban hafife arkayadoru atarak:

    - kadn var... uvallarn stnde yatyorlar!-' dedi.

    Bu srada baucumdaki uvallardan ofr muavininin tamamlaycizahat geldi:

    -Yolda rastladk... Ne mal olduklar belli deil... Paray peinverdikleri iin aldk!-

    Kendisiyle ayn uvallarn zerinde uzanan ve belki bacaklar

    birbirine dokunan kadnlarn bu szlerden alnabilecekleriniasla dnmeden konuuyor, ylk ve yorgun bir sesle onlarnklk ve kyafetleri, ekil ve suratlar hakknda malumatveriyordu.

    Bu srada otomobil birka hzl sarsnt geirdi ve muavingevezelii brakarak grler gibi bir sesle:

    -Usta!- diye bard.

    Gzlerimiz hemen ofre dnd. Onun tela ile yerinden

    kmldadn ve bir eliyle gzlerini ovutururken tekiyle smskdireksiyonu kavradn grdk.

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    40/255

    ki arkada bir ey anlamadan birbirimize baktk. Muavinyine izahat verdi.

    -Bir ey deil, merak etmeyin... ki gecedir uykusuz, bu akam

    nc gece olacak... Ara sra kendinden geiveriyor.-

    Sonra, bahsettii kimsenin duyup duymadna ehemmiyetvermeyen o pervasz edasyla ilave etti:

    -Bamza bir i amasn... Anafordan gmleriz vallahi! Pekdalarsa siz drtkleyiverin.-

    Bu sefer yine birbirimize baktk, fakat bir ey anlamadandeil, lzumundan fazla eyler anlayarak...

    Otomobil birdenbire durdu. Fenerler birka metre ileride,yolun solundaki bir emeyi aydnlatyordu. ofr yayvan, uykusersemi bir sesle bard:

    -Rahmi!-

    -Buyur usta!-

    -Ko, makineye su koy.-

    Arkada bir hareket oldu. Bir teneke sesi geldi. Sonra demindenberi sesini iittiimiz muavini ilk defa grdk. Hakikattekendisini deil, yolculuun ve mesleinin ona verdiimaskeyi grmek mmknd. Pudral gibi beyaz kirpikleri vesalar muhakkak ki daimi deildi ve ter, makine ya, benzinve tozdan ibaret bir amurla svanan yz herhalde aslnda

    bsbtn baka ekil ve renkte olacakt.

    Tenekeyi emeden doldurduktan sonra radyatre boaltt.ofrn oturduu yere yaklaarak:

    -Oldu usta!- dedi.

    Ak ela gzlerinde yorgun, fakat hibir sebeple kaybolmayacakmhissini veren keyifli bir ifade vard. Bu aralk direksiyonunzerine kapanarak bir mddet kestirdii anlalan ofryerinden srad:

    -Ha? Oldu mu?.. Kapa iyice kapadn m?- dedi.

    Muavinin gzlerindeki neeli ifade daha canland:

    -Hepsi tamam usta!-

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    41/255

    -Bir daha bak!-

    ofr ban tekrar direksiyona koydu. Muavin radyatrkapan bir daha yokladktan sonra, insafsz bir glmsemeile:

    -Tamam usta, tamam!- diye bard.

    ofr kurtulu olmadn anlayarak homurdand ve bankaldrd. Kamyon, efendisinin homurtusunu biraz daha grltl

    bir ekilde tekrar ettikten sonra yola koyuldu.

    Gece ilerledike ofrn uyku ile mcadelesi artyordu.Ben dorudan doruya bir ey sylemeyerek:

    -Bu yolda sk sk kaza olur mu?- yolunda kinayelere bavurdum.

    ofr anlalmaz bir cevap verdi, fakat muavinin ylk sesitepemizden duyuldu:

    -Her zaman olmaz!..-

    O zamana kadar mevcudiyetlerini hibir vesile ile belli etmeyenkadnlardan biri, ince, atlak bir ses ve temizliini kaybetmeye

    balam bir Orta Anadolu ivesiyle sordu:

    -Geen gn malmdrnn kars nerede ldyd?-

    Muavin:

    -Getik galiba!- dedi.

    ofr, uykusunun arasnda tashih etti:

    -Daha gelmedik ulan...-

    Merakla sordum:

    -Ne oldu? Bir kadn m ld?-

    Bu suallerle ofr alakalandrarak uykusunu amak istiyordum.

    Kesik cmlelerle vakay anlatt. Ara sra muavin: -Hayr,yle deil, yleydi!- diye dzeltmeye kalkyor ve yolcu kadnlarnda itirak ettii bir mnakaa alevleniyordu.

    ofr:

    -Kar zaten sinirlinin biriydi... Bana byle bir i geleceibelliydi!- dedi.

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    42/255

    Muavin atld:

    -Kocas da kardan yangnm... ofrlere: unu bir hendeeyuvarlayp beni kurtaramadnz!- dermi:

    ofr omuzlarn silkti:

    -Onu bilmem... Bir kere alp Svas'a gtrdm. O zamantenezzh kullanyordum. Yolda krk defa arabay durdurdu.Yz adm gideriz, barr: ofr dur! Mantomu karacam.ofr dur! Pudra alacam. ofr dur! ok sarslyorum, bamdnd; azck bekleyelim... Bir daha tvbe ettim arabama almaya...-

    -Canm, kaza nasl olmu?- diye sze kartm. Muavin:

    -Kamyonla Svas'tan dnyorlarm- dedi, -Kocas da berabermi.Kamyon bizim Kse'nin arabas... On bir yanda...Bir gn evvel yolda sa tekerlein rondu frlam, telle balamlar...Svas'ta tamir ettirmeden yolcu alp geri dnmler...-

    -Belediye, arabalar muayene etmez mi?- dedim.

    Muavin cevap vermedi. ofr yan gzle beni szerek:

    -Belediye, maa verecek paras kalmaynca, ceza yazmakiin ofrlere yapr... Baka zaman rahat brakr!-

    Bir mddet sustuk. ofr kendisini tekrar yakalamak isteyenuykudan silkinmeye alt, fakat muvaffak olamad vemuavin hikayesine devam etti:

    -Karnn yine siniri tutmu. Yolda makineyi birka keredurdurmu. Galiba ite bir sakatlk olduu bu sefer fkarayamalum oluvermi. Neyse, kocasyla beraber ofrn yanndaoturuyorlarm. te byle sizin gibi!-

    Arkadamn ve benim bu tatsz tebihten tylerimiz rperdi.

    -Kar kapnn yanndaym. Makine ufak bir grlt yapsa,aman ofr dur! diye barrm. Bu sefer sahiden arkada biratrt olmu ve kadn kapy at gibi kendini aa atm...-

    -Tekerleklerin altna m gitmi?- diye bardm.

    -Hayr!- dedi, -daha beter... Arka tekerlein rondu sahidenfrlam. Araba ykl olduu iin bu sefer lastik de patlam.Kar makinenin yannda nereye kaacan bilmeyip dururken

    araba saa kaym, kary amurluuna takp hendeeatm; kendi de stne devrilmi...-

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    43/255

    Sonra, hazin olmak isteyen bir ifade ile devam etti:

    -Dakikasnda gitmi... Tutacak yeri kalmam!-

    Bir mddet evvel sesi duyulan kadn tekrar sze kart:

    -Kocas stne ceketini rtm de durmadan alarm.Kyller diyiverdiler!-

    Muavin itiraz etti:

    -Yok canm... Ertesi gn herifi parkta grdm. Kafayekmi, glp duruyordu!..-

    ofr, anlayl bir tavrla ban sallad:

    -Olsun... Hem alar, hem gler... Kar bu... ldne alarsn,yakan kurtardna sevinirsin!-

    Uzun zaman hibirimiz azmz amadk. Otomobil alkalanaalkalana ilerliyordu. Bir aralk karmzda uzanp kaybolanyolun krk elli adm ilerde kesilip karanla kartn farkettim. Araba, o zamana kadar farkna varmadmz bir sratle

    bu karanla doru gidiyordu. Bir anda kendimizi bu karanlntam dibine gelmi bulduk.

    -Aman!- diye bararak direksiyona sarldm ve sola krdm...

    ofr:

    -Ha!- diyerek uykusundan uyand ve fren yapt. Sonra:

    -Viraja gelmiiz be!- diye homurdand.

    Projektrler ksa otlarla rtl bir tarlay ve hemen nmzdekiderince bir hendei aydnlatyordu. Beyaz tozlaryla

    parlak ve kirli bir kordele gibi uzanan ose solumuza dorukvrlp gidiyordu.

    Kendimi tutamayarak:

    -Kendine gel yahu!.. Arabay devirecektin!- diye bardm.

    ofr, kabahatini bildii iin hafif ve zr dileyen bir sesle:

    -Bir ey olmaz!- dedi.

    Muavin, o garip bir alay gizleyen sesiyle:

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    44/255

    -Devrilmezdik...- dedi. -n tekerlekler hendee berabergirerdi. Znk der dururduk...- Sonra daha keyifli bir sesle ilaveetti:

    -Yalnz araba sarslp arka tekerlekler havaya kalknca eker

    uvallar ensenize inerdi!..-

    Bam evirip ters baklarla bu mnasebetsize haddinibildirmek istedim, fakat karanlktan ve zeri damgal birkauvaldan baka bir ey grmedim.

    Bundan sonra uyku, ofr ve makine arasnda mthi birmcadele balad... Zavall adam nc uykusuz geceyi deyarlamak zereydi ve direksiyondaki elleri titriyordu. Birkakere kendisini tutup uyandrmak icap etti. O zaman yalvarangzlerle yzmze bakarak:

    -Msaade edin, urada durup on dakika uyuyaym... sonragideriz!- dedi.

    Ben raz oldum. Arkadam daha tecrbeliydi:

    -Olmaz- dedi. -Bir uyursa yarn leden evvel uyanmaz,zorla uyandrrsak bsbtn sersemler ve bamza i aar...Uyutmayz ve yolumuza gideriz!..-

    Makine birdenbire durdu ve ofrn sesi duyuldu:

    -Rahmi... makineye su koy!-

    Hakikaten kenarda sicim gibi akan bir eme vard. Geceninsessizliine ince ve rpertici bir rlt yaylyordu. ofrn

    ba direksiyona dm ve hareketsiz kalmt.

    Ayn ey iki kilometrede bir tekrara balad. Adamn uykusuzve yar kapal gzleri yolun sanda veya solundaki enkk bir emeyi bile karmyordu. Makine znk diye duruyor

    ve o sarho ses benzin kokusuna ve toz bulutlarna kararak:

    -Rahmi...- diye gecenin duvarlarna arpyor, akisler yapyordu.

    ofr kendisini her uyandrmzda o yalvaran baklaryla;-Msaade edin, be dakika uyuyuvereyim!- cmlesini tekrar ediyordu.

    Bir aralk yine durduk. ki tarafma dikkatle baktm haldeeme falan gremedim. Buna ramen mehul bir istikamettengayet hafif bir su rlts geliyordu.

    -Rahmi... makineye su koy!-

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    45/255

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    46/255

    eliyle bize doru bir iaret yaparak:

    -Msaade buyurun beyim... be dakika uyuyaym!- dedive oraya, tozlarn iine boylu boyuna uzand.

    aresizlik iinde arkadamla birbirimize baktk. Be dakika,on dakika, yirmi dakika bekledik. Rahmi tenekesini yerinekoyup uvallarn stne kmt. Ne onun, ne yolcu kadnlarnsesi duyulmuyordu. Sadece kuru otlarn ve amurlarnarasndan szlp hendee akan ve orada, kireli topraklardan

    bozkrn kuru barna szan suyun mrlts vard. Ne kadar sreceinibilemediimiz bu bekleyiten bizi, kar tepelerden birdenbirebeliren iki projektrle bir motr grlts kurtard.

    Dald uykudan top seslerinin bile uyandramayaca sanlanofr hemen yerinden frlad, gzlerini ovuturarak yerine

    geip oturdu. Hayretle sordum:

    -Ne oldu?-

    -Makineyi kenara alaym, kardan araba geliyor!-

    -Nasl farkna vardn?-

    -Dnya yklsa haberim olmaz ama, motrn sesini cenazembile duyar!-

    Projektrleri grnen araba bizi mthi bir toz bulutu iindebrakarak yanmzdan geip gitti. Yolumuza devam ediyorduk.Yuttuumuz benzin buhar ile toz bizi de sersem etmiti.

    ki saat srd sylenen yolu, alt saatten beri bitiremiyorduk.Vakit gece yarsn gemiti. Uyumaktan ve bylece ofr babo

    brakmaktan korkuyorduk.

    Olduka dik bir yokuu kp bir mddet ilerledikten sonraofrn dalmak zere olduu uykudan silkinip gzlerini ovuturduunu

    fark ettim. leri doru bakyordu, ben de gzlerimiksarak baktm, tozlu camdan baka bir ey gremedim.

    Araba tekrar durmutu. Eskisinden daha harap, ancak duyulabilirbir sesle ofr:

    -Rahmi!- dedi.

    Arkadam elini srtmdan uzatarak ofr drtt:

    -Brak... bu emenin suyu yoktur, bouna olan indirme...-

    Sonra bana dnd:

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    47/255

    -Haydi, Svas grnd. Bamza bir i gelmeden inip yayangidelim!-

    Kapy at, aaya atladk. Projektrn nda cebimden

    bir lira kardm. Bu srada tekrar nne kapanm bulunan ofre:

    -Al paran!- dedim.

    Ses yoktu. Drttm:

    -Alsana yahu... Paray vermeden giderim ha!-

    Ban zahmetle kaldran ofrn zerinde bu tehdit hi birtesir gstermie benzemiyordu. Yzlerce kiloluk bir arlk tayormugibi aaya ekilen elini uzatarak:

    -Siz sa olun beyim!- dedi.

    Ban tekrar direksiyona yerletirirken avucundaki yeilbanknotun ayaklarnn ucuna dtn grdm. Yavaa kapy kapadm.

    Kamyonun arka tarafna dolanarak eker uvallarnn zerindekikaranla baktm. Birisini uyandrmaktan korkuyormugibi hafif bir sesle:

    -Rahmi!- dedim.

    Cevap veren olmad. Ortalkta en ufak bir hareket ve sesyoktu. Otomobil, tad canl mahluklar, eker dolu uvallarve her tarafna yapan tozlarla birlikte derin bir uykuya dalmt.Yalnz soumakta olan motrden, yapraklar zerinde dolaan

    bceklerin ayak sesine benzeyen trtlar yaylyordu.

    Projektrlerin , yolun zerine dalm gibi duran ta paralarnaboylarnn iki misli glgeler veriyor ve kesik kesiknefes alyormu gibi titriyordu. Arkadamla kol kola girerek

    uzaktan tek tk prltlar grnen ehrin yolunu tutunca buk srtmza yapt, glgemizi usuz bucaksz karanlklara kadaruzatt ve biz ensemizde hissettiimiz bu yapkan eldenkurtulmak iin admlarmz hzlandrdk.

    1939

    :::::::::::::::::

    Selam

    Yatan iinde dnerek gnein yzme vurmayaca birkeye katm. Faydasz! Birka dakika sonra keskin bir k beni

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    48/255

    olduum yerde buluyor ve yzm, ensemi yapkan bir terebouyordu. Bu srada yattm otelin altndaki kahvenin gramofonuda uykuya devam yolundaki son irademi krd. Bouksesli bir hanende avaz avaz:

    Gzlerine srme ek,

    Kna yak parmana!

    diye baryordu.

    Kalktm, giyindim ve beni bu kk kasabada alkoyanserserilie iin iin gldm.

    Bursa'da bir ahbab grmek ve bir mddet edebiyattanbaka mevzularda konumak iin yola kmtm. Yalova'da olduka

    rahat bir kamyona yerlemi ve bir sr tehlikeli ve gzelkvrmlardan sonra Orhangazi -nam dier Pazarky-e gelmitim.Bu kk kasabaya inerken uzaktan grdm znikGl beni garip bir cazibe ile kendine ekti. Hi sebep yokkenotobs kardm ve burada kaldm. Muayyen kaide ve mantklaratabi olarak geen hayatmda bu gya mhim bir kahramanlkt.

    Fakat, menfaatlerin, ince hesaplarn emir kulu olmaktankurtulmann ve aklma eseni yapvermenin verdii rahatlk vegururun mr uzun srmedi. Daha urunda yolumdan kaldmznik Gl'ne giderken canm sklmaya balad. Gle yaklancayolu ararak sazlklar, bataklklar arasnda kayboldum.G hal ile ulatm sahil de bana fevkalade bir manzaraarz etmedi. Her byk su kys gibi bir miktar kum, bir miktarakl, ve rzgarn iddetine gre dalgalanan manasz bir sath!Yegane yenilik, bu suyun tuzsuz olduunu bilmekten ibaretti.

    Tekrar yolu kaybetmekten korkarak acele kasabaya dndm.Ortalk kararm, birka dkkanda snk petrol lambalarve konduum otelin altndaki kraathanede, ziyas ykselipalalan bir lks yaklmt. nnden getiim bir a dkkannn

    camekan itahm kapamaya kafi geldii iin kahveye oturupbir ay smarladm ve bir miktar peynirle biraz zm getirttim.Bu srada kendi kendime:

    -Bende sahiden akl yok...- diyordum. -Uzaktan erimikurun gibi parladn grdm bu su beni yolumdan alkoyuyor.Dnmyorum ki, o su, ancak uzaktan ok gzeldir.Onunla yakndan temas etmek, bir sr kk, fakat yekunu

    byk mnasebetsizliklere katlanmaya mecbur olmak demektir.Yam otuzu geti. Bu manasz heveslere oyuncak olmann

    bir macera telakki edilecei ya deildir. Kk eyler iin byk

    fedakarlklarda bulunmay kabadaylk telakki edecek deilim ya?-

  • 8/14/2019 Btn ykleri - Sabahattin Ali

    49/255

    Gece ilerledike canmn sknts daha ok artyordu. imde,bir alverite aldatlm olmann ezgisi vard. Mermer masalarnzerinde, ypranm bir halde, o gnn gazeteleri yatyordu.Sabahtan beri iskelede, vapurda, Yalova'da, hatta otobsteevirip evirerek gzden geirdiim sahifeleri bir kere daha

    kartrdm. Uzak kelerden birinde kat oynayan memuragzlerimi dikerek yzlerinden karakterlerini okumaya vehi olmazsa bu ekilde istifadeli bir i yapmaya altm. Fakatyaptm iin onlarn ruhlarn okumak deil, kendi basit muhayyileminuydurduu eyleri o ahslara yamamak olduunu

    pek abuk fark ettim. Kalkp odama ktm.

    Sabahleyin beni uyandran gne, daha evvel btn odaydolam ve her keyi ayr ayr kzdrma benziyordu. Derhalyataktan atlayarak giyindim. antam kapattm ve sokaa frladm.Ortalkta, zaman zaman esen rzgarn kaldrd tozlardan

    baka hareket yoktu. Ykk bir caminin naslsa ayakta kalmolan bir minaresi duvarlar zerinde kan bir yabani inciraacyla sarma dolat. Bir eskici, rsnn stnde uyukluyor,yan sokaklardan birinde iki ocuk, pis bir su yolunun nndetopraktan bentler yaparak oynuyordu. Kahvenin gramofonunda,zavall bir kadnn sesi:

    -kmam Allah etmesin meyhaneden-

    diye yrtnyordu. Bursa'ya geecek otobslerin gelmesine dahabir saatten fazla vakit vard... ve ben, ruhu olmayan bu kasabadankamak iin can atyordum.

    Bu srada karma kan bir berber dkkan, istemeden elimiyanaklarmda dolatrd. Epeyce sakall idim. stanbul'dangelecek olan zarif otobs yolcularnn arasna bu klkla binmekistemezdim. Benim buradan deil, kendilerinden olduumu bir

    bakta anlamalydlar. Otele tekrar girip antam amak, scaksu isteyip t