Biznesi Nderkombetar dhe Globalizimi

  • View
    12.805

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Biznesi Nderkombetar dhe Globalizimi

Transcript

  • 1. Koleg, pr shkak t voness me postimin e prezentimeve n web-site t Fakultetit Ekonomik (shih prezentimet m posht), testi i par nga lnga Biznes Ndrkombtar shtyhet pr ditn e premte (25 nntor 2011). Pr detajet tjera ju informoj t mrkuren gjat msimit t rregullt. Msimdhnsi i lnds, Dr. Petrit Gashi

2. Biznesi ndrkombtar dhe globalizimi Fakulte6 Ekonomik, UP Biznes Ndrkombtar 3. Prmbajtja e prezen6mit } Biznesi ndrkombtar: } Cili sht objek6 i studimit t biznesit ndrkombtar? } Pse angazhohen rmat n biznesin ndrkombtar? } Cilt jan faktort e rritjes s biznesit ndr. sot? } Cilat jan mnyrat e angazhimit n biznesin ndrkombtar? } Globalizimi: } Koncepte kye; } Ins6tucionet globale; } Faktort nxits t globalizimit; } Argumentet pr dhe kundr globalizimit. 2 4. Objek6 i biznesit ndrkombtar } Krijimi i tregut global apo globalizimi; } Rrethina (poli6ke, ekonomike, sociale, kultura); } Mnyrat e depr6mit n treg (ekspor6, nn-kontraktuesit, inves6met, licencimi, franshiza, aleancat strategjike, etj.) } shtjet tjera brenda rms, si strategjia, organizimi, ak6vitetet, R&D, kapitali human, etj 3 5. Arsyet e angazhimit t rmave n biznesin ndrkombtar } T zgjerojn shitjet apo tregun; } T gjejn burime (kapital dhe teknologji); } T diversikojn burimet pr shitjet dhe furnizimet; 4 6. Faktort prcaktues t rritjes dhe mnyrat e angazhimit n biznesit ndrkombtar } Faktort: } Zhvillimi teknologjik; } Liberalizimi i tregut botror; } Zhvillimi i ins6tucioneve pr t mbshtetur dhe lehtsuar treg6n ndrkombtare; } Rritja e konkurencs globale. } Mnyrat: } Ekspor6, nn-kontraktuesit, inves6met, licencimi, franshiza, aleancat strategjike, etj. 5 7. Globalizimi } Globalizimi i referohet tendencave drejt nj ekonomie globale m t integruar dhe t ndrvarur; ekonomit botrore po lvizin nga sistemet rela6visht t izoluara nga kuzimiet/barrierat n treg6 dhe inves6me, pastaj nga distanca, zonat kohore, gjuha, si dhe dallimet n sistemin ligjor e kulturat n ekonomi t hapura ku barrierat n treg6 dhe inves6me po zvoglohen; distanca po zvoglohet si rezultat i zhvillimeve n teknologji; kultura po njsohet; dhe ekonomit nacionale jan duke u shkrir n ekonomi t ndrvarura dhe integruara, duke krijuar kshtu nj sistem unik global. 6 8. Globalizimi (vazh.) } Globalizimi i tregjeve bashkimi dhe unikimi i tregjeve nacionale historikisht t ndryshme n nj treg t madh global; Dallimet prezente, edhe pse tendencat drejt unikimit jan evidente, si n shije t konsumatorve, kanaleve t distribuimit, sistemin e vlerave (kulturat e ndryshme), sistemet n t cilat operojn bizneset, e veanrisht sistemin ligjor. } Globalizimi i prodhimit zhvendosja e prodhimit n lokacione me kosto m t ult dhe kualitet m t lart t faktorve t prodhimit; Synim gjithashtu edhe zgjerimi i tregut. 7 9. Ins6tucionet globale } e globalizimit t tregjeve e t prodhimit nevojn pr ins6tucione formale t cilat do ta menaxhojn, rregullojn, mbikqyrin tregun global, si dhe t promovojn marrveshje mul6laterale me qllim t funksionimit t sistemit global t biznesit. Marveshja e Prgjithshme mbi Tarifat dhe Treg6n (GATT); nga 1994 Organizata Botrore e Treg6s (WTO) Funksioni: mbikqyrja e sistemit botror t treg6s; Objek6v: ulja e barrierave pr treg6 dhe inves6me. 8 10. Ins6tucionet globale (vazh.) Fondi Monetar Ndrkombtar (IMF) Funksioni: mbajtja n vij e sitemit monetar ndrkombtar. Huadhns i fundit pr qeverit n telashe (lender of last resort). Banka Botrore (WB) Funksioni: zhvillimi ekonomik Huadhnie pr projektet n infrastruktur. Kombet e Bashkuara (UN) Sigurimi i paqs prmes bashkpunimit ndrkombtar si dhe siguris kolek6ve. 9 11. Faktort nxits t globalizimit 1. Zvoglimi i barrierave n qarkullimin e lir t mallrave, shrbimeve dhe kapitalit; GATT/WTO: 8 runde negociatash Rundi i fundit i Dohas; Agjenda: ulja e tarifave n produkte industriale, shrbime, dhe produkte bujqsore; zvoglimi i subvencioneve n prod. bujqsore, zvoglimi i barrierave n inves6me (veanrisht cross-border), dhe limi6mi i shfrytezimit t ligjit an6damping. 2.Ndryshimet teknologjike, sidomos n teknologji komunikimi, prpunim informatash, dhe teknologji transpor6; 10 12. Faktort nxits t globalizimit (vazh.) } Implikimet n prodhimin global; shpenzimet transpor6t shprndarja gjeograke e prodhimit u b m ekonomike; inovacionet teknologjike (t prfolura m lart), shpenzimet reale t informacioneve , gj q mundsoi krijimin dhe menaxhimin e leht t sistemeve prodhuese t shprndara gjeograkisht. } Implikimet n tregun global; inovacionet teknologjike rrjete komunikuese globale t lira (psh. www ) tregje globale elektronike. shpenzimet transpor6t kosto m t ulta pr transpor6n e produkteve/shrbimeve, duke lehtsuar krijimin e tregjeve globale. 11 13. Deba6 mbi globalizimin } Globalizimi dhe vendet e puns: Kundr: i barrierave n treg6/inves6me shkakton e vendeve t puns n sektorin prodhues n vendet e avancuara; i barrierave n treg6/inves6me u mundson kompanive t zhvendosin ak6vitetet n vende me kosto m t ult (sidomos paga m t ulta); Kto kompani eksportojn vende pune , duke rritur papunsin dhe ulur standardin jetsor. Pr: Treg6a e lir (liberalizimi i treg6s) do t u mundsoj shteteve t specializohen n prodhimin produkteve dhe shrbimeve n t cilat kan prparsi krahasuese; Kur nj ekonomi i prkushtohet liberalizimit t treg6s, me siguri se do t ket dislokim t ak6vite6t ekonomik q nuk do t i prgjigjet sicilit sektor t ekonomis mirpo ekonomia n trsi do t prtoj. 12 14. Deba6 mbi globalizimin (vazh.) } Globalizimi poli6kat e puns ambien6; Kundr: Zhvendosja e ak6vite6t ekonomik n vendet me kosto t ult t prodhimit bhet me qllim t pr6mit nga mungesa/(mos-zba6mi) e ligjit pr t mbrojtur puntort si dhe ambien6n; Aplikimi i standardeve strikte t puns dhe ruajtja a ambien6t rrit koston e rms. Pr: mbrojtja e puntorve dhe ambien6t sht n raport t drejt me zhvillimin ekonomik t nj vendi Meqense treg6a e lir ndikon pozi6visht n rritjen ekonomike t nj vendi Zhvillimi ekonomik i nj vendi do t ndikonte n zba6min e rregullave m strikte n vendin e puns dhe mbrojtjen e ambien6t Andaj, prfundimisht, treg6a e lir ndikon n mbrojtje m t madhe t puntorve si dhe ndotje m t vogl t ambien6t. 13 15. Deba6 mbi globalizimin (vazh.) } Humbja e sovranite6t t vendit: Kundr: fuqia e qeverive nacionale po bie vazhdimisht dhe nj pjes t kompetencave t tyre po transferohen t organizatat si UN, WTO, EU, etj. Pr: kto ins6tucione jan t krijuara pr realizimin e interesave kolek6ve (pra, t antarve t tyre); Fuqia e tyre sht e limituar nga ajo far pajtohen vet qeverit nacionale t vendeve. si rezultat, fuqia qndrore mbetet me qeverit nacionale e jo me organizatat supranacionale. 14 16. SotTeorit e tregtis ndrkombtare: Adam Smith: Teoria e Prparsive Absolute; David Ricardo: Teoria e PrparsiveKrahasuese; Teoria Heckscher-Ohlin; Teoria e bazuar n Ciklin Jetsor t Produktit; Teoria e Re e Tregtis; Michael Porter: Teoria e PrparsiveKonkuruese Nacionale 17. Teoria e Prparsive Absolute [1] Adam Smith (Wealth of Nations, 1776): Nj vend ka prparsi absolute n prodhimin e nj produkti kur sht m efiient se do vend tjetr i cili e prodhon t njjtin produkt; Vendi duhet t eksportoj ato produkte n t cilat ka prparsi absolute e t importoj ato produkte n prodhimin e t cilave sht m pak efiient se vendet tjera Shembull: SHBA UK Gruri (thas/or) 6 1 Plhura (metra/or) 4 5 18. Teoria e Prparsive Absolute [1] SHBA-t prparsi absolute dhe specializohen nprodhimin e grurit; UK prparsi absolute dhe specializohet n prodhimine plhurs; E para teori e bazuar n tregtin e lir; Dora e fshehur, e jo qeveria, prcakton at se far importohet dhe eksportohet; Kjo teori nuk tregon se far do t ndodh me vendin icili ka prparsi absolute n prodhimin e t gjithaprodukteve; Ky vend nuk do t prfitonte nga tregtia e jashtme; Teoria e Prparsive Komparative e Rikardos dhe ajo Heckscher-Ohlin jan n t njjtn vij me Smithin dhe sqarojn dilemen e shtruar m par; 19. Teoria e Prparsive Krahasuese [1] Rikardo (Principles of Political Economy, 1817): nj vend duhet t specializohet n prodhimin e atyre produkteve t cilat i prodhon me efiiencn m t madhe dhe t importoj ato produkte n prodhimin e t cilave sht m pak efiient edhe nse kjo do t thot t blej t mira nga vendet tjera t cilat do t mund ti prodhonte vet n mnyr me efiente n krahasim me to. prparsit krahasuese arrihen bazuar n differencat n nivelin e produktivitetit; Bazohet n logjikn e tregut t lir; 20. Teoria e Prparsive Krahasuese [2]Shembull: SHBA UKGruri (thas/or)61Plhura (metra/or)42 SHBA-t kan prparsi absolute n prodhimin e t dyjaprodukteve; SHBA-t prparsi m t madhe krahasuese dhespecializohen n prodhimin e grurit (raporti 6:1 krahasuarme 4:2); UK-ja disavantazh m t vogl krahasues dhe specializohetn prodhimin e plhurs (raporti 2:4 krahasuar me 1:6). 21. Heckscher-Ohlin (1919 & 1933): prparsit krahasuese t nj vendi varennga ajo se sa ai vend sht i pasur me faktor tprodhimit (veanrisht me burime natyrore); Bazohet n logjikn e tregut t lir; Vendi do t eksportoje produkte intenziven ato pasuri t cilat i posedon dheimportoj ato produkte q jan intensive nfaktort t cilt nuk i posedon. 22. Teorit e tjera t tregtis ndrkombtare [1] Raymond Vernon Cikli Jetsor i Produktit(1966): heret n fillim produkti prodhohet dheeksportohet nga vendi i cili e ka shpikur, dhe kurprodukti pranohet ndrkombtarisht, prodhimi i tijfillon edhe n vende tjera. Prfundimisht, sikursygjerohet nga teoria, i njjti produkt mund timportohet nga vendi ku sht shpikur. 23. Teorit e tjera t tregtis ndrkombtare [2] Paul Krugman Teoria e Re e Tregtis (1970-tat dhe 80-tat): Bazohet n arritjen e ekonomive t shkalls nga firmat; Prmes ndikimit t ekonomive t shkalls, tregtia mund trris llojllojshmrin e produkteve n treg dhe uljen eshpenzimeve mesatare t ktyre produkteve; Modelimi i ekonomive jo-konstante t shkalls dhe konkurencs monopolistike nga Stiglitz & Dixit n 1979; 24. Diamanti i Porter-it si si