of 13 /13
Hapat për të pasur një shëndet më të mirë Piramida ushqimore

Piramida ushqimore

Embed Size (px)

Text of Piramida ushqimore

  • 1. Hapat pr t pasur nj shndet m t mir

2. T shpjegoj konceptet kryesore prsa i perket ksaj teme projekti T pershkruaj format kryesore t rregullimit t t ngrnit dhe ndikimit n veprimet sociale T argumentoj mnyrat e ushqimit q prmirsojn sjelljen dhe mendimin e t rinjve ndaj ushqyerjes. 3. Piramida Ushqimore BRUMRAT PERIMET FRUTAT YNDYRNAT QUMSHTI MISHI DHE BISHTAJORET 4. Nj faktor i rndsishm pr t pasur shndet t mir sht t hash gjrat e duhura n masn e duhur. E ndr ushqimet q nuk duhet t shmangim asnjher jan edhe drithrat. Llojet kryesore jan gruri, misri, thekra, elbi t cilat mund t konsumohen n forma t ndryshme. Si rregull, drithrat jan nj klas shum e rndsishme e llojit t ushqimeve, mbase klasa m e rndsishme n piramidn ushqimore. Ato jan t domosdoshm pr t siguruar energji dhe pr t realizuar proceset jetsore brenda organizimit ton. Pr kt arsye, jan t prhapura n mbar botn dhe sht pothuajse e paimagjinueshme t mendohet nj vaft pa t paktn nj produkt drithi. 5. "Perime" vjen nga vegetabilis Latine (animuar) dhe nga vegetare (gjallroj), i cili rrjedh nga vegetus (aktiv), n lidhje me procesin e nj fabrike n rritje. Kjo nga ana tjetr rrjedh nga proto-indo-evropian * baz weg-ose * wog-, i cili sht edhe burimi i pas anglisht, ka kuptimin e "t bhet (ose qndrimit) alert". Fjala "perime" sht regjistruar t par n anglisht n shekullin e 14, , por aplikohet n ndonj fabrik. Fjala sht prdorur ende n shkenc me at (p.sh. t thot, shtje perime, mbretria bimore). Kuptimi i "perimeve" si "centrali rritur pr ushqim" nuk sht krijuar deri shekullin e 18-t. Perimet jan bim barishtore t mbjella si psh.: qepa, spinaqi, lakra, domatja, speci, bamjet, mashurka, patatj karota etj., pjest e t cilave (fryti, gjethet, zhardhoku, rrnjt, krcelli) prdoren pr t br gjell, sallat etj. 6. N botanik, fruti sht nj vezore e pjekur bashk me farat apo lulet e saj. N gatim, kur flitet pr frutat si ushqim, termi kryesisht i referohet vetm atyre bimve frutore q jan t mbla dhe mishtore si pr shmbull kumbulla, molla apo portokalli. Sidoqoft edhe zarzavate t tjera si bajamet apo gruri klasifikohen si fruta t bimve nga t cilat jan rritur.. Disa erza jan fruta. Shum rrall, ka bim q jan fruta n kontekstin e kuzhins, dhe nuk jan fruta n nj kontekst botanik. Termi frut fallco disa her i referohet nj frute si fiku ose nj strukture bimore q i ngjan nj frute por nuk e ka prejardhjen nga nj lule. Rritja e pjess m t madhe t frutave krkon kujdes t veant. Mungesa e njohuris dhe fertilizator t ndryshm ndikojn n prodhimin prfundimtar t nj peme. N pak specie, n munges t prkujdesjes dhe fertilizimit, fruti mund t zhvilloj nj proces t njohur si me emrin partenokarpi. Kto lloj frutash jan pa far. 7. Yndyrnat jan baz, n shum procese t organizmit dhe jan nj form e prqendruar e energjis. Marrja e tepruar e yndyrnave, mund t oj n dhjamosje. Mishi, djathi, vaji i palms, vaji i arrs s kokosit, dhjamrat e kafshve, vezt, peshqit, arrat, kan yndyrna t tretshme. Obeziteti sht nj ndr smundjet m shqetsuese t t gjith shoqris njerzore sot. Obeziteti vjen si pasoj mbiushqyerjes, sidomos me yndyrna, t cilat duke qen se nuk konsumohen energjikisht depozitohen si dhjam.Sipas disa krkimeve arsyeja q ne na plqejn kaq shum yndyrnat sht fakti se edhe vet truri jon prbhet nga 50% ynfyr (mielina dhe membrama e neuroneve). 8. Qumshti sht nj prodhim shum i rndsishm dhe i dobishm pr njeriun. N prbrjen e tij gjenden vitaminat A, B, C, E, kalciumi, si dhe shum minerale, proteina. Konsumimi i nj litre qumsht brenda dits prmbush nevojat e organizmit me proteina. Prodhimet e qumshtit po ashtu ndikojn mir n sistemin trets, prandaj edhe nse dshironi t humbisni n pesh, do t ishte mir ta prdorni n njrn apo tjetrn form , qumsht, djath, kos. Dieta me qumsht ul nivelin e kolesterolit n gjak, forcon kockat, sistemin nervor, normalizon funksionimin e zorrve dhe prmirson mikro-florn. Gjithashtu, kjo diet prmirson gjendjen e lkurs e madje ndihmon edhe n largimin e akneve. Kto jan disa nga arsyet pse sht kaq popullore. 9. Fasulet jan ushqim mrekullibrs. Ulin kolesterinn, rregullojn sheqerin n gjak dhe prodhimin e insulins, ndihmojn shndetin e traktit digjestiv (tretjen) dhe mbrojn kundr kancerit. Nse mendon pr ushqime me fiber, proteina, dhe antioksidant ju sigurisht menjher ju shkon mendja tek mishi, frutat dhe ushqimet e plota, epo mendo m shum fasulet ofrojn q te trijat n nj pako. Pr kt edhe fasulet bjn pjes n listn Ushqimet M T Shndetshme. 10. Mishi sht nj produkt ushqimor mjaf i rndsishm pr organizmin ton. Ky ushqim asimilohet leht dhe n prmbajtje t tij gjejm proteina , lnd minerale , aminoacide si dhe vitamina t cilat ndihmojn n prodhimin e energiis. Konsumatori duhet t jet i kujdesshm prsa i prket blerjes s mishit, pasi m par ai duhet t jet i vulosuar nga mjeku veterinar. Kjo sht etapa e par dhe m e rndsishmja , pasi vetm kur mjeku veterinar ka vendosur vuln mbi karkas, ather jemi t bindur q ky mish sht i pastr nga smundjet zoonotike dhe smundjet e tjera t cilat transmetohen nga kafsha tek njeriu. Nj moment tjetr pr tu theksuar sht edhe ngjyra e mishit, q t jet i freskt duhet t ket gjyr roz n kuqe dhe kjo i dedikohet thithjes s hemoglobins q sht element i rndsishm i gjakut . Kujdes duhet t tregohet edhe n tregtimin e mishit dhe n kushtet n t cilat ai serviret pr konsumatorin. Tregtuesit e ktij produkti duhet t plotsojn kushtet higjieno-sanitare , duke filluar q nga veshja e personelit , prdorimi i kapucit , si dhe pajisjet t cilat prdoren pr varjen e mishit , si cengelat dhe thikat. 11. Ushtrimet fizike ndikojn n uljen e riskut pr smundje koronare t zemrs n disa mnyra. Konkretisht bhet fjal pr uljen e obezitetit, uljen e tensionit arterial, uljen e nivelit t triglicerideve dhe yndyrave t kqija, teksa ndihmojn edhe n prmirsimin e qarkullimit t gjakut, si dhe n uljen e prgjithshme t nivelit t stresit. Megjithat kryerja e aktiviteteve fizike sht e kushtzuar edhe nga veorit individuale t organizmit. ka do t thot se jo gjithmon t njjtat ushtrime mund t mbartin t njjtat efekte tek persona t ndryshm. N do rast sht e nevojshme q mjeku t vlersoj paraprakisht mundsit e individit apo pacientit pr t kryer aktivitetet fizik. Pr t mos u prballur me dmtime t muskujve apo t ligamenteve specialistt e shndetit publik detajojn edhe parimet kryesore si : siguria, elasticiteti, rezistenca dhe knaqsia, t cilat duhet t paraprijn kryerjen e aktiviteteve fizike t shndetshme dhe n dobi t luftimit t problemeve t zemrs. 12. Nga ky projekt un arrita t msoj m shum rreth frutave, perimeve, produkteve t mishit, produkteve t qumshtit, yndyrnave, bishtajoreve, etj. Gjithashtu msova rreth mnyrave t ushqimit q prmirsojn sjelljen dhe mendimin e t rinjve ndaj ushqyerjes.