Click here to load reader

NNT BaSho BacDaiSuHaiKu

  • View
    34

  • Download
    9

Embed Size (px)

DESCRIPTION

NNT BaSho BacDaiSuHaiKu

Text of NNT BaSho BacDaiSuHaiKu

  • 1

    Nguyn tc: Ueda Makoto

    Bin dch v bnh ch: Nguyn Nam Trn

    MATSUO BASH Bc i S Haiku

    Bash trn ung du hnh (tranh ca Morikawa Kyoriku 1656-1715, mt t)

  • 2

    tng nim Vnh Snh (1944-2014), mt

    nh Nht Bn Hc tin phong v ngi ngng m Bash.

  • 3

    Mc Lc

    Li ni u ......................................................................................trang 4

    Chng 1: Bash hai cuc ho thn...............................................trang 5

    Chng 2: Bash v Haiku ...........................................................trang 28

    Chng 3: Bash v Renku ...........................................................trang 74

    Chng 4: Tn vn Bash ............................................................trang 126

    Chng 5: Bash bnh th ............................................................trang 174

    Chng 6: Di sn Bash ................................................................trang 204

    Kt t ...............................................................................................trang 221

    Th mc tham kho .......................................................................trang 222

  • 4

    Li Ni u

    C nh nghin cu phng nh rng c 100 ngi ngoi quc mun tm hiu v vn hc Nht Bn c 80 ngi t trng tm vo haiku v c 100 ngi hc hi haiku th li c 80 ngi chn Bash lm ch . Th mi bit vai tr ca Bash trong vn hc Nht Bn quan trng nh th no.

    Bash l mt thin ti nhng khi ng sinh ra, khng mang theo chic a thn bit ch thnh vng. Thnh cng t c u theo mt qu trnh lao ng tr thc bn b cho d cuc i ng ngn ngi. Nh cy c ca Picasso, ngn bt ca nh th tri qua nhiu thi k. Trong lnh vc tn vn cng nh thi ca, Bash u c thi sng to qua hc tp. V th ngi i sau cng tn knh v yu mn ng.

    Ring Ueda Makoto - ngi chp bt quyn sch ny l mt nh gio c cng ph bin vn hc Nht Bn trong cng ng ngi nc ngoi. ng sinh nm 1931 ti Kobe, tt nghip i hc Kobe nm 1954, chuyn ngnh Vn hc i chiu. Xong Cao hc i hc Nebraska (1956) , ng hon thnh hc v Tin s ti i hc Washington (1961). ging dy cc i hc Washington, Indiana v Toronto trc khi tr thnh gio s i hc Stanford. Tc phm Matsuo Bash, The Master Haiku Poet (1970) ca ng vit bng Anh ng m ngi vit s dng l mt quyn sch kh nh v mng (cha n 200 trang) nhng c tnh s phm cao, gip ngi ngoi quc chng ta c mt ci nhn ton din v Bash, khng ring lnh vc haiku theo ngha hp m c trong ngha rng ca n (haikai hay bi hi), bao gm cc th loi renku (lin c), haibun (bi vn) cng nh hairon (bi lun), tm li l thi php haiku ni chung.

    Trong tp tiu lun gm 6 chng di y, thut ng chnh thc dng khi nhc n th th Bash yu thch l haiku nhng xin nh cho rng, vo thi Edo, nhng t haikai (bi hi) hokku (pht c) mi tht thng dng. Thut ng ngn gn haiku c thy mt i ln trong tc phm Bash nhng ch ph cp t khi c Masaoka Shiki (1867-1902), mt nh th cch tn thi Meiji.

    Cc ta do ngi dch phng tay t tm. Ch thch, nin biu, minh ha v cm tng cng ca Nguyn Nam Trn da trn nhng t liu khc thy trong th mc v theo kin ring.

    Nguyn Nam Trn Tky ngy 20 thng 8 nm 2014

  • 5

    Chng 1

    BASH HAI CUC HA THN Nh th v l khch

    Dn Nhp:

    Bi vit di y phng dch chng th nht tc phm Matsuo Bash, The Master Haiku Poet (1970) ca gio s Ueda Makoto gii thiu thn th, s nghip v thi i ca nh th Bash, c bit gii thch hai cuc ho thn trong cuc i ng. Lm th no ngi samurai cp thp Matsuo Munefusa tr thnh ng thy haikai Tsei ri cui cng l bc i s haiku Bash? Th ri, lm th no mt k lang bt tr thnh thi nhn v thi nhn chn sng i phiu lng?

    Hnh nh quen thuc ca nhiu th h

    Ma xun nm 1681, c hm mt bi chui c em n trng bn tp lu con khu vc hoang s thuc thnh ph Edo, ngy nay c bit di ci tn Tky. Bi chui y l mn qu do mt c dn ni y em tng ng thy dy mnh lm th. ng ny va mi dn vo tp lu y cch c my thng. V thy - ngi n ng khong 36 tui - rt hi lng vi mn qu. ng yu bi chui bi v tnh cnh ca n ni ny c phn no ging bn thn mnh. Nhng tu l rng mm mi, d b rch ti mi khi c

  • 6

    trn gi mnh thi n t bin. Bung hoa chui nh khng p vo mt ai. Bi chui y c v n chic lm nh n bit mnh khng th no kt tri gia ci thi tit mt m ca x Nht. Nhnh l di v ti tn nhng chng dng c vo vic g c th.

    Ngi thy sng mt mnh trong tp lu. Nhiu m, khi khng c khch n thm, ng c th ngi trm ngm, nghe ting gi thi qua nhng tu chui. Khng kh n chic cn cm thy su lng hn na vo nhng m ma. Nc dt t trn mi ri t tch vo lng chu t bn di. Trong i tai ca nh th ang ngi trong gian phng l m ti, m hng ha iu mt cch l lng vi ting l chui xo xc bn ngoi.

    Bash nowaki shite

    Tarai ni ame no

    Kiku yo kana

    Chui tr gia bo thu Nc dt ri vo chu, T tch m nm nghe.

    Bi haiku nh gi cho ta thy nh th bit rng tm cnh ca mnh c ci g ng iu vi bi chui kia.

    Mt vi ngi khch n thm nh th nhn ra s ng iu y. Mt s khc c th ch xem bi chui nh ci mc nh du thng thng ca mt cuc t. D sao, ln

    hi h quen gi ch l Am Bash ( Ba Tiu Am) v ci tn li c t cho ngi c tr y. T nh th c bit nh l Bash, am ch am Bash hay Bash tin sinh. Khi phi ni, nh th cng vui lng chp nhn danh hiu y. ng s dng n cho n cui i.

    I) Cuc ha thn th nht: K lang bt tr thnh thi nhn:

    Chng ta khng c bao nhiu d liu lin quan n cuc i ca Bash cho n khi ng dn vo Am Bash. Ngi ta tin rng ng cho i vo nm 1644 mt ni gn Ueno

    thuc phin trn Iga ( Iga Ueno), cch Kyto chng 30 dm v pha nam v cch Edo 200 dm v pha ty. Ngi ta gi ng l Kinsaku (v vi ci tn khc) lc ng cn th u. ng c mt anh trai v bn ch em. Cha ng, Matsuo Monzaemon

    , c l l mt samurai thuc cp v theo nghip nng trong thi bnh. a v x hi ca gia nh tuy ng knh nhng khng th ha hn cho cu b Kinsaku mt tng lai sng sa no nu cu c tip tc sng cuc sng bnh lng, gi cht np nh.

    S nghip ca Bash cng bt u mt cch khng c g c bit. Ngi ta phng nh

    chng trai vo hu vic mt ng ch tr, Td Yoshitada ( ng ng Lng Trung), thn thch ca v lnh cha cai qun phin trn. Chng Bash bui u phng s ch nhn nh mt k ty tng hay c mt chc phn tng ng1. Ch nhn, ln hn ng hai tui, c v mn Bash, hai ngi xem ra ng iu trong nhiu lnh

    1 Gn y c thuyt cho rng c thu lm ngi hu cn hay gi vic bp nc, trng coi lng thc cho gia nh Yoshitada.

  • 7

    vc khi h cng ln ln bn nhau. Si giy rng buc h cht ch hn c l haikai, mt th tiu khin hng u ca nhng con ngi tao nh thi y. Hnh nh Yoshitada rt

    thch sng tc th, ngay c c ring mt bt hiu, Sengin ( Thin Ngm). Khng hiu c phi l kch thch u tin n t ch nhn hay chng m Bash bt u hc

    i sng tc haikai di bt danh Tsei ( o Thanh)2. Bi th u tin ca Bash ngy nay cn c gi li vit ra vo nm 1662. n nm 1664, hai bi ca Bash v mt bi ca Yoshitada c ng trong mt tuyn tp xut bn Kyto. Nm sau, Bash, Yoshitada v hai ngi khc hp nhau lm mt renku (lin c) gm 100 vn (1 vn c th l c 3 cu v c 2 cu), trong Bash ng gp 18 c. l nhng cu th u tin ca Bash di loi hnh ny.

    Cuc i ca Bash c nh th m bnh lng tri qua, v tng chng nh ng c th tha mn vi chc phn mt samurai cp thp, c thi gi rnh ri lm th tiu khin cho n cui i. T lc n tui thnh nhn ng c ci tn chnh thc kiu

    samurai l Matsuo Munefusa hay Matsuo Sb ( Tng V Tng Phng). Th nhng vo ng ma h nm 1666, mt chui bin c hon ton thay i cuc sng ca ng. Yoshitada t ngt qua i. Ngi em ca ng ta tp m chc tc ca anh nh ngi ng u dng h v tr thnh ngi chng mi ca v anh mnh. Hnh nh Bash t gi chc v vo lc v chng bao lu sau, ng bt u sng i lang bt.

    Nhiu gi thuyt c nu ra th gii thch l do ng thot phin (b x m i), vic y c ngha l ng mt danh hiu samurai. Mt l do c th hiu c l s au n ca ng trc ci cht ca Yoshitada, ch nhn m ng c mi giao tnh tht gn gi. C mt truyn k v Bash cho bit ng mun t st i theo ch v th gii bn kia nhng lc php lut thi Edo ngn cm vic hy mnh (tun t). Mt l do khc cn y tnh thuyt phc hn l vic Bash cm thy ht sc bi quan cho tng lai ca mnh v ngi ch mi l k ng khng thn thit v cha h c hu cn trc . Cng nh Yoshitada c Bash, ngi tha k ny hn c nhng ti t tay chn m ng sng i v cng ln ln vi ng ta. Nhng k c th ngn cn Bash gia nhp vo nhm ngi thn cn ca v ch mi cho d Bash khng h cm thy c mt thi th ch no n t pha h. S thc n nay vn cha c r nhng chc chn rng tng lai ca Bash nh ngi samurai b che lp bi mt m my u m t sau ci cht ca ch nhn mnh.

    Vi gi thuyt khc v vic Bash b phin trn ra i dnh lu n cuc i tnh i ca ng. Vi truyn k v bui u ca ng cho bit ng c mt mi quan h tnh cm vi ngi v ca ng anh hay vi mt ngi th n ca Yoshitada, thm ch vi mt i thip ca Yoshitada. C th y ch l cu tng trong tm tr ca nhng nh vit truyn k mun t lc chuc hng tui thanh xun ca nh th c i phn cp lc. Th nhng trong mt thuyt c th gn vi s thc. Bash qu l c mt ngi tnh nhn, sau

    tr thnh ni c vi php danh Jutei ( Th Trinh). B c th sinh cho ng mt hay vi ngi con. D sao, n gii thch cho ta c mt s vic: trong thi k thanh nin, Bash, nh mi ngi ng la, nm mi v au thng v vui tha ca cuc i.

    2 Theo Takeda Tomohiro trong lun ca ng v Oku no hosomichi, cho bit v ngng m L Bch, Bash ly hi hiu (bit hiu vit haiku) l o Thanh. o i vi L v Thanh i vi Bch.

  • 8

    Nhng nm thng tip n ca Bash khng c my chi tit. Thng thng, ngi ta bo ng ln Kyto, lc l kinh ca Nht Bn. Ni y ng d hc trit l, thi ca v th php di s ch o ca nhiu v thy tn tui. Tuy vy, c l ng khng sng thng xuyn Kyto m nhiu khi tr v qu hng qua nhng chuyn i di. Cng c th ng vn loanh quanh Ueno v cc vng ph cn, lu lu mi ln Kyto mt ln. Chc hn lc by gi, ng hy cha c nh tr thnh nh th. Bi v v sau, trong mt bi vit, ng c ln ng mnh mun tr thnh quan li hng lc in. Lc y, ng cn tr v y tham vng, t tin vo tim nng ca mnh. Chc ng ch mun trau gii hc vn bo m mt tng lai sng sa trong x hi. C l ng mun nhn thy th gii bn ngoi ni mnh sinh trng v gp g nhiu loi ngi.Vi s hiu k ca tui tr, c l ng th ht nhng th vu

Search related