Click here to load reader

Istorijski razvoj saobraćaja

  • View
    169

  • Download
    27

Embed Size (px)

Text of Istorijski razvoj saobraćaja

BOSNA I HERCEGOVINA

PAGE 2Istorijski razvoj saobraaja

BOSNA I HERCEGOVINA

REPUBLIKA SRPSKA

UNIVERZITET U ISTONOM SARAJEVU

PEDAGOKI FAKULTET BIJELJINA

SEMINARSKI RAD

PREDMET: TRANSPORTNA SREDSTVATEMA: ISTORIJSKI RAZVOJ SAOBRAAJAMentor: Student:

Prof. Anto Gaji Stevo Mikanovi Br. Indeksa: 5/12-tBijeljina, Januar 2014. godinaSADRAJ3UVOD

1.POJAM SAOBRAAJA4 1.1. Saobraajna geografija4 1.2. Definisanje saobraaja i njegova uloga5 1.3. Mjesto saobraaja u procesu drutvene reprodukcije6 2.ISTORIJSKI RAZVOJ SAOBRAAJA7 3.VRSTE SAOBRAAJA11 3.1. elezniki saobraaj12 3.2. Drumski saobraaj13 3.3. Vodeni saobraaj 16 3.4. Reni i kanalski saobraaj 17 3.5. Vazduni saobraaj18 3.6. Cevovodni transport ..........................................................................................................19ZAKLJUAK20LITERATURA21

UVODRastom populacije u razvijenim, ali i u nerazvijenim zemljama, kao i rastom potronje, proizvodnje i ivotnog standarda raste i potreba za transportom ljudi, informacija, robe, ili sirovina, a samim tim i potranja predmeta koji e imati ulogu transportera i proirenje kapaciteta saobraajnica. Saobraaj prestavlja produetak procesa proizvodnje. On omoguava da se izvri realizacija proizvedenih roba, jer se proces proizvodnje u drutveno - ekonomskom smislu smatra zavrenim tek kada roba dospe do potroaa. Kako bi roba dospjela do potroaa neophodan je transport. U nastavku rada e se prije svega definisati saobraaj kao pojam, ali i istai njegova razlika sa transportom. Takoe e se istai znaaj i uloga saobraaja od samog poetka njegovog pojavljivanja do danas. Zapravo, radi boljeg razumevanja saobraaja kao privredne grane, ali i kao faktora privrednog razvoja i njegovog znaaja u oblikovanju ekonomskog prostora posebna panja u nastavku posvetie se istoriji njegovog razvoja, odnosno njegovoj istorijskoj ulozi u privrednom razvoju prostora. Nakon detaljno razraene uloge i razvoja saobraaja u srednjem vijeku, novoj eri i XX i XXI vijeku, obradie se vrste saobraaja i u okviru te oblasti: elezniki, drumski, vodeni, reni i kanalski, vazduni saobraaj i cevovodni transport. Prema tome, cilj ovog rada je da se ukae na meuzavisnost razvoja saobraaja i transporta i razvoja privrede i drutva u prolosti i sadanjosti, kao i na osnovne faktore i etape dosadanjeg razvoja saobraajnih i transportnih sistema i mogue pravce razvoja u budunosti.

1. POJAM SAOBRAAJA1.1. Saobraajna geografijaU dananjem svetu skoro da se nita ne konzumira na mestu proizvodnje, zbog ega se moe konstatovati da bi veliki broj proizvoda bio bezvredan da ne postoji razvijena transportna mrea. Meutim, transportne trokove ne treba gledati kao prepreku rastu produktivnosti, ve obratno: oni poveavaju produktivnost privrede jer utiu na specijalizaciju lokacije. Razvoj saobraaja podstie prostornu interakciju preko stimulacije specijalizacije lokacija jer ona zahteva poboljanje transporta kako bi se povezala mesta proizvodnje i mesta potronje. Sve to za posledicu ima modernizaciju saobraaja, a posredno i rast produktivnosti i efikasnije korienje kapitala.

Saobraaj je jedan od kljunih faktora za razumevanja ekonomske geografije, tako da se u okviru ekonomske geografije razvila i posebna subdisciplina saobraajna geografija.

Saobraajna geografija je grana ekonomske geografije koja prouava zakonitosti razvoja i razmetaja saobraajne mree i reim njene eksploatacije u zavisnosti od uticaja prirodno-geografskih i drutveno-geografskih faktora. Saobraajna geografija deli se na: Optu saobraajnu geografiju(bavi se teorijskim i metodolokim problemima);

Posebnu saobraajnu geografiju(prouava pojedine saobraajne grane);

Regionalnu saobraajnu geografiju (prouava kompleksnu saobraajnu mreu kontinenata, regiona, gradova).

Ekonomsko-geografski elementi saobraaja su:

Saobraajna infrastruktura (pruge, putevi, aerodromi, kanali, luke);

Saobraajna sredstva (eleznike kompozicije, kamioni, brodovi, avioni itd.);

Radna snaga (zaposleni u saobraaju);

Obim i struktura predmeta prevoza (robe, putnika).

1.2. Definisanje saobraaja i njegova ulogaSaobraaj je jedan od najznaajnijih podsistema drutvenog sistema, a vezan je za kretanja, promjenu mjesta, koja proizilaze iz zadovoljenja ljudskih potreba. U najirem smislu predstavlja djelatnost sa ciljem prevoza, prenosa ili premjetanja objekata i informacija. Zapravo, saobraaj je aktivnost koja je usmjerena na omoguavanje racionalnog savlaivanja vremena i prostora za razne drutvene potrebe. Saobraaj datira od nastanka ovjeanstva i smatra se jednim od najznaajnijih aktivnosti u drutvu. Osnova je civilizacijskog napretka i utie na razvoj privrede, kulture, obrazovanja i turizma. Danas je saobraaj toliko razvijen da se i u najudaljenije krajeve moe stii za 24h. Pojavu saobraaja nije mogue vremenski odrediti, ali je sigurno star koliko i samo oveanstvo. Proces promjene mjesta, prevoz ili prenos, odnosno, premjetanje stvari , ljudi i vjesti, kao ljudska proizvodna djelatnost stara je skoro koliko i ljudsko drutvo. S tog razloga prihvatljiv je termin saobraajna djelatnost, a u cilju naglaavanja njenog proizvodnog karaktera (prenos i prevoz, su uobiajni termini u svakodnevnom ivotu). Saobraaj kao samostalna oblast proizvodnje, predstavja drutvenu organizaciju koja se od XVI vjeka poela odvajati od drugih privrednih oblasti i koja se specijalizovala za obavljanje saobraajne delatnosti. Uobiajni nazivi su javni saobraaj ili saobraaj za trea lica. Iako je drugi izraz adekvatniji, kao praktiniji e se upotrebljavati javni. Za samo kretanje, tj. prolazak saobraajnih sredstva ili tereta, putnika i vjesti kroz neki saobraajni objekat ili vor, koristie se izraz promet, ( promet putnka u terminalu; promet brodova u luci; promet vozova na pruzi; promet pjeaka na raskrsnici) mada se za pojedina od ovih kretanja upotrebljava u novije vrijeme i izraz saobraaj.

Kako, pojam saobraaj, kao cjelovit i sveobuhvatan naziv u mnogim zemljama ne postoji ,esto se ova drutvena pojava izraava sa dva izraza transport ikomunikacije. Saobraaj e se shvaati kao skupni, zbirni, naziv za transport i komunikacije.

Pojma transport- prevoz lica i stvari i prevoz lica i stvari i

Pojam komunikacija prenos vijesti. prenos vijesti.1.3. Mjesto saobraaja u procesu drutvene reprodukcijeEkonomska teorija polazi od stanovita, da je saobraaj jedna od osnovnih oblasti materijalne proizvodnje ( etvrta oblast). Osim ekstraktivne industrije, poljoprivrede i industrije postoji jo i etvrta oblast materijalne proizvodnje, koja takoe, prolazi kroz razliite stupnjeve zanatskog, manufakturnog i mehanikog rada to je transportna industrija (Lokomotions mehanikog rada to je transportna industrija (Lokomotions industrie) bilo da transportuje ljude ili robu. Po svome ekonomskom karakteru transport robe i prevoz ljudi moe biti dvojako. Ono se moe vriti prvo, u okviru procesa proizvodnje pojedinih materijalnih dobara, i drugo, u okviru saobaajnog procesa.

Definisanje uloge saobraaja u procesu drutvene reprodukcije moe se odrediti na sledei nain:

prvo da je transportna djelatnost svrsishodna delatnost u kojoj proces rada predstavlja proces prenoenja predmeta rada, sredstava za rad, odnosno robe i ljudi sa jednog mjesta na drugo; drugo, proces transporta, kao proces rada, predstavlja produetak procesa proizvodnje kada se radi o prevozu robe, tree, to je produetak procesa proizvodnje u oblasti prometa.

Da bi se neka vrijednost odrala kao kapital, mora se neprekidno oploivati i stoga stalno mijenjati svoje pojavne oblike i kretati kroz razliite faze procesa proizvodnje i prometa. U tom kretanju kapital naizmjenino poprima tri oblika pojavljujui se kao novani, robni i proizvodni kapital.

2. ISTORIJSKI RAZVOJ SAOBRAAJAEfikasna distribucija robe i promet putnika je oduvek bio vaan faktor za odravanje ekonomske kohezije, jo od doba starih carstva do modernih drava danas u svetu. Sa tehnolokim i ekonomskim razvojem, sredstva za postizanje tog cilja su znaajno evoluirala. Tako je i razvoj saobraaja u tesnoj vezi sa prostornim razvojem ekonomskog sistema. itav istorijski period razvoja saobraaja mogue je pratiti od preindustrijskog do savremenih saobraajnih mrea na poetku XXI veka, a kroz pet velikih faza, gde se svaka odlikuje specifinim inovacija u transportnom sektoru.

Pre pojave parne maine i inovacija u industrijskoj revoluciji krajem XVIII veka, nisu postojale nikakave forme motorizovanog saobraaja. Transportna sredstva su se mahom vezivala za ivotinjsku tegleu snagu u kopnenom saobraaju ili za snagu i pravac duvanja stalnih vetrova u pomorskom saobraaju. Bilo je ogranienja u koliinama robe koja se prevozila, kao i u brzini transporta ljudi i roba. Vodeni saobraaj je bio najvie razvijen i najefikasniji, tako da su gradovi na obalama mora ili velikih reka trgovali sa udaljenim regionima i na taj nain zadobijali veu ekonomsku, politiku i kulturnu mo i vei uticaj nad okolnom teritorijom. Zato nije ni iznenaujue to su se prve civilizacije razvile upravo u dolinama velikih reka, kako zbog dobrih uslova za bavljenje poljoprivredom, tako i zbog trgovine (npr: doline Tigra i Eufrata, Nila, Inda, Ganga, Hoang Hoa). Kako je efikasnost transportnog sistema u ovom periodu bila izuzetno niska, tako je trgovina uglavnom imala lokalni karakter. Iz perspektive regionalnih ekonomija, u takvom okruenju uticaj grada na okolni prostor kroz trgovake veze bio je najvie do 50 km u preniku. Meunarodna trgovina je i tada postojala, ali su proizvodi kojima se trgovali spadali u kategoriju luksuzne robe (bili su izrazito skupi i dostupni malom broju bogatih), jer je bilo re o z

Search related